Định luật tượng thể và luật quái tương hợp, bất tương hợp là phần tài liệu Đường Vào Dịch dùng để giải thích vì sao có quái hợp nhau, quái khắc nhau. Định luật gốc chỉ có một câu: "đồng thể tương hợp, không đồng thể bất tương hợp", rồi từ tượng thể suy ra quái thể, nơi sinh của bát quái, hào bổn mạng và cách các nhà phong thuỷ, thuật số vận dụng.
Trả lời nhanh: Tượng đồng thể (cùng dấu) thì tương hợp, khác dấu thì bất tương hợp: Thái Dương – Thái Âm đồng thể, Thiếu Âm – Thiếu Dương đồng thể. Quái sinh từ hai tượng đồng thể thì tương hợp, tương sinh; sinh từ hai tượng không đồng thể thì bất tương hợp, tương khắc. Thể quái là tích dấu ba hào quái.
Định luật tượng thể tương hợp phát biểu thế nào?
Định luật tượng thể phát biểu tổng quát: "đồng thể tương hợp, không đồng thể bất tương hợp". Tượng đồng thể là tượng có cùng dấu âm hay dương.
- Thái Dương và Thái Âm đồng thể (cùng dấu dương) nên tương hợp.
- Thiếu Âm và Thiếu Dương đồng thể (cùng dấu âm) nên tương hợp.
- Các cặp khác dấu như Thái Âm & Thiếu Âm, Thiếu Dương & Thái Âm, Thái Dương & Thiếu Âm, Thiếu Dương & Thái Dương là không đồng thể, bất tương hợp.
Quái thể của bát quái là âm hay dương?
Thể quái là tích dấu của ba hào quái, theo cách nói toán pháp của tài liệu. Thái Dương lưỡng phân thành Kiền Đoài, Thiếu Âm lưỡng phân thành Ly Chấn, Thiếu Dương lưỡng phân thành Tốn Khảm, Thái Âm lưỡng phân thành Cấn Khôn.
| Tượng sinh | Quái | Quái thể | Nơi sinh (theo tài liệu) |
|---|---|---|---|
| Thái Dương | Kiền | Dương | Nam Đông Nam (thượng Thái Dương) |
| Đoài | Âm | Đông Đông Nam (hạ Thái Dương) | |
| Thiếu Âm | Ly | Âm | Đông Đông Bắc (thượng Thiếu Âm) |
| Chấn | Dương | Bắc Đông Bắc (hạ Thiếu Âm) | |
| Thiếu Dương | Tốn | Âm | Nam Tây Nam (thượng Thiếu Dương) |
| Khảm | Dương | Tây Tây Nam (hạ Thiếu Dương) | |
| Thái Âm | Cấn | Dương | Tây Tây Bắc (thượng Thái Âm) |
| Khôn | Âm | Bắc Tây Bắc (hạ Thái Âm) |
Ghi nhớ về quái tương hợp và tương khắc
- Quái được sinh bởi hai tượng đồng thể thì tương hợp và tương sinh. Thái Dương, Thái Âm đồng thể nên bốn quái Kiền Đoài, Cấn Khôn do chúng sinh ra tương hợp, tương sinh. Thiếu Âm, Thiếu Dương đồng thể nên bốn quái Ly Chấn, Tốn Khảm tương hợp, tương sinh (ngoại lệ là Khảm Ly vừa tương hợp vừa tương khắc).
- Quái được sinh bởi hai tượng không đồng thể thì không tương hợp, lại tương khắc. Ví như bốn quái Kiền Đoài, Ly Chấn tương khắc vì được sinh bởi hai tượng Thái Dương – Thiếu Âm không đồng thể.
Nội bát quái đối đãi nhau ra sao?
Nội bát quái có phương vị cố định nên bất động, không dời chỗ như ngoại quái. Nội bát quái từng cặp đối đãi qua tâm: Kiền đối Khôn, Ly đối Khảm, Chấn đối Tốn, Đoài đối Cấn. Hào của hai quái đối cũng đối nhau, ví như hào 2 của Ly là âm thì hào 2 của Khảm là dương. Sự đối chính yếu là đối thể quái dương – âm.
Bát quái ứng ra bát thể của trời đất: Thiên đối Địa, Thủy đối Hỏa, Lôi đối Phong, Sơn đối Trạch. Chiều hướng, tính chất, kể cả hình thể ứng trong vật đều có đối đãi; tài liệu khuyên tham khảo thêm Thuyết Quái truyện trong Kinh Chu Dịch Bản Nghĩa.
Vì sao hào 2 gọi là hào bổn mạng?
Hào 2 gọi là hào bổn mạng vì nó là hào tượng ở trung tâm quái: hào 2 biến thì tượng quái biến, mà tượng quái biến thì quái mất. Quái là tượng đã phát triển từ hai lớp âm dương lên ba lớp; các lớp âm dương nơi tượng, nơi quái đều gọi là hào. Với quái 3 hào:
- Hào 1 là hào nghi.
- Hào 2 là hào tượng.
- Hào 3 là hào quái.
Kiền có 3 hào dương là quái có dương lượng lớn nhất (3³) trong bát quái, sánh với trời. Khôn có 3 hào âm là quái có âm lượng lớn nhất (2⁴), sánh với đất. Vì quái là một tiểu Thái Cực mà hoạt động của Thái Cực xuất phát từ trung tâm, nên hoạt động của quái cũng xuất phát từ trung tâm quái; do đó các nhà tượng số học gọi hào 2 là hào bổn mạng.
Luật quái tương hợp, bất tương hợp gồm mấy trường hợp?
Luật về quái tương hợp, bất tương hợp gồm ba trường hợp A, B, C:
A. Hai quái cùng một tượng thì tương hợp
B. Quái thuộc hai tượng không đồng thể thì bất tương hợp
C. Quái thuộc hai tượng đồng thể thì tương hợp
Các nhà phong thuỷ, thuật số vận dụng định luật quái tương hợp và bất tương hợp, hiệp với luật ngũ hành sinh khắc bát quái, chế ra các công thức như Bát Tự hôn nhân, Bát Trạch hướng nhà, Bát San giao chiến. Khi hào tượng của quái biến thì hai quái có ngũ hành tương khắc tuyệt tử nhau, nên phép Bát San tuyệt mạng có ca quyết:
Bà CÀN đi chợ hồ LY
Mua con cá CẤN làm chi TỐN tiền
Ông KHẢM lại học làm KHÔN
Gánh nước non ĐOÀI té CHẤN gãy lưng
Ca quyết ghép từng cặp tuyệt mạng: Càn (Kiền) – Ly, Cấn – Tốn, Khảm – Khôn, Đoài – Chấn. Phần vận dụng các cặp quái này vào thực hành được bàn trong chuỗi Học Liên Hoa Độn.
Câu hỏi thường gặp
Thái Dương và Thái Âm có tương hợp không?
Có. Thái Dương và Thái Âm cùng dấu dương nên đồng thể, tương hợp. Bốn quái Kiền Đoài, Cấn Khôn do chúng sinh ra cũng tương hợp, tương sinh.
Quái thể của Khảm và Ly là gì?
Khảm có quái thể dương, Ly có quái thể âm. Hai quái đối nhau qua tâm, vừa tương hợp vừa tương khắc, là ngoại lệ trong nhóm Ly Chấn, Tốn Khảm.
Ca quyết Bát San tuyệt mạng ghép những cặp nào?
Ca quyết "Bà Càn đi chợ hồ Ly…" ghép bốn cặp tuyệt mạng: Càn – Ly, Cấn – Tốn, Khảm – Khôn, Đoài – Chấn.
Chuỗi bài Dẫn Nhập Kinh Dịch: ← Bài trước: Nghi – Tượng – Quái: tượng thể và hào âm dương · Mục lục chuyên mục · Bài sau: Hệ luận Kiền Khôn giao thái: trao và nhận hào →
Biên soạn theo tài liệu Đường Vào Dịch (Nguyên K) – Phong Thuỷ Liên Hoa.
