Dương Trạch Đại Thành
陽宅大成 (選時造命 卷一 · 月令日躔表度)
Tác giả: Nguỵ Thanh Giang (魏青江, hiệu Thanh Giang Tử 青江子, người Kinh Hương 荊鄉, đời Thanh); con là Nguỵ Minh Nghĩa (明義, tự Khảo Đình 考庭) biên
Bản gốc: bản khắc đời Thanh, Càn Long năm thứ 6 Tân Dậu (1741), 16 tập.
Bài trước dịch Tổng luận tạo mệnh, nơi sách nói độ của mệnh chủ, nhật chủ phải tra "bảng nguyệt lệnh", còn độ của mệnh cung chủ phải tra "bảng nhật triền". Bài này giới thiệu chính hai bảng ấy, gộp dưới tên Nguyệt lệnh nhật triền biểu độ (月令日躔表度). Đây là phần dài nhất về số trang của quyển 1, khoảng bốn mươi trang khắc toàn con số và chữ cung, chữ tú. Em không chép lại cả bảng mà giải cách đọc, lấy vài tháng làm ví dụ, và chỉ ra những chỗ bảng khớp với lời sách ở mục sửa sai la kinh.
Trả lời nhanh: Bảng nguyệt lệnh nhật triền gồm mười hai tháng, mỗi tháng ba đến bốn trang. Mỗi trang chia hai nửa. Nửa trên ghi từng ngày trong tháng ứng với một cung, một tú, một độ (ví dụ tháng Giêng: ngày mồng 1 "Dần Cơ hai độ", ngày 15 "Dần Vĩ ba độ", ngày 16 "Giáp Vĩ hai độ"), dùng để đặt mệnh chủ và nhật chủ; độ lùi một độ mỗi ngày, sinh muộn thêm một giờ thì bớt năm phút. Nửa dưới đếm ngày ngược từ trung khí kế tiếp, ghi cung (Dần cung, Thân cung…), dùng để tìm mệnh cung. Ngày trung khí và chỗ đổi cung được khắc chữ trắng nền đen. Bảng tháng Thân cho thấy tú Sâm chỉ còn "sơ độ" còn tú Chuỷ dài tám độ, đúng như lời sách "nay Chuỷ dài Sâm ngắn".
Thầy Vũ Giới giảng: "Người học hay bỏ qua mấy chục trang bảng vì tưởng nó khô. Thật ra bảng là chỗ thấy rõ nhất tác giả có làm thật hay không. Nguỵ Thanh Giang nói Chuỷ dài Sâm ngắn, mở bảng tháng Thân ra thì đúng là Sâm chỉ còn một dòng. Lời và số khớp nhau, đó là dấu hiệu của một cuốn sách đáng tin."
Bảng nguyệt lệnh nhật triền là gì? – 月令日躔表度
Hai chữ nguyệt lệnh (月令) chỉ tháng theo tiết khí, tức tháng Dần bắt đầu từ tiết Lập Xuân, tháng Mão từ tiết Kinh Trập, và cứ thế. Hai chữ nhật triền (日躔) chỉ chỗ mặt trời đi tới trên vòng trời. Bảng gộp hai thứ lại: với mỗi tháng tiết khí, mỗi ngày trong tháng, cho biết một vị trí trên vòng trời ghi bằng cung (theo hai mươi bốn sơn), tú (theo hai mươi tám tú) và độ trong tú ấy.
Bảng bắt đầu ngay sau mục Sửa sai la kinh và kéo dài khoảng bốn mươi trang, mười hai tháng, mỗi tháng ba đến bốn trang. Hàng trên cùng của mỗi trang khắc lặp lại can chi của tháng (như "Giáp Dần" cho tháng Giêng năm Giáp, Kỷ; "Canh Thân" cho tháng Bảy năm Ất, Canh). Ngay dưới là một dải chữ trắng nền đen, ghi các năm và các tháng dùng chung bảng ấy. Lề phải mỗi tháng có tiêu đề cột, gồm tên tháng, chữ "đẩu cương" (斗綱) cho nửa trên và chữ "mệnh cung" (命宮) cho nửa dưới.

Giảng: Bảng này là công cụ, không phải lý thuyết. Tổng luận đã dạy: trước lấy năm tháng ngày giờ sinh làm đề, rồi "dùng bảng nguyệt lệnh" định mệnh chủ và nhật chủ, "dùng bảng nhật triền" định mệnh cung chủ. Không có bảng thì người chọn ngày phải tự tính thiên văn cho từng người, việc ấy thời xưa chỉ Khâm Thiên Giám làm được. Có bảng thì một thầy địa phương cũng làm được, miễn là biết ngày sinh tính theo tiết khí.
Nửa trên: ngày trong tháng ứng với cung, tú, độ – 斗綱上宮分度
Lấy tháng Giêng (tháng Dần) làm ví dụ. Nửa trên trang đầu tháng đọc từ phải sang trái như sau:
| Ngày | Ghi trong bảng | Đọc là |
|---|---|---|
| Mồng 1 | 寅箕二度 | cung Dần, tú Cơ, độ 2 |
| Mồng 3 | 寅箕初度 | cung Dần, tú Cơ, độ 0 |
| Mồng 4 | 寅尾十四度 | cung Dần, tú Vĩ, độ 14 |
| Mồng 9 | 寅尾九度 | cung Dần, tú Vĩ, độ 9 |
| 15 (nền đen) | 寅尾三度 | cung Dần, tú Vĩ, độ 3 |
| 16 (nền đen) | 甲尾二度 | sơn Giáp, tú Vĩ, độ 2 |
| 18 | 甲尾初度 | sơn Giáp, tú Vĩ, độ 0 |
Bên cạnh ô ngày mồng 1 khắc chữ nhỏ 多一時退五分 (nhiều một giờ thì lùi năm phút).

Giảng: Có ba điều đọc ra ngay. Một, độ lùi một độ mỗi ngày: mồng 1 là Cơ hai độ, mồng 3 đã về Cơ không độ, sang mồng 4 là Vĩ mười bốn độ. Đúng với lời tổng luận "từ trái sang phải, độ đi ngược, cung đi thuận". Hai, khi hết một tú thì nhảy sang tú trước nó, Cơ hết thì sang Vĩ, và độ bắt đầu từ cuối tú mới. Ba, sau ngày rằm (trung khí) thì chữ cung đổi từ Dần sang Giáp, tức điểm ấy đã vượt sang nửa kia của cung Giáp Dần ba mươi độ mà bài 62 nói. Bảng ghi rõ từng ngày nên người dùng không phải tự tính.
Quy tắc giờ: "nhiều một giờ thì bớt năm phút" – 多一時減五分
Nguyên văn – 原文
……以斗柄隨赤道左旋淺深日數,定本命歲干主坐某宿幾度幾分,日干主日支主各坐某宿幾度幾分,總以一日作六十分論,一時為五分,例推多一時則減五分,取下一度加零數為準。
Dịch: Lấy số ngày nông sâu mà cán sao Bắc Đẩu theo xích đạo xoay trái, định can năm của bản mệnh ngồi ở tú nào mấy độ mấy phút, can ngày chi ngày mỗi cái ngồi ở tú nào mấy độ mấy phút. Đều tính một ngày là sáu mươi phút, một giờ là năm phút; suy theo lệ, nhiều thêm một giờ thì bớt năm phút, lấy độ kế dưới cộng phần lẻ làm chuẩn.

Giảng: Bảng chỉ ghi theo ngày, nên cần một quy tắc để chia nhỏ trong ngày. Một độ chia sáu mươi phút, một ngày có mười hai giờ (canh giờ cổ), mỗi giờ ứng với năm phút. Ví dụ người sinh ngày mồng 9 tháng Giêng: bảng ghi Vĩ chín độ. Nếu sinh vào giờ thứ tư tính từ đầu ngày, thì bớt hai mươi phút, tức lấy Vĩ tám độ cộng bốn mươi phút. Ở nửa dưới, chiều tính ngược lại nên lời chú ghi "nhiều một giờ thì cộng năm phút". Đây là phép nội suy tuyến tính, cách làm rất gần với cách tra bảng số trong toán học ngày nay.
Trung khí và chỗ đổi cung khắc nền đen – 中氣換宮
Trong bảng, có những ô khắc chữ trắng trên nền đen, nổi bật giữa các ô chữ đen nền trắng. Đó là các ngày trung khí (thường là ngày 15, 16) và các ô đổi cung. Mấy ví dụ:
- Tháng Sáu (Kỷ Mùi): ngày 13 "Mùi Tỉnh mười bốn độ", ngày 15 "Mùi Tỉnh mười hai độ", sang ngày 16 thành "Khôn Tỉnh mười một độ", ngày 21 "Khôn Tỉnh sáu độ". Chữ cung đổi từ Mùi sang Khôn ngay sau trung khí.
- Tháng Bảy (Canh Thân): ngày 15 "Thân Tất chín độ", ngày 16 thành "Canh Tất tám độ". Chữ cung đổi từ Thân sang Canh.
- Cuối tháng Một sang tháng Chạp: ngày 30 tháng trước "Quý Ngưu sơ độ", ngày mồng 1 tháng sau thành "Sửu Đẩu hai mươi ba độ". Vừa đổi cung, vừa đổi tú (Ngưu sang Đẩu).

Giảng: Quy luật chung là: mỗi tháng tiết khí gồm hai nửa, nửa đầu từ tiết đến trung khí, nửa sau từ trung khí đến tiết kế tiếp. Trên hai mươi bốn sơn, mỗi nửa ứng với một sơn mười lăm độ: chi trước, can hay quẻ sau (Dần rồi Giáp, Mùi rồi Khôn, Thân rồi Canh). Người khắc bảng làm nền đen ở đúng chỗ chuyển để người tra không nhầm sang ô bên cạnh. Ai sinh đúng ngày trung khí thì phải xét giờ: trước giờ giao khí dùng ô cũ, sau giờ giao khí dùng ô mới.
Tú Sâm chỉ còn sơ độ: bảng khớp với lời sách – 觜長參消
Bảng tháng Bảy (Canh Thân) đáng đọc kỹ. Nửa trên trang đầu tháng ghi:
| Ngày | Ghi trong bảng | Đọc là |
|---|---|---|
| Mồng 1 | 申觜八度 | cung Thân, tú Chuỷ, độ 8 |
| Mồng 5 | 申觜四度 | cung Thân, tú Chuỷ, độ 4 |
| Mồng 9 | 申觜初度 | cung Thân, tú Chuỷ, độ 0 |
| Mồng 10 | 申參初度 | cung Thân, tú Sâm, độ 0 |
| 11 | 申畢十三度 | cung Thân, tú Tất, độ 13 |
| 15 | 申畢九度 | cung Thân, tú Tất, độ 9 |
| 16 | 庚畢八度 | sơn Canh, tú Tất, độ 8 |

Giảng: Đi lùi từ Chuỷ tám độ về Chuỷ không độ mất chín ngày, rồi tú Sâm chỉ chiếm đúng một ô "sơ độ", ngày hôm sau đã sang tú Tất mười ba độ. Nghĩa là trên hoàng đạo theo cách chia của lịch Thời Hiến, thứ tự là Tất, Sâm, Chuỷ, và Sâm chỉ còn một mẩu chưa đầy một độ, còn Chuỷ dài gần mười độ. Mục Sửa sai la kinh ở bài 62 viết đúng như vậy: "nay Chuỷ dài Sâm ngắn", "Sâm chỉ còn sơ độ một chút", mà la bàn đương thời vẫn khắc "Chuỷ trước Sâm sau", vẫn cho Sâm chín độ rưỡi. Lời phê bình và con số trong bảng khớp nhau, cho thấy tác giả đã dựng bảng từ số liệu Thời Hiến thật chứ không chép bảng cũ.
Nửa dưới: đếm ngày ngược để tìm mệnh cung – 日躔表 · 命宮
Nguyên văn – 原文
次從本生月後中氣時刻逆排至生時幾日幾時,命立某宮幾分幾秒……于是援日躔表,從右至左逆行宮,順行度,以太陽由黃道右旋淺深日數加臨地盤,命宮主時方位,看東方卯宮直某宿幾度幾分出地平環,即為命宮主所坐度數。
Dịch: Kế đó tính ngược từ giờ khắc trung khí sau tháng sinh đến giờ sinh, được mấy ngày mấy giờ, thì mệnh lập ở cung nào mấy phút mấy giây. Rồi dùng bảng nhật triền, từ phải sang trái cung đi ngược, độ đi thuận, lấy số ngày nông sâu mà mặt trời theo hoàng đạo xoay phải đặt lên địa bàn, theo phương vị giờ của mệnh cung chủ, xem ở cung Mão phương đông tú nào mấy độ mấy phút đang ló khỏi vòng chân trời, đó là độ mà mệnh cung chủ ngồi.

Giảng: Nửa dưới của mỗi trang chính là bảng này. Hàng ngày ở nửa dưới không đi từ mồng 1 trở đi mà đếm lùi: "ba mươi ngày, hai mươi chín ngày, hai mươi tám ngày…", mỗi ô ghi một cung như "Dần cung", "Thân cung". Đó là số ngày còn lại tới trung khí kế tiếp. Người tra đếm từ ngày sinh tới trung khí sau, tra được cung mệnh lập; rồi đặt mặt trời lên địa bàn theo giờ sinh, nhìn ở phương đông xem tú độ nào đang mọc. Điểm mọc ấy chính là "mệnh cung" theo nghĩa thiên văn, tương tự điểm mọc (ascendant) trong chiêm tinh phương Tây. Ở ranh giới giữa hai tháng, ô "mồng 1" và ô "ba mươi" khắc nền đen, cung đổi từ Tý sang Sửu, từ Sửu sang Dần.
Luận theo Phong Thuỷ Liên Hoa – 蓮花風水按語
Bảng nguyệt lệnh nhật triền là di sản của một thời mà tính thiên văn rất khó. Ngày nay, vị trí mặt trời, mặt trăng, các hành tinh và các điểm giao của quỹ đạo mặt trăng có thể tính chính xác bằng phần mềm. Người học Tạo Mệnh nên hiểu bảng để biết phương pháp của sách, rồi dùng số liệu tính cho đúng năm, đúng nơi mình làm việc. Đó là cách giữ đúng tinh thần của Nguỵ Thanh Giang, người đã đòi bỏ bảng cũ đời Minh để theo số liệu mới của đời Thanh.

Phong Thuỷ Liên Hoa nhắc lại thứ tự: hình trước, lý sau, thời sau cùng. Tính đúng độ mệnh chủ, nhật chủ, mệnh cung chủ là việc tỉ mỉ, nhưng nó chỉ có ý nghĩa khi căn nhà đã được đặt đúng thế đất, đúng hướng, đúng hình. Chọn ngày là để khởi công, nhập trạch có trật tự và an tâm, không phải để hứa hẹn của cải hay chữa bệnh. Một ngày đẹp trên bảng mà thực tế mưa bão, công trình chưa sẵn sàng, thì người làm nghề phải biết dời.
Với người mới, chỉ cần nắm ba điều từ bài này: tháng tính theo tiết khí chứ không theo ngày âm lịch; mỗi tháng có một chỗ đổi cung ở trung khí; và độ chủ phải chia tới phút theo giờ sinh. Ba điều ấy đủ để đọc các bảng hoá diệu ở quyển 2 mà không bị lạc.
Tóm lại – 總結
- Bảng nguyệt lệnh nhật triền gồm mười hai tháng tiết khí, khoảng bốn mươi trang, mỗi trang hai nửa.
- Nửa trên: từng ngày ứng với cung, tú, độ, dùng đặt mệnh chủ và nhật chủ; độ lùi một độ mỗi ngày.
- Một độ sáu mươi phút, một giờ năm phút: sinh muộn thêm một giờ thì bớt năm phút ở nửa trên, cộng năm phút ở nửa dưới.
- Ngày trung khí và chỗ đổi cung khắc nền đen: Dần sang Giáp, Mùi sang Khôn, Thân sang Canh.
- Bảng tháng Thân cho thấy thứ tự Tất, Sâm, Chuỷ và Sâm chỉ còn sơ độ, khớp với lời "Chuỷ dài Sâm ngắn" ở mục sửa sai la kinh.
- Nửa dưới đếm ngày ngược tới trung khí kế tiếp để tìm mệnh cung, tức tú độ đang mọc ở phương đông lúc sinh.
Bài sau: Dương Trạch Đại Thành (64) – Lệ chung về hoá diệu 化曜總例 (sắp đăng).
Nguồn: Dương Trạch Đại Thành (陽宅大成), phần Tuyển Thời Tạo Mệnh quyển 1, mục Nguyệt lệnh nhật triền biểu độ (月令日躔表度), mười hai tháng, cùng đoạn cách dùng bảng trong mục Tổng luận tạo mệnh; bản khắc đời Thanh năm Càn Long Tân Dậu (1741), thuộc công cộng. Các ví dụ đọc từ bảng tháng Giêng, tháng Sáu, tháng Bảy, tháng Một và tháng Chạp; không chép lại toàn bảng. Chú giải về phép nội suy và điểm mọc do người biên soạn thêm. Thầy Vũ Giới tổng hợp và biên soạn; lý pháp thì chia sẻ, thủ pháp phải dạy trực tiếp.
Công cụ Liên Hoa dùng kèm bài này – 蓮花工具
- La Kinh Liên Hoa: la kinh trực tuyến miễn phí, xem hai mươi bốn sơn để biết mỗi nửa tháng tiết khí ứng với sơn nào.
- Lập Cục Pháp: lập cục cho căn nhà trước khi tính ngày giờ khởi công.
- Vẽ Mặt Bằng Liên Hoa: đánh dấu phương từng khối nhà sẽ sửa.
Bài liên quan – 相關文章
- Kệ sách cổ Tam Hợp trên Kho Sách Quý
- Dương Trạch Đại Thành (61): bài tựa và mục lục Tuyển Thời Tạo Mệnh
- Dương Trạch Đại Thành (62): tổng luận tạo mệnh và sửa sai la kinh
- Dương Trạch Đại Thành (38): bài tựa và Tướng Trạch Nhĩ Ngôn
Học bài bản cùng Thầy Vũ Giới – 隨師研習
Đọc được một ô "Dần Vĩ ba độ" là phần Thư; từ ngày giờ sinh thật của gia chủ tính ra ba chủ tới phút, rồi đặt cạnh hình thế căn nhà để chọn lúc khởi công là phần Nhãn và Tâm, phải học trực tiếp. Xem Khoá học cao cấp Phong Thuỷ Sư Liên Hoa hoặc Khảo luận phong thuỷ – khôi phục nguyên lý gốc. Ghi danh, hỏi lịch khai giảng qua Zalo 0988 964 636 (Thầy Vũ Giới, TP.HCM).
Câu hỏi thường gặp – 常見問題
Bảng nguyệt lệnh nhật triền dùng để làm gì? – 月令日躔表
Để đặt ba chủ của mệnh lên tú độ. Nửa trên dùng cho mệnh chủ và nhật chủ, nửa dưới dùng tìm mệnh cung. Có bảng thì người chọn ngày không phải tự tính thiên văn.
Tháng trong bảng là tháng âm lịch hay tháng tiết khí? – 月令
Là tháng tiết khí: tháng Dần bắt đầu từ tiết Lập Xuân, tháng Mão từ tiết Kinh Trập. Ngày sinh phải đổi ra số ngày tính từ tiết đầu tháng mới tra bảng được.
"Nhiều một giờ bớt năm phút" nghĩa là gì? – 多一時減五分
Một độ có sáu mươi phút, một ngày mười hai giờ, nên mỗi giờ ứng với năm phút. Bảng ghi theo ngày; sinh muộn thêm mỗi giờ thì trừ năm phút ở nửa trên (cộng năm phút ở nửa dưới).
Vì sao có ô khắc chữ trắng nền đen? – 中氣
Để đánh dấu ngày trung khí và chỗ đổi cung, như Dần sang Giáp, Mùi sang Khôn, Thân sang Canh, để người tra không lấy nhầm ô bên cạnh.
Ngày nay còn cần tra bảng này không? – 日躔
Nên hiểu bảng để biết phương pháp của sách, nhưng khi làm thật thì dùng số liệu vị trí mặt trời, mặt trăng, các sao tính cho đúng năm đang làm. Đó cũng là tinh thần của tác giả khi đòi bỏ bảng cũ đời Minh.








