Kiến trúc hiện đại không phải một phong cách duy nhất mà là cả một dòng chảy kéo dài hơn một thế kỷ, với nhiều trường phái có quan điểm rất khác nhau về hình khối, vật liệu và mối quan hệ giữa công trình với con người. Hiểu các trường phái kiến trúc hiện đại giúp gia chủ trò chuyện với kiến trúc sư dễ hơn, biết mình thích gì, và biết phong cách nào dễ kết hợp với phong thủy. Bài viết này điểm qua các trường phái chính theo thứ tự thời gian, kèm nhận xét từ góc nhìn phong thủy nhà ở Việt Nam.
Các nguyên tắc kết hợp kiến trúc với phong thủy có trong bài trụ cột kiến trúc phong thủy và bài nguyên tắc kiến trúc phong thủy.
Bối cảnh ra đời của kiến trúc hiện đại
Cuối thế kỷ 19 và đầu thế kỷ 20, cách mạng công nghiệp mang đến thép, bê tông cốt thép, kính tấm lớn và thang máy. Đồng thời, đô thị phát triển nhanh, nhu cầu nhà ở và công trình công cộng tăng mạnh. Kiến trúc trang trí cầu kỳ theo các phong cách cổ điển trở nên tốn kém và không còn phù hợp. Từ đó, các kiến trúc sư bắt đầu đặt câu hỏi: công trình nên được thiết kế theo công năng, vật liệu và kỹ thuật mới như thế nào? Câu trả lời là sự ra đời của kiến trúc hiện đại, với tinh thần chung "hình thức đi theo công năng".
Bauhaus và chủ nghĩa công năng
Trường Bauhaus được Walter Gropius thành lập tại Đức năm 1919, kết hợp nghệ thuật, thủ công và sản xuất công nghiệp. Bauhaus đề cao hình khối đơn giản, đường nét thẳng, mái bằng, bỏ bớt trang trí thừa và chú trọng công năng sử dụng. Ảnh hưởng của Bauhaus lan rộng sang thiết kế nội thất, đồ gia dụng, đồ họa. Tìm hiểu kỹ hơn trong bài kiến trúc Bauhaus.
Le Corbusier và Phong cách Quốc tế
Le Corbusier, kiến trúc sư người Thụy Sĩ gốc Pháp, đưa ra "năm điểm của kiến trúc mới" vào năm 1927: nhà đặt trên cột (pilotis), mặt bằng tự do, mặt đứng tự do, cửa sổ băng ngang và sân vườn trên mái. Cùng với Mies van der Rohe và nhiều kiến trúc sư khác, ông góp phần hình thành Phong cách Quốc tế: công trình dạng khối hộp, tường trắng hoặc kính, kết cấu khung, không mang dấu ấn địa phương.
Mies van der Rohe nổi tiếng với câu "less is more" (ít hơn là nhiều hơn), theo đuổi sự tinh giản đến mức tối đa, dùng thép và kính để tạo không gian mở, liền mạch.
Kiến trúc hữu cơ
Trong khi Phong cách Quốc tế hướng tới sự đồng nhất, Frank Lloyd Wright ở Mỹ theo đuổi kiến trúc hữu cơ: công trình phải hòa hợp với địa hình, thiên nhiên và vật liệu tại chỗ. Ngôi nhà Fallingwater (Nhà trên thác) những năm 1930 là ví dụ nổi tiếng, công trình như mọc ra từ dòng suối và vách đá. Tư tưởng này rất gần với phong thủy ở chỗ coi trọng thế đất, nước và sự hài hòa giữa nhà với môi trường. Xem thêm bài kiến trúc hữu cơ.
Brutalism: vẻ đẹp của bê tông thô
Từ khoảng thập niên 1950 đến 1970, nhiều công trình công cộng, ký túc xá, nhà ở xã hội được xây theo phong cách Brutalism, với bê tông để trần, khối lớn, nặng, hình thức mạnh mẽ. Phong cách này thể hiện sự trung thực của vật liệu, nhưng cũng bị phê bình là lạnh lẽo, nặng nề nếu không được xử lý ánh sáng và cây xanh tốt.
Hậu hiện đại
Từ thập niên 1960 đến 1980, nhiều kiến trúc sư phản ứng với sự khô cứng của kiến trúc hiện đại. Robert Venturi đối lại câu của Mies bằng "less is a bore" (ít hơn thì nhàm chán). Kiến trúc Hậu hiện đại đưa trở lại màu sắc, chi tiết trang trí, biểu tượng và các yếu tố lịch sử, thường theo cách vui nhộn, cách điệu.
Giải tỏa kết cấu (Deconstructivism)
Từ cuối thập niên 1980, các kiến trúc sư như Frank Gehry, Zaha Hadid, Daniel Libeskind tạo ra những công trình phá vỡ hình hộp truyền thống, với mặt đứng nghiêng, cong, gãy khúc, nhiều góc nhọn. Bảo tàng Guggenheim Bilbao của Frank Gehry là ví dụ tiêu biểu. Về phong thủy, nhiều góc nhọn và mặt nghiêng có thể tạo cảm giác bất an nếu áp dụng cho nhà ở; phong cách này phù hợp hơn với công trình văn hóa, biểu tượng.
Kiến trúc High-tech
Kiến trúc High-tech phô diễn kết cấu thép, đường ống kỹ thuật và công nghệ xây dựng như một phần thẩm mỹ. Trung tâm Pompidou ở Paris do Renzo Piano và Richard Rogers thiết kế, khánh thành năm 1977, đưa cả hệ thống ống kỹ thuật ra mặt ngoài. Norman Foster cũng là một tên tuổi lớn của trường phái này.
Kiến trúc tối giản
Kế thừa tinh thần của Mies và chịu ảnh hưởng của thẩm mỹ Nhật Bản, kiến trúc tối giản dùng ít vật liệu, ít màu, nhiều khoảng trống và ánh sáng. Phong cách này rất được ưa chuộng trong nhà ở hiện nay. Xem bài kiến trúc tối giản.
Kiến trúc xanh và kiến trúc nhiệt đới
Từ cuối thế kỷ 20 đến nay, vấn đề năng lượng và khí hậu đưa kiến trúc xanh, bền vững lên hàng đầu: tận dụng thông gió tự nhiên, che nắng, cây xanh, vật liệu tái tạo. Ở vùng nhiệt đới, xu hướng hiện đại nhiệt đới với các tên tuổi như Geoffrey Bawa ở Sri Lanka đã chứng minh kiến trúc hiện đại có thể rất địa phương. Ở Việt Nam, nhiều công trình dùng tre, gạch, lam chắn nắng, giếng trời và cây xanh, được bạn bè quốc tế biết đến.
Góc nhìn phong thủy với các trường phái kiến trúc hiện đại
- Dễ kết hợp: kiến trúc hữu cơ, tối giản, xanh và nhiệt đới, vì đều coi trọng ánh sáng, thông gió, hài hòa với thiên nhiên.
- Kết hợp được nếu điều chỉnh: Phong cách Quốc tế, Bauhaus. Khối hộp vuông vức hợp hình Thổ, vững vàng; cần lưu ý vị trí cửa, cầu thang và không gian mở quá mức khiến khí khó tụ.
- Cần cẩn trọng cho nhà ở: Giải tỏa kết cấu với nhiều góc nhọn, mặt nghiêng; Brutalism với khối bê tông nặng nề, thiếu ánh sáng.
Điểm chung của phong thủy và kiến trúc tốt là đặt con người làm trung tâm: ngôi nhà phải sáng, thoáng, an toàn, dễ chịu và phù hợp với nơi nó đứng. Bài phong thủy và kiến trúc bàn sâu hơn về mối quan hệ này.
Chọn phong cách cho ngôi nhà của mình
- Xem điều kiện khí hậu và lô đất: nắng gió, hướng, kích thước quyết định nhiều hơn sở thích.
- Xác định cách sống: gia đình nhiều thế hệ cần không gian khác với gia đình trẻ.
- Chọn tinh thần chung: tối giản, nhiệt đới, hiện đại pha cổ điển.
- Kết hợp phong thủy từ phương án đầu: cửa, cầu thang, bếp, phòng thờ được định cùng lúc với hình khối.
- Làm việc với kiến trúc sư hiểu phong thủy: xem bài làm việc với kiến trúc sư.
Phong Thuỷ Liên Hoa có phong thủy sư đồng thời là kiến trúc sư, nhận tư vấn thiết kế nhà ở kết hợp phong thủy. Quý vị có thể liên hệ qua trang Liên hệ.
Công cụ Liên Hoa dùng kèm bài này
- Thư viện mẫu nhà: mẫu nhà hiện đại đã kết hợp phong thủy.
- Vẽ Mặt Bằng Liên Hoa 2D – 3D: thử bố trí công năng trước khi thuê thiết kế.
- La kinh web: đo hướng lô đất trên điện thoại.
- Chuyên mục Kiến Trúc: các bài về kiến trúc và phong thủy.
Câu hỏi thường gặp về các trường phái kiến trúc hiện đại
Kiến trúc hiện đại bắt đầu từ khi nào?
Kiến trúc hiện đại hình thành từ cuối thế kỷ 19, đầu thế kỷ 20, gắn với vật liệu mới như thép, bê tông cốt thép, kính và tinh thần "hình thức đi theo công năng".
Bauhaus là gì?
Bauhaus là trường nghệ thuật và thiết kế do Walter Gropius thành lập tại Đức năm 1919, đề cao hình khối đơn giản, công năng và sự kết hợp giữa nghệ thuật với sản xuất công nghiệp.
Trường phái kiến trúc hiện đại nào dễ kết hợp phong thủy nhất?
Kiến trúc hữu cơ, tối giản, xanh và nhiệt đới thường dễ kết hợp nhất vì đều coi trọng ánh sáng, thông gió và sự hài hòa với thiên nhiên.
Kiến trúc giải tỏa kết cấu có hợp nhà ở không?
Phong cách này có nhiều góc nhọn, mặt nghiêng, phù hợp công trình biểu tượng hơn nhà ở. Nếu dùng cho nhà ở cần xử lý cẩn thận để không gian không gây bất an.
Nhà ở Việt Nam nên chọn phong cách nào?
Phong cách hiện đại nhiệt đới, tối giản kết hợp lam chắn nắng, giếng trời, cây xanh thường phù hợp khí hậu nóng ẩm và dễ kết hợp phong thủy.
