Địa Lý Đại Thành · Bình Dương Toàn Thư
地理大成 · 平陽全書 (卷之十 · 九宮定局圖 · 審局圖 · 砂水圖)
Tác giả: Diệp Thái 葉泰 (tự Cửu Thăng 九升, người Cổ Vụ 古婺, đời Thanh) tập chú · Quản Nguyên Tích 管元錫 (Đại Sơn, Hải Xương) tham · Trương Đái Sĩ 張戴仕 (Chuyết Am) đính · Trịnh Nguyên Thế 鄭元世 (Doãn Thăng) hiệu
Bản gốc: Học Sơn Đường 學山堂 khắc năm Khang Hy 35 (1696), tập ba, Bình Dương Toàn Thư quyển mười (phần đồ).
Sau phần ca quyết ở đầu quyển mười, Diệp Cửu Thăng dành gần hai mươi tờ cho tranh đồ: các đồ Cửu cung định cục (九宮定局) chia một khoảnh đất bằng thành chín cục, các đồ Thẩm cục (審局圖) chỉ cách xét khí vào từ góc nào, và loạt đồ Sa thuỷ (砂水圖) vẽ hình nước bao theo ngũ hành kèm lời đoán. Mỗi đồ chỉ có vài dòng chú, nhưng gộp lại thành một cuốn "atlas" thực hành của đất bằng. Bài này dịch các lời chú còn đọc được và giảng ý của từng nhóm đồ.
Trả lời nhanh: Phần đồ quyển 10 Bình Dương Toàn Thư (Địa Lý Đại Thành 1696) gồm ba nhóm. Cửu cung định cục: một khoảnh đất có nước bao chia thành chín ô, ô nào gần nước phía nào thì thành cục của quẻ đối cung; hai lạch nước cắt vào thì chia cục theo lạch. Thẩm cục và biến khí: khí vào ở góc nào thì góc ấy tốt, góc là "tử khí" thì hung; có thể "biến cục" bằng cách dời huyệt sang chỗ thừa khí khác, lấy ao làm thái cực, lấy đường làm giới khi không có nước. Sa thuỷ đồ: nước vòng hình Kim (tròn) một lớp bọc một lớp ra công khanh; nước thẳng như dây cung thì hung không cứu; nước Mộc nhọn đâm vào thành Kim thì tổn người; trong vòng lớn có vòng nhỏ, có lạch phụ làm giới trong, nước ngoài không xung, thì là đất đại phú quý.
Thầy Vũ Giới giảng: "Đọc chữ thì một trang, xem đồ thì một vùng đất. Người xưa vẽ những đồ này từ chính các làng nước Giang Nam; học trò nhìn đồ mà tập con mắt, rồi đi thực địa mới nhận ra."

Cửu cung định cục đồ: chia một khoảnh đất thành chín cục – 九宮定局圖
坤向。艮向。(九宮:中局、坎局、震局……)
此坎離至合氣之局。
此震兌合氣之局。
此坤艮至變作乾巽局。
此乾巽坐變作坤艮局。
此曲尺形依近水分九局。
兩浜界入當如式分局。
Dịch: (Đồ vẽ chín ô, ghi hướng Khôn, hướng Cấn; các ô ghi trung cục, cục Khảm, cục Chấn...) Đây là cục Khảm Ly tới hợp khí. Đây là cục Chấn Đoài hợp khí. Đây là cục Khôn Cấn tới, biến làm cục Càn Tốn. Đây là cục Càn Tốn ngồi, biến làm cục Khôn Cấn. Đây là hình thước thợ (khúc xích), theo nước gần mà chia chín cục. Hai lạch nước cắt vào làm giới thì phải theo thức này mà chia cục.
Giảng: Các đồ này minh hoạ trực tiếp bài ca "nước Khảm gần thì là Ly" ở đầu quyển. Một khoảnh đất có nước bao được kẻ thành lưới chín ô như bàn Lạc Thư. Ô sát nước phía bắc thì khí từ phía nam tới, thuộc cục Ly; ô sát nước phía nam thuộc cục Khảm; ô ở giữa là trung cục. Khi hai phía đối nhau đều có nước tới gần như nhau thì gọi là "hợp khí" (Khảm Ly hợp khí, Chấn Đoài hợp khí). Khi khoảnh đất có hình thước thợ (chữ L) hay có hai lạch cắt vào, thì không chia theo hình vuông nữa mà theo nước gần từng phần. Bài học cốt lõi: cục không định theo la kinh trên giấy mà theo hình nước thực tế bao lấy khoảnh đất.

Biến khí chi diệu: cùng một khoảnh, khác góc khác cục – 變氣之妙
變氣之妙不可不知。巽局吉。坤局凶。巽坤合氣坎局吉。
此局乘艮氣變巽局。然艮氣清異(?),竟是龍力重也。巽局小貴。艮氣丙向大富多丁。
此截氣取永之法。發福亦大。
Dịch: Chỗ diệu của biến khí không thể không biết. (Ở đồ này) cục Tốn thì tốt, cục Khôn thì hung; Tốn Khôn hợp khí thành cục Khảm thì tốt. Cục này thừa khí Cấn, biến thành cục Tốn; nhưng khí Cấn trong và khác (chữ mờ), rốt cuộc là sức long nặng. Cục Tốn thì quý nhỏ; khí Cấn hướng Bính thì đại phú, nhiều đinh. Đây là phép cắt khí lấy (khí) lâu dài, phát phúc cũng lớn.
Giảng: "Biến khí" là khái niệm then chốt của phần đồ: cùng một khoảnh đất, đặt huyệt ở góc khác thì thừa khí khác, thành cục khác. Đồ đầu cho thấy góc Tốn tốt, góc Khôn hung, nhưng nếu đặt ở chỗ hai khí Tốn và Khôn gặp nhau thì thành cục Khảm và lại tốt. Đồ thứ hai chỉ ra rằng tuy về hình là cục Tốn, nhưng khí Cấn mạnh (sức long nặng), nên lập hướng Bính theo khí Cấn thì đại phú hơn hẳn cục Tốn chỉ quý nhỏ. "Cắt khí lấy lâu dài" là chọn đoạn khí bền nhất mà đặt huyệt, không tham chỗ phát nhanh.

Cục biến từ hiệp và đồ "vi mang giao hợp" – 微茫交合之圖
此局之從峽變者。上穴坎局的矣。下穴去南水還遠。峽中氣闊。乘氣又遠。當中立穴。作巽坤二氣合局。立丙向。右穴乘巽氣發。左穴乘坤氣絕。以兩穴落後變局之故。
微茫交合之圖:一望數十里平原。以微茫水及蟬翼砂交合起流之所尋穴。蓋小水交合亦有淺闊通流入大江河。便是氣脈流住之處。亦有一二百里忽起高地。四邊抽出月角之砂。從收取氣便是。又有一局低鋪出平地。每分餘氣犯收(?)圍(?)。蘭(?)堂砂皆大富貴。
Dịch: Cục này là cục biến từ hiệp (chỗ thắt). Huyệt trên đúng là cục Khảm. Huyệt dưới cách nước phía nam còn xa, trong hiệp khí rộng, thừa khí lại xa; đặt huyệt ở chính giữa thì thành cục hợp hai khí Tốn Khôn, lập hướng Bính. Huyệt bên phải thừa khí Tốn thì phát; huyệt bên trái thừa khí Khôn thì tuyệt; là vì hai huyệt lùi về sau nên biến cục.
Đồ vi mang giao hợp: nhìn một dải đồng bằng mấy chục dặm, lấy chỗ nước mờ mờ (vi mang thuỷ) cùng sa cánh ve (thiền dực sa) giao hợp, nơi bắt đầu thành dòng, mà tìm huyệt. Vì nước nhỏ giao hợp cũng có chỗ nông rộng thông chảy vào sông lớn, ấy là chỗ khí mạch chảy rồi dừng. Cũng có khi một hai trăm dặm bỗng nổi đất cao, bốn bên rút ra sa sừng trăng, theo đó thu lấy khí là được. Lại có cục thấp trải ra đất bằng, mỗi phần dư khí... (vài chữ mờ) ... sa minh đường đều đại phú quý.
Giảng: Đồ "cục biến từ hiệp" là ví dụ rất cụ thể về phân phòng: cùng một đường khí, huyệt phải thừa khí Tốn thì phát, huyệt trái thừa khí Khôn thì tuyệt. Còn "vi mang giao hợp" dạy cách nhìn đồng bằng rộng mênh mông: đừng tìm núi, hãy tìm chỗ những dòng nước nhỏ mờ mờ gặp nhau và những dải đất nổi mỏng như cánh ve. Nơi hai dòng nhỏ giao rồi bắt đầu chảy thành dòng là nơi khí dừng. Ở đồng bằng sông nước Việt Nam, đó là chỗ các rạch nhỏ hợp lại trước khi đổ ra kênh lớn.

Lấy ao làm thái cực, lấy đường làm giới – 池變局法
此地池變局之法:此局南方有一池。即以池點太極。坎局作用。
此局無墩無水南邊有路。亦作坎局作用。
Dịch: Đây là phép biến cục bằng ao: cục này phía nam có một cái ao, liền lấy ao điểm làm thái cực, dùng như cục Khảm. Cục này không có gò, không có nước, phía nam có đường đi, cũng dùng như cục Khảm.
Giảng: Hai đồ nhỏ này mang ý nghĩa rất lớn cho dương trạch hiện đại. Thứ nhất, một cái ao có thể làm điểm thái cực để định cục, tức là nước tụ một chỗ cũng đủ làm chuẩn. Thứ hai, khi không có gò cũng không có nước, thì con đường phía nam được coi như nước, đất phía bắc con đường thành cục Khảm (khoảnh đất nhận nước phía nam). Điều này khớp với câu "phố không có nước thì lấy đường làm giới" ở bài ca cửu cung. Người xem nhà phố ngày nay gần như luôn phải dùng nguyên tắc này.

Thẩm cục đồ: xét góc nào thừa khí – 審局圖
巽龍巽角吉。坤角死氣凶。艮角受氣小。雖小貴亦不久。以雜辰氣也。中穴係過脈絕地凶。
水轉三灣富貴清。巽龍有氣斗量金。酉水來侵為殺曜。坤龍孤寡滿門生。巽龍丙向吉。艮龍丙向吉。坤氣午向吉。兼丙凶。
金鉤掛月。為官不歇。此局忌雜辰氣。挨西南乘艮氣作丙向。水流東南。又是坎局作用。若從癸上出水作庚甲卯三向吉。……巽龍庚向是連珠。……卯丁癸向俱皆富……
此兌巽來氣。但巽上進氣耳。巽龍氣在東南。……巽局拖局背可類推。
Dịch: Long Tốn, góc Tốn thì tốt; góc Khôn là tử khí, hung; góc Cấn nhận khí nhỏ, tuy quý nhỏ cũng không lâu, vì lẫn khí Thìn. Huyệt giữa là đất tuyệt chỗ mạch đi qua, hung.
Nước chuyển ba khúc thì phú quý thanh. Long Tốn có khí thì vàng đong bằng đấu. Nước Dậu tới xâm là sát diệu; long Khôn thì cô quả đầy nhà. Long Tốn hướng Bính tốt; long Cấn hướng Bính tốt; khí Khôn hướng Ngọ tốt, kiêm Bính thì hung.
"Móc vàng treo trăng (kim câu quải nguyệt), làm quan không dứt." Cục này kỵ lẫn khí Thìn; nương về Tây Nam thừa khí Cấn làm hướng Bính, nước chảy Đông Nam, lại dùng như cục Khảm. Nếu nước ra từ Quý thì làm ba hướng Canh, Giáp, Mão là tốt... Long Tốn hướng Canh là liên châu... Các hướng Mão, Đinh, Quý đều giàu...
Đây là khí tới từ Đoài và Tốn, nhưng chỉ ở Tốn là khí vào. Khí long Tốn ở Đông Nam... Cục Tốn kéo dài ra lưng cục có thể suy theo loại.
Giảng: Đồ thẩm cục là bài tập "đọc góc". Một khoảnh đất bốn góc, mỗi góc nhận khí khác nhau: góc Tốn có khí vào là tốt nhất; góc Khôn là tử khí; góc Cấn nhận khí ít, lẫn khí Thìn nên quý mà không bền. Đáng nhớ nhất là câu "huyệt giữa là đất tuyệt chỗ mạch đi qua": đặt huyệt ngay chính giữa khoảnh đất tưởng là cân đối nhưng lại rơi vào đường mạch đi qua, không dừng, nên hung. Hình "kim câu quải nguyệt" là dòng nước cong như móc câu ôm lấy khoảnh đất như vầng trăng, được coi là cách làm quan bền.

Sa thuỷ đồ: hình nước theo ngũ hành – 砂水圖
貝唇長抱脚飛起不久收絕軍賊事。
斜土帶犬主離鄉。橫水為土尖角為火。
左金發長。右金發少。
一重金抱一重金包裹出公卿。微圓為金。
水纏玄武發福悠久。
一重土抱一重金變金一樣妙。橫直為土。
水直如弦其凶無救。
金星灣又灣富貴石崇班。
曲木入金城官鬼損人丁。
一發便衰。
金星灣抱兩分飛父子各東西。
尖木入金卿敗殺好兒郎。
Dịch: Môi ốc ôm dài mà chân bay lên: không lâu thì thu tuyệt, có việc quân giặc. Thổ xiên mang hình chó: chủ lìa quê. Nước ngang là Thổ, góc nhọn là Hoả. Kim bên trái phát phòng trưởng; Kim bên phải phát phòng út. Một lớp Kim ôm, một lớp Kim bọc: ra công khanh; hơi tròn là Kim. Nước quấn Huyền Vũ (phía sau): phát phúc lâu dài. Một lớp Thổ ôm, một lớp Kim: biến Kim cũng diệu như nhau; ngang thẳng là Thổ. Nước thẳng như dây cung: hung không cứu được. Sao Kim cong lại cong: giàu sang ngang hàng Thạch Sùng. Mộc cong vào thành Kim: quan quỷ tổn người đinh. Phát một lần rồi suy. Sao Kim cong ôm rồi tách hai bay đi: cha con mỗi người một ngả. Mộc nhọn vào thành Kim: khanh bại, giết con trai giỏi.
Giảng: Loạt đồ này quy hình dòng nước quanh huyệt về ngũ hành: cong tròn là Kim, ngang thẳng là Thổ, thẳng dài là Mộc, góc nhọn là Hoả. Kim là thuỷ thành tốt nhất; nhiều lớp Kim bọc nhau là đất công khanh. Thổ ngang mà có lớp Kim bên ngoài cũng tốt như Kim. Ngược lại, Mộc thẳng hay nhọn đâm vào vòng Kim là cách xấu, vì "Kim bị Mộc phá thế ôm". Nước thẳng như dây cung thì không cứu được. Nước ôm rồi tách hai ngả bay đi là "phân phi", ứng cha con ly tán. Câu "nước quấn Huyền Vũ phát phúc lâu dài" nhắc rằng nước vòng ra sau lưng huyệt ở đất bằng là điềm tốt, khác hẳn với núi.

Chúng tiểu độc đại, hồi long cố tổ, vòng trong vòng – 衆小獨大
凡地衆小獨大。大者為尊。衆大獨小。小者為貴。此局衆砂小。中砂大。為群雁賓鴻形。
此回龍顧祖亦蟠龍式。大發福也。
此圍在大圍中。雖見外勢回環。而四水冲激難以閃避。立穴大凶。
此小圍在大圍中。又有支水內界。外邊大水毫無冲激。水口得力。大富貴之地也。
Dịch: Phàm đất mà nhiều cái nhỏ, một cái lớn thì cái lớn là tôn; nhiều cái lớn, một cái nhỏ thì cái nhỏ là quý. Cục này các sa đều nhỏ, sa giữa lớn, là hình đàn nhạn, chim hồng khách. Đây là hồi long cố tổ (long quay về nhìn tổ), cũng là kiểu bàn long (rồng cuộn), đại phát phúc. Vòng này nằm trong vòng lớn; tuy thấy thế bên ngoài vòng quanh, nhưng bốn bề nước xung kích, khó né tránh, đặt huyệt thì đại hung. Vòng nhỏ này nằm trong vòng lớn, lại có nước nhánh làm giới bên trong; nước lớn bên ngoài không hề xung kích; thuỷ khẩu đắc lực: là đất đại phú quý.
Giảng: Nguyên tắc "khác chúng là chủ" (chúng tiểu độc đại, chúng đại độc tiểu) xuất hiện suốt Bình Dương Toàn Thư và sẽ được nhắc lại ở thức đôn phụ quyển mười ba. Hai đồ cuối là bài học đối chiếu đắt giá: cùng là vòng nhỏ nằm trong vòng lớn, một bên bốn mặt nước xung thì đại hung, một bên có lạch phụ làm giới trong, nước ngoài êm, thuỷ khẩu chặt thì đại phú quý. Khác biệt nằm ở lớp giới trong và nước có xung hay không, không ở hình vòng bên ngoài.

Luận theo Phong Thuỷ Liên Hoa – 蓮花風水按語
Phong Thuỷ Liên Hoa coi phần đồ quyển mười là giáo cụ luyện mắt cho người xem đất bằng. Ba bài học được Liên Hoa giữ lại: một, cục định theo nước thực tế, khoảnh đất hình gì thì chia cục theo hình ấy; hai, trong cùng một khoảnh, góc thừa khí và góc tử khí cách nhau vài chục bước mà hoạ phúc khác hẳn, chính giữa chưa chắc đã tốt; ba, hình nước quanh huyệt quy về ngũ hành, Kim ôm là tốt, Mộc đâm, nước thẳng như dây cung là xấu.
Với dương trạch đô thị, hai đồ "lấy ao làm thái cực" và "lấy đường làm giới" là chìa khoá: hồ nước trong khu dân cư, ngã ba đường, đường vòng cung ôm khu đất đều được đọc như nước. Lý pháp này chia sẻ để người đọc tự đối chiếu; còn đứng giữa khu đất mà nhận đúng góc thừa khí, đúng lớp giới trong, đúng nước xung hay nước ôm là thủ pháp, phải học trực tiếp.

Hiểu lầm thường gặp – 常見誤解
Hiểu lầm 1: đặt nhà, đặt mộ chính giữa khoảnh đất là cân bằng, tốt nhất. Đồ thẩm cục ghi rõ huyệt giữa có thể là "đất tuyệt chỗ mạch đi qua", hung.
Hiểu lầm 2: nằm trong vòng nước lớn là đất tốt. Vòng trong vòng mà bốn mặt nước xung thì đại hung; phải có lạch giới trong và nước ngoài không xung.
Hiểu lầm 3: không có sông thì không định được cục. Có ao thì lấy ao làm thái cực; không gò không nước thì lấy đường làm giới.
Hiểu lầm 4: cứ có nước ôm là tốt. Nước ôm hình Kim mới tốt; ôm rồi tách hai ngả bay đi là cách cha con ly tán; Mộc nhọn vào thành Kim là tổn người.

Ghi nhớ nhanh: khoảnh đất có nước bao chia chín cục theo nước gần; hai phía nước đều gần là hợp khí; biến khí là đổi góc thì đổi cục; huyệt giữa có thể là đất mạch qua, hung; ao làm thái cực, đường làm giới; nước Kim tròn bọc nhiều lớp ra công khanh; nước thẳng như dây cung hung không cứu; chúng tiểu độc đại thì cái lớn là chủ; vòng trong vòng phải có giới trong và nước ngoài êm.
Bài trước: Địa Lý Đại Thành (79) – Bình nguyên cục pháp: cửu cung định cục, long cục sinh khắc 平原局法訣.
Bài sau: Địa Lý Đại Thành (81) – Cửu cung bát sơn tổng luận và Ngọc Kính Chính Kinh 九宮八山總論.
Nguồn: Địa Lý Đại Thành (地理大成), Bình Dương Toàn Thư quyển mười, phần đồ: Cửu cung định cục đồ, các đồ biến khí, đồ vi mang giao hợp, đồ biến cục bằng ao, Thẩm cục đồ và Sa thuỷ đồ; bản khắc Học Sơn Đường năm Khang Hy Bính Tý (1696), tập ba. Sách thuộc công cộng. Lời chú trong đồ khắc chữ nhỏ, nhiều chỗ mờ; chỗ không đọc chắc được ghi dấu (?) hoặc dấu lược, không đoán thêm. Thầy Vũ Giới tổng hợp và biên soạn; lý pháp thì chia sẻ, thủ pháp phải dạy trực tiếp.
Công cụ Liên Hoa dùng kèm bài này – 蓮花工具
- La Kinh Liên Hoa: la kinh trực tuyến miễn phí, xác định góc Tốn, Khôn, Cấn của khoảnh đất.
- Lập Cục Pháp: lập cục âm trạch, dương trạch theo nguyên lý Liên Hoa.
- Kệ sách Tam Hợp phái: các sách Tam Hợp khác trên Kho Sách Quý để đọc đối chiếu.
Bài liên quan – 相關文章
- Địa Lý Đại Thành (79): Bình nguyên cục pháp, Cửu cung định cục
- Địa Lý Đại Thành (65): Quách công Thuỷ kiềm đồ
- Địa Lý Đại Thành (66): Bình dương tam biện, Hám Long Kinh bàn đất bằng
- Địa Lý Đại Thành (78): Tứ thuỷ quy đường, thần trướng
Học bài bản cùng Thầy Vũ Giới – 隨師研習
Xem đồ là phần Thư; đứng giữa khu đất mà nhận đúng góc thừa khí, góc tử khí, vòng giới trong và hình ngũ hành của dòng nước là phần Nhãn và Tâm, phải học trực tiếp. Xem Khoá học cao cấp Phong Thuỷ Sư Liên Hoa hoặc Khảo luận phong thuỷ – khôi phục nguyên lý gốc. Ghi danh, hỏi lịch khai giảng qua Zalo 0988 964 636 (Thầy Vũ Giới, TP.HCM).
Câu hỏi thường gặp – 常見問題
Cửu cung định cục đồ dùng để làm gì? – 九宮定局圖
Để chia một khoảnh đất có nước bao thành chín ô và định cục từng ô theo nước gần nhất, ô sát nước phía bắc là cục Ly, sát nước phía nam là cục Khảm.
Biến khí là gì? – 變氣
Là cùng một khoảnh đất, đặt huyệt ở góc khác thì thừa khí khác và thành cục khác; vì vậy góc Tốn có thể tốt mà góc Khôn lại hung.
Vì sao huyệt ở chính giữa khoảnh đất có thể hung? – 中穴過脈
Vì chính giữa có khi là đường mạch đi qua, khí không dừng; đồ thẩm cục gọi đó là "đất tuyệt chỗ mạch đi qua".
Nước hình Kim và nước hình Mộc khác nhau thế nào? – 金城木水
Nước cong tròn ôm huyệt là Kim, tốt nhất; nước thẳng dài hay nhọn là Mộc, Hoả, đâm vào thành Kim thì tổn người, thẳng như dây cung thì hung không cứu.
Vòng nước nhỏ trong vòng lớn có tốt không? – 圍中圍
Tuỳ: có lạch nhánh làm giới bên trong, nước ngoài không xung, thuỷ khẩu chặt thì đại phú quý; bốn mặt nước xung kích thì đại hung.







