Đất có kết hay không? Long chân, long giả trong phong thủy

Long chân, long giả là câu hỏi lớn nhất mà người xem đất phải trả lời trước khi bàn đến huyệt, hướng hay sao. Có một tấm ảnh từng được đưa ra để hỏi: một thung lũng rộng, núi xanh trùng điệp bao quanh, ruộng lúa vàng xanh ở giữa, một con đường nhỏ uốn qua, vài mái nhà lấp ló dưới chân đồi. Câu hỏi là: "Theo thầy, đất này có kết không?" Và câu trả lời thật thà nhất lại là: "Thật khó nói."

Người học mới hay nghĩ rằng thầy giỏi thì nhìn ảnh là biết ngay. Thật ra, người càng hiểu nghề càng thận trọng. Bài này giải thích vì sao câu "có kết hay không" lại khó, và những dấu hiệu nào giúp phân biệt long chân với long giả.

Kết địa là gì?

Kết địa là nơi long mạch dừng lại, khí tụ thành huyệt. Một thế đất "có kết" nghĩa là trong đó có ít nhất một chỗ khí thật sự dừng và giữ được. Một thế đất "không kết" nghĩa là khí chỉ đi qua, hoặc tán đi, không có chỗ nào đọng lại.

Cổ nhân ví long mạch như cây: có cây ra hoa kết quả, có cây chỉ ra hoa mà không đậu quả, có cây chỉ có cành lá. Thế đất cũng vậy: có nơi kết, có nơi chỉ "nở hoa" – đẹp, tươi, nhưng không có quả – có nơi chỉ là cành, là đường đi của mạch.

Thầy Vũ Giới giảng: "Không có Hình thì Khí không tụ. Không có Cục tốt thì hướng tốt cũng chẳng để làm gì." Câu hỏi "có kết không" chính là câu hỏi "khí có tụ không".

Long chân và long giả

Long chân là long mạch thật sự có khí, đi có nguồn, đến có chỗ dừng. Long giả là thứ trông giống long mạch nhưng không có khí, hoặc có khí mà không dừng.

Có mấy dạng long giả hay gặp:

• Long quá giang – rồng đi ngang qua. Mạch đẹp, có khởi phục, có quá hiệp, nhưng đi xuyên qua vùng đất rồi đi tiếp, không dừng lại ở đây. Đất nằm trên đường đi của rồng, không phải ở đầu rồng.
• Long tử – rồng chết. Núi thẳng đơ, không nhấp nhô, không có nhịp, đá lộ trơ trụi, cây cỏ cằn cỗi.
• Long bệnh – rồng bị thương. Mạch bị cắt bởi đường, bởi khe sâu, bởi mỏ đá; hoặc sườn núi lở loét.
• Long thoái – rồng đi lùi. Núi càng về sau càng nhỏ, càng yếu, như rồng đang rút về chứ không tiến tới.
• Hoa giả – có hình như kết: có long hổ, có minh đường, có nước, nhưng tất cả quay lưng, xoè ra, không có tình.

Mỗi dạng long giả đều có cái "trông giống". Chính vì trông giống mà khó phân, và chính vì khó phân mà người giỏi phải nói "khó nói".

Thầy Vũ Giới giảng: "Hình nào khí đó."

Dấu hiệu của long chân

Đối lại với long giả, long chân thường có những dấu hiệu sau. Đây là lý pháp, người học có thể dùng để tự kiểm tra:

1. Có tổ có tông. Lần ngược mạch về thấy tổ sơn, thiếu tổ rõ ràng, không đứt.
2. Có nhịp khởi phục. Mạch nhấp nhô đều đặn, lên đỉnh, xuống yên, lại lên đỉnh.
3. Có quá hiệp. Có chỗ thắt nhỏ để gom khí, hai bên có che chở.
4. Có hộ vệ. Hai bên đường mạch đi có núi nhỏ, gò thấp đi kèm như quân hộ tống.
5. Có nước đưa nước đón. Hai bên mạch có khe nước đi theo, đến chỗ dừng thì hai dòng hợp lại phía trước.
6. Có chỗ dừng. Cuối cùng mạch hạ xuống, mở ra, có minh đường, có nước giới hạn, có án sơn.

Đủ sáu dấu hiệu thì gần như chắc là long chân có kết. Thiếu dấu hiệu cuối – không có chỗ dừng – thì dù năm dấu hiệu đầu đẹp đến đâu, vẫn có thể chỉ là long quá giang.

Âm dương ở chỗ kết

Nhất âm nhất dương chi vị đạo. Không thấu luật âm dương thì đừng hành phong thuỷ. Chỗ kết thật luôn là chỗ âm dương gặp nhau.

Mạch đi tới là dương – động, mạnh, có hướng. Chỗ dừng là âm – tĩnh, mềm, thu lại. Núi cao là dương, minh đường bằng là âm. Đất lồi là âm, đất lõm là dương. Một nơi chỉ toàn dương – núi cao, dốc, đá – thì khí cứng, chạy mãi không dừng. Một nơi chỉ toàn âm – trũng, ẩm, bằng – thì khí đọng mà không có nguồn.

Chỗ kết là nơi dương hoá âm: mạch cứng đi tới, đến đây mềm lại, hạ thấp, mở ra. Người xưa gọi là "cương lai nhu thụ" – cứng thì đến, mềm thì nhận. Nhìn một vùng đất mà không thấy chỗ nào cứng chuyển sang mềm, thấp chuyển sang mở, thì khả năng kết rất thấp.

Đây cũng là tinh thần phu thê chính phối mà Liên Hoa hay nhắc: long với thuỷ, nóc với nền, cương với nhu phải phối nhau. Có phối mới có sinh.

Kết lớn, kết nhỏ, kết ẩn

Ngay cả khi một vùng đất có kết, chỗ kết cũng có nhiều dạng:

• Kết lộ – chỗ kết hiện rõ, người có nghề nhìn là thấy: vòng ôm rõ, minh đường rõ, nước rõ.
• Kết ẩn – chỗ kết nằm khuất, không ở chỗ đẹp nhất, có khi ở một góc mà người thường bỏ qua. Cổ nhân nói đất quý hay "ẩn", vì lộ ra thì đã bị người khác dùng mất.
• Kết lớn – nằm ở đầu mạch chính, sức chứa lớn.
• Kết nhỏ – nằm ở nhánh phụ, sức chứa nhỏ hơn, nhưng vẫn là kết thật.

Vì có kết ẩn, nên câu "đất này không kết" càng phải nói cẩn thận. Không thấy chưa chắc là không có. Người xem đất giỏi không vội khẳng định cũng không vội phủ định.

Vì sao nhìn ảnh lại "khó nói"?

Trở lại tấm ảnh thung lũng. Ảnh cho thấy núi bao quanh, ruộng ở giữa, nhà dưới chân đồi – nhiều yếu tố của một thế kết. Nhưng có những thứ ảnh không trả lời được:

• Mạch từ đâu tới? Ảnh chỉ chụp một góc, không thấy được tổ sơn, không biết núi bao quanh có nối với nhau không.
• Nước đi về đâu? Ruộng ở giữa thoát nước hướng nào, thuỷ khẩu kín hay hở, ảnh không cho thấy.
• Đất phía dưới thế nào? Sống đất, độ dốc, chất đất bị cây cối che khuất.
• Gió ra sao? Ảnh tĩnh không cho biết gió lùa theo thung lũng hay bị chặn lại.
• Đây là đầu rồng hay thân rồng? Thung lũng đẹp có thể chỉ là một đoạn trên đường mạch đi qua.

Năm câu hỏi ấy chưa trả lời được thì câu "có kết không" vẫn còn treo. Nói "khó nói" không phải là không biết, mà là biết rõ mình còn thiếu gì. Đại nghi đại ngộ, tiểu nghi tiểu ngộ, bất nghi bất ngộ.

Nhà cửa có sẵn là một gợi ý

Trong tấm ảnh có vài mái nhà dưới chân đồi. Đây là một gợi ý đáng chú ý. Người xưa dựng làng không tuỳ tiện: họ chọn chỗ có nước, có đất tốt, có che chắn, nơi sống yên qua nhiều thế hệ. Một xóm tồn tại lâu đời ở đâu, thường chỗ đó có khí tụ ở mức nào đó.

Nhưng gợi ý không phải bằng chứng. Có xóm mới dựng vì gần đường, gần ruộng, không vì đất tốt. Có xóm từng thịnh rồi suy, người bỏ đi. Muốn dùng "nhà có sẵn" làm dấu hiệu, phải hỏi thêm: xóm có lâu đời không, người ở có yên không, các nhà nằm đúng chỗ ôm hay rải rác khắp nơi.

Thầy Vũ Giới giảng: "Thuật phong thuỷ là tạo ra một căn nhà có sự sống." Nơi người ở yên lâu năm thường là nơi có sự sống.

Những lỗi hay gặp khi đánh giá "có kết"

Thấy núi bao quanh là kết

Núi bao quanh mới là điều kiện cần. Nếu núi quay lưng, xoè ra, hoặc không nối với mạch chính, thì chỉ là vòng núi rỗng.

Thấy ruộng tốt là kết

Ruộng tốt là đất tốt cho cây trồng, chưa chắc là khí kết cho nhà ở, mộ phần. Ruộng là minh đường, không phải huyệt.

Thấy thầy khác khen là kết

Nghe người khác khen rồi tin theo mà không tự lập luận là học vẹt. Hãy tự đi qua sáu dấu hiệu của long chân.

Muốn câu trả lời "có" hoặc "không" ngay

Phong thuỷ không có "mì ăn liền". Có những thế đất cần đi nhiều lần, nhiều mùa mới kết luận được.

Người xem đất nên nói gì khi chưa chắc?

Đây là câu hỏi về đạo đức nghề, không kém phần quan trọng so với kỹ thuật. Gia chủ thường muốn nghe câu trả lời dứt khoát: tốt hay xấu, có hay không. Người xem đất chiều theo mong muốn đó mà nói chắc khi chưa đủ căn cứ là đem cái tâm của mình ra đánh cược.

Thầy Vũ Giới giảng: "Việc đời trả bằng thể xác, việc nghề này trả bằng linh hồn." Khi chưa chắc, nên nói rõ: điều gì đã thấy, điều gì còn thiếu, cần xem thêm gì. Nói "khó nói" kèm lý do còn có giá trị hơn một lời khẳng định không có căn cứ.

Long chân, long giả cho nhà ở hôm nay

Ở phố, ta không lần mạch núi, nhưng vẫn có "long chân, long giả" theo nghĩa rộng:

• Khu phố "long chân" là khu có nền tảng lâu đời, dân cư ổn định, đường sá ôm vào, có không gian chung, buôn bán bền.
• Khu phố "long quá giang" là trục đường lớn xe chạy nhanh, người qua mà không dừng – nhộn nhịp nhưng khó giữ khách.
• Khu phố "hoa giả" là khu mới, quảng cáo đẹp, nhưng hạ tầng chưa có, người chưa về ở, khí chưa tụ.

Chọn nhà, mua đất cũng cần phân biệt như vậy. Đừng để vẻ ngoài đánh lừa. Tầm long là tìm mỏ vàng có sẵn, lập cục là luyện bùn thành vàng.

Tóm lại

Đất có kết hay không là câu hỏi khó nhất của địa lý phong thuỷ. Long giả có nhiều dạng: quá giang, long tử, long bệnh, long thoái, hoa giả. Long chân phải có tổ có tông, có nhịp, có quá hiệp, có hộ vệ, có nước đưa đón và có chỗ dừng. Nhìn ảnh chỉ cho thấy một phần, nên người hiểu nghề nói "khó nói" là nói thật. Kết luận phải đến từ thực địa.

Đại đạo chí giản. Hiểu vậy là đủ!

— Vũ Kim —

Công cụ Liên Hoa dùng kèm bài này

• Lập Cục Pháp: định tâm, xem cục đất trước khi bàn đến huyệt và hướng.
• Vẽ Mặt Bằng Liên Hoa 2D: vẽ khu đất, đường sá để xem khí đi qua hay dừng lại.
• La kinh Liên Hoa: đo hướng mạch, hướng nước sau khi đã định cục.

Bài liên quan

• Cách tìm huyệt trong phong thủy
• Một long mạch kết mấy huyệt? Thế song kết
• Tiểu địa, trung địa, đại địa
• Tổ sơn, thiếu tổ, phụ mẫu sơn

Câu hỏi thường gặp

Kết địa là gì?

Kết địa là nơi long mạch dừng lại, khí tụ thành huyệt. Thế đất có kết là có ít nhất một chỗ khí thật sự dừng và giữ được.

Long quá giang là gì?

Là long mạch đẹp, có nhịp, có quá hiệp, nhưng đi xuyên qua vùng đất rồi đi tiếp, không dừng lại. Đất nằm trên thân rồng, không phải ở đầu rồng.

Làm sao biết long chân hay long giả?

Long chân có tổ có tông, có nhịp khởi phục, có quá hiệp, có hộ vệ, có nước đưa đón và có chỗ dừng. Thiếu chỗ dừng thì dù đẹp vẫn có thể là long quá giang.

Nhìn ảnh có biết đất có kết không?

Ảnh chỉ cho thấy một phần. Mạch từ đâu tới, nước đi về đâu, gió ra sao, đất thế nào đều cần xem tại thực địa mới kết luận được.

Nhà có sẵn trong vùng có phải dấu hiệu đất kết không?

Là một gợi ý, không phải bằng chứng. Xóm lâu đời, người ở yên, nhà nằm đúng chỗ ôm thì gợi ý mạnh hơn; xóm mới hay rải rác thì gợi ý yếu.