Ngọc Tủy Chân Kinh
玉髓真經 (後卷 · 崩洪論髓第十三)
Tác giả: Trương Động Huyền (張洞玄, tự Tử Vi 子微, quốc sư niên hiệu Khai Bảo, đầu đời Tống) soạn · Lưu Doãn Trung (劉允中) chú · Thái Nguyên Định (蔡元定, tự Quý Thông) phát huy
Bản gốc: bản khắc đời Minh, có tựa năm Gia Tĩnh Canh Tuất (1550), 23 tập.
Băng hồng luận tủy (崩洪論髓) là chương thứ mười ba của Hậu quyển Ngọc Tủy Chân Kinh, do học trò Phong Vân, hiệu Canh Tẩu (豐耘耕叟), người Cửu Giang ghi lại theo lối hỏi đáp. Chương ngắn nhưng sắc: học trò hỏi về thuyết "băng hồng" mà các nhà địa lý giữ kín như bí truyền, thầy chỉ ra rằng hai chữ ấy vốn chỉ là ám hiệu để ghi chữ sơn (núi) và thuỷ (nước), truyền lâu mà không được giải nên thành một cái tên đáng sợ. Từ đó thầy dẫn thêm hai ví dụ về những tên gọi sai lạc vì mất khẩu quyết: thuyết ngũ âm theo họ (五音姓利) và việc gọi sao giữ thuỷ khẩu là Bắc Thần (北辰). Đây là chương dạy người học đọc sách cổ bằng lý, không bằng tên.
Trả lời nhanh: Băng hồng luận tủy là chương 13 Hậu quyển Ngọc Tủy Chân Kinh. "Băng hồng" (崩洪) vốn là ám hiệu: thầy truyền nghề dùng chữ "băng" (núi lở) thay chữ "sơn", chữ "hồng" (nước lũ) thay chữ "thuỷ", để sách có bị mất hay bị chép trộm thì người ngoài cũng không hiểu. Truyền lâu, không được giải, người sau tưởng là một phép riêng. Thầy dạy: nay cứ gọi là núi lớn, nước lớn thì ai cũng hiểu; xem cái lý, đừng câu nệ cái tên. Chương cũng dẫn lời họ Trình bác thuyết ngũ âm chia theo họ người, và phê việc gọi sao thuỷ khẩu là Bắc Thần.
Thầy Vũ Giới giảng: "Sách cổ có nhiều chữ khoá. Người có thầy thì mở được khoá, người không thầy thì thờ cái ổ khoá. Chương này dạy ta đừng thờ ổ khoá."

Thuyết băng hồng các nhà truyền – 崩洪之說
Nguyên văn – 原文
子常問先生崩洪之說。此惡名者,今指其名,此術家秘其術以誑世人耳。又問:崩洪所謂龍氣祖宗行勢直奔走,就江水窮極之下,自然有樹石井泉橋梁津渡靈異變怪接引連帶,莫是山土崩潰爲洪水淘濯淨盡,尚存石骨引接龍脈,或投在水中,或露出水外如馬跡,問水此爲龍之玄妙處在此,故五六十里之間必有大地,然乎否耶?
Dịch: Tôi từng hỏi thầy về thuyết băng hồng. Thầy nói: Đó là một cái tên xấu; nay chỉ ra cái tên ấy, chẳng qua các nhà thuật giữ kín thuật của mình để lừa người đời. Lại hỏi: Băng hồng, theo lời họ, là khí long từ tổ tông chạy thẳng tới chỗ cùng tận của sông nước, tự nhiên có cây, đá, giếng, suối, cầu, bến đò, những vật linh dị biến quái nối dẫn liền mạch. Phải chăng là đất núi lở sụt, bị nước lũ gột sạch, chỉ còn cốt đá nối dẫn long mạch, hoặc chìm trong nước, hoặc lộ trên mặt nước như dấu chân ngựa, hỏi nước thì đó là chỗ huyền diệu của long; cho nên trong khoảng năm sáu mươi dặm ắt có đất lớn. Có đúng không?
Giảng: Câu hỏi của học trò ghi lại khá đầy đủ cách các nhà đương thời hiểu "băng hồng": long chạy tới bờ sông, đất núi bị lở trôi, chỉ còn cốt đá nối mạch qua nước, lúc chìm lúc nổi "như dấu chân ngựa"; cây đá, giếng suối, cầu bến là vật dẫn khí qua sông. Hiện tượng long vượt sông bằng một dải đá ngầm là có thật trong thực địa và các sách sau gọi là quá thuỷ, độ thuỷ. Điều thầy phản đối không phải là hiện tượng ấy, mà là việc biến nó thành một phép bí truyền có tên đáng sợ để doạ người, rồi hứa "trong năm sáu mươi dặm ắt có đất lớn".
Lưu ý cách thầy mở lời: "đó là một cái tên xấu" (此惡名者). Băng là núi lở, hồng là nước lũ; người đời nghe hai chữ ấy chỉ nghĩ tới tai hoạ. Một phép lành mà mang tên tai hoạ thì ắt có chỗ không hợp lý, và chỗ không hợp lý ấy là đầu mối để truy ra gốc.
Băng là sơn, hồng là thuỷ: chữ khoá của thầy truyền nghề – 以崩字易山 · 洪字易水
Nguyên văn – 原文
先生曰:可也,但未知地字川字之字等,崩洪又將如何解釋?凡如交劍亦不是好處,而皆謂之吉可乎?又問然則地大率術家只是言山與水,師傳指受之際不能免文字以識記,故以崩字易山,洪字易水,使其所得之文雖散失,他人盜竊見者皆不可曉,不經口授不能知之。既而傳習愈遠,或未經訣破,因而求其說,訛爲此名耳。不然古人豈不知俚諺所謂山崩水洪之語,而反以名佳山水也?其理顯可見。
Dịch: Thầy nói: Cũng được, nhưng chưa biết những chữ như chữ "địa", chữ "xuyên" thì băng hồng lại giải thế nào? Phàm như thế "giao kiếm" (nước chéo như kiếm) cũng không phải chỗ tốt, mà đều gọi là lành thì được sao? Lại hỏi thì thầy nói: Đất, đại để nhà thuật chỉ nói về núi và nước. Lúc thầy truyền trò nhận, không tránh được phải dùng văn tự để ghi nhớ, nên lấy chữ "băng" thay chữ "sơn", chữ "hồng" thay chữ "thuỷ", khiến văn ghi được dù có thất lạc, người khác lấy trộm thấy cũng không hiểu; không qua miệng truyền thì không biết được. Rồi truyền học càng xa, có khi chưa được giải khoá, người sau tìm thuyết cho nó, sai thành cái tên này. Bằng không, người xưa há không biết câu tục ngữ "núi lở nước lũ" mà lại lấy để gọi núi sông đẹp sao? Lý ấy rõ ràng thấy được.
Giảng: Đây là phát hiện then chốt của chương. Trong nghề truyền tay, thầy phải viết ra cho trò nhớ, nhưng lại sợ sách lọt ra ngoài. Cách giữ bí mật đơn giản nhất là thay chữ: viết "băng" thì đọc là "sơn", viết "hồng" thì đọc là "thuỷ". Ai có sách mà không có thầy giải thì đọc ra những câu vô nghĩa về núi lở nước lũ. Qua vài đời, khi khẩu quyết thất truyền, chính người trong nghề cũng không biết nữa, bèn bịa ra một thuyết "băng hồng" để lấp chỗ trống.
Thầy kiểm tra giả thuyết ấy bằng hai câu hỏi ngược: nếu băng hồng là một hiện tượng địa hình riêng, thì các chữ "địa", "xuyên" trong cùng loại văn bản giải thế nào? Và nếu mọi chỗ nước giao nhau như kiếm chéo đều được gọi là cát, thì có hợp lý không? Khi một cách giải buộc ta gọi chỗ xấu là tốt, cách giải ấy sai. Cách đọc "băng = sơn, hồng = thuỷ" thì giải thông mọi câu, nên là cách đúng.

Xem lý, đừng câu nệ tên – 當取其理 · 無拘其名
Nguyên văn – 原文
今觀之者當取其理,無拘其名可也。言崩字山之不美者,洪字水之不美者,故術家以記山字而用此以記山之美,以記水字而用以誌水之美,故使他人不經傳授,雖得其文亦無所用矣。今但呼爲大山大水,則皆可得而曉矣。
Dịch: Nay người xem nên lấy cái lý của nó, không nên câu nệ cái tên. Chữ "băng" là núi không đẹp, chữ "hồng" là nước không đẹp; cho nên nhà thuật dùng nó để ghi chữ sơn mà thực ra ghi cái đẹp của núi, dùng để ghi chữ thuỷ mà thực ra ghi cái đẹp của nước, khiến người khác không qua truyền thụ thì dù được văn cũng không dùng được. Nay cứ gọi là núi lớn, nước lớn thì ai cũng hiểu.
Giảng: Cái khéo của ám hiệu là dùng chữ xấu để ghi điều tốt: người ngoài thấy chữ "núi lở" thì tránh, không ngờ đó là chỗ núi đẹp. Thầy không giữ bí mật ấy nữa mà nói thẳng: hãy gọi là "đại sơn, đại thuỷ", núi lớn sông lớn. Một khi gọi đúng tên, câu "long chạy tới chỗ cùng của sông, trong năm sáu mươi dặm có đất lớn" chỉ còn là một nhận xét bình thường: nơi núi lớn gặp nước lớn thì hay kết đất lớn. Không có gì huyền bí cần phải trả tiền để được "điểm".
Đây cũng là thái độ chung của trường phái Ngọc Tủy, đã thấy ở Thai tức luận tủy: trả chữ về nghĩa gốc. Ở đó là chữ "tức" (nghỉ dưỡng), ở đây là chữ "băng", chữ "hồng".

Ví dụ thứ nhất: ngũ âm theo họ người – 五音姓利
Nguyên văn – 原文
姑引一二證之。如五音本是山家五音,不經口訣傳授,遂訛爲姓氏之五音。程氏曰:五姓之說,諸姓典本無證據,古陰陽書亦無此說,直是野俗相傳,竟無所出之據。惟堪輿經黃帝對天老乃有五姓之言,則黃帝之時只有姜姬二三姓,其諸姓氏盡出後代,向得當時已有此語,固謬誤無稽之言。其所謂五姓者,宮商角徵羽是也。天下萬物悉配屬之,行事吉凶依此爲法。至於張王等爲商,武庚等爲羽,是則同類相求;又其以柳姓爲宮,趙姓爲角,又非以其聲相似……
Dịch: Tạm dẫn một hai việc để chứng. Như ngũ âm vốn là ngũ âm của nhà xem núi, không qua khẩu quyết truyền thụ, bèn sai thành ngũ âm của họ người. Họ Trình nói: Thuyết năm họ, các sách về họ vốn không có chứng cứ, sách âm dương xưa cũng không có thuyết ấy, chỉ là tục quê truyền nhau, rốt cuộc không có chỗ xuất xứ. Chỉ có Kham dư kinh chép Hoàng Đế đáp Thiên Lão mới có lời về năm họ; mà thời Hoàng Đế chỉ có hai ba họ Khương, Cơ, các họ khác đều ra đời sau; nếu cho rằng thời ấy đã có lời này, ắt là lời sai lầm không có căn cứ. Cái gọi là năm họ là cung, thương, giốc, chuỷ, vũ. Muôn vật trong thiên hạ đều phối thuộc vào đó, làm việc lành dữ đều theo đó làm phép. Đến như họ Trương, họ Vương là thương, họ Vũ, họ Canh là vũ, ấy là cùng loại tìm nhau; lại lấy họ Liễu là cung, họ Triệu là giốc, thì lại không phải vì âm đọc giống nhau …
Giảng: Ví dụ này rất quan trọng với người học phong thuỷ, vì thuyết ngũ âm tính lợi (五音姓利) từng thống trị phong thuỷ phương Bắc đời Đường Tống: chia họ người thành năm âm cung, thương, giốc, chuỷ, vũ, rồi mỗi âm hợp một số hướng, một số năm để chôn cất, dựng nhà. Theo Ngọc Tủy, ngũ âm vốn là ngũ âm của núi (山家五音): một cách phân loại hình núi, thanh khí của sơn xuyên. Mất khẩu quyết, người sau đem gán cho họ người.
Họ Trình được dẫn ở đây bác thuyết năm họ bằng ba lý lẽ:
- Không có xuất xứ: sách về dòng họ và sách âm dương xưa đều không chép; chỉ Kham dư kinh có câu Hoàng Đế đáp Thiên Lão, mà thời Hoàng Đế mới có vài họ.
- Không nhất quán: có họ xếp vì âm đọc giống nhau, có họ xếp không theo âm đọc; tiêu chuẩn đổi tuỳ chỗ.
- Họ là thứ đổi theo thời: phần dưới sẽ nói rõ.
Họ người như cành cây: chia nhánh thì đổi tên – 人之分宗譬如木之異枝
Nguyên văn – 原文
夫姓之於人也,其始爲萬物之同形者,呼其白黑大小以爲別耳。後世聖人乃爲之制,因生賜姓,胙土命氏,及其子孫因邑因官分枝布葉,而廢姓益廣,如晉、祭、城、霍、魯、衛、毛、聃、郜、雍、曹、畢、原、酆、郇本皆姬姓,而華、向、蕭、亳、皇甫本子姓……況復姓書不載古姓,若用今之姓,則皆後代所授,乃是吉凶隨時變化故也。人之分宗譬如木之異枝,木之本性有所宜植之地,若取其枝而散植之,其性所宜寧有異乎?……今二人同言,則必擇賢者信之,禮聖人所制,五姓俗人所說,今乃舍聖制而從俗,不亦謬乎?此程氏之說如此。
Dịch: Họ đối với người, ban đầu là vì muôn vật cùng hình, gọi trắng đen lớn nhỏ để phân biệt mà thôi. Đời sau thánh nhân mới đặt ra chế độ: nhân chỗ sinh mà ban họ, ban đất mà đặt thị; đến con cháu nhân ấp, nhân quan mà chia cành rải lá, họ cũ bỏ đi càng nhiều. Như Tấn, Sái, Thành, Hoắc, Lỗ, Vệ, Mao, Đam, Cáo, Ung, Tào, Tất, Nguyên, Phong, Tuân vốn đều họ Cơ; Hoa, Hướng, Tiêu, Bạc, Hoàng Phủ vốn họ Tử … Huống chi sách họ không chép họ xưa; nếu dùng họ ngày nay thì đều do đời sau ban, vậy lành dữ đổi theo thời sao? Người chia tông ví như cây chia cành: bản tính của cây có đất hợp để trồng; nếu lấy cành của nó đem trồng rải nơi khác, tính hợp của nó há khác đi sao? … Nay hai người cùng nói, ắt chọn người hiền mà tin; lễ là thánh nhân đặt, năm họ là người tục nói; nay bỏ phép thánh mà theo tục, chẳng phải là sai sao? Lời họ Trình như vậy.
Giảng: Lý lẽ mạnh nhất nằm ở hình ảnh cây và cành. Mười lăm nước Tấn, Lỗ, Vệ, Tào… vốn cùng một họ Cơ; con cháu được phong ấp thì lấy tên ấp làm họ. Nếu lành dữ đi theo âm của họ, thì cùng một dòng máu, chỉ vì đổi tên họ mà phải đổi hướng mộ, đổi năm táng? Cành cây chiết đi trồng nơi khác vẫn mang tính của cây mẹ; tên gọi đổi, bản tính không đổi. Phong thuỷ dựa trên khí và hình, không dựa trên một cái tên do người đặt.
Câu kết của họ Trình cũng đáng nhớ: khi hai người nói khác nhau, hãy tin người hiền; lễ do thánh nhân đặt, thuyết năm họ do người tục truyền. Đây là tiêu chuẩn chọn nguồn: tin cái có xuất xứ và có lý, không tin cái chỉ có truyền khẩu.
Ở Việt Nam, các sách xem ngày giờ dân gian đôi khi vẫn còn dấu vết của lối "họ này hợp hướng kia". Đọc chương này, người học biết rằng ngay từ đời Tống đã có học giả bác bỏ lối ấy bằng lý lẽ rất chặt.

Ví dụ thứ hai: gọi sao thuỷ khẩu là Bắc Thần – 北辰者極星也
Nguyên văn – 原文
北辰者極星也,天星之最尚,而術家乃以水口獨生之星爲北辰,是五星及斗九星反爲尊,而北辰反爲護衛守門之職,若以事臣可乎?此皆術家故立誕名,而世俗承襲以爲實,談未之思耳。
Dịch: Bắc Thần là sao Cực, sao tôn quý nhất trên trời. Thế mà nhà thuật lại lấy ngôi sao đứng một mình ở thuỷ khẩu gọi là Bắc Thần. Như thế ngũ tinh và chín sao Đẩu lại thành tôn, còn Bắc Thần lại thành chức hộ vệ giữ cửa: lấy vua làm việc của bề tôi được sao? Đó đều là nhà thuật cố ý đặt tên quái, người đời nối theo cho là thật, bàn mà chưa nghĩ kỹ.
Giảng: Trong hình pháp, ở thuỷ khẩu (chỗ nước ra khỏi minh đường) thường có những gò, đá nhỏ đứng giữa dòng làm then khoá: các sách gọi là hoa biểu, hãn môn, la tinh, Bắc Thần. Thầy không phủ nhận giá trị của gò khoá thuỷ khẩu; thầy phản đối cái tên. Bắc Thần là sao Bắc Cực, ngôi vua giữa trời, Luận ngữ nói "như sao Bắc Thần ở chỗ của nó mà các sao chầu về". Đem tên ngôi vua đặt cho một hòn đá đứng gác cửa là đảo lộn tôn ti; ngũ tinh của long và huyệt lại thành chỗ được canh giữ, tôn hơn cả Bắc Thần.
Bài học: tên gọi trong hình pháp phải khớp với vai trò. Gò thuỷ khẩu làm việc canh cửa, giữ khí; gọi nó bằng tên của vai trò ấy (hãn môn, khoá thuỷ) thì người học nhìn tên là hiểu chức năng. Gọi bằng một tên kêu to mà sai vai trò thì vừa làm loạn lý, vừa dễ bị dùng để phóng đại "đất có Bắc Thần là đất vua".

Bảng tổng hợp: tên gọi sai và cách đọc đúng – 名實辨正
| Tên các nhà truyền | Cách hiểu sai | Ngọc Tủy đọc lại |
|---|---|---|
| Băng hồng (崩洪) | Phép bí truyền về núi lở, nước lũ, cốt đá vượt sông | Ám hiệu: băng = sơn, hồng = thuỷ; gọi là núi lớn, nước lớn |
| Giao kiếm (交劍) | Gọi cũng là cát | Nước chéo như kiếm không phải chỗ tốt |
| Ngũ âm (五音) | Ngũ âm theo họ người, định hướng táng | Vốn là ngũ âm của núi; họ người đổi theo thời, không định lành dữ |
| Bắc Thần (北辰) | Tên sao đứng một mình ở thuỷ khẩu | Bắc Thần là ngôi vua; gò thuỷ khẩu chỉ là chức giữ cửa |
| Nguyên tắc chung | Câu nệ tên | Lấy cái lý, không câu nệ cái tên |
Luận theo Phong Thuỷ Liên Hoa – 蓮花論
Phong Thuỷ Liên Hoa coi chương này là bài học về đọc sách cổ. Sách phong thuỷ truyền tay có nhiều tầng chữ khoá: thay chữ, nói ngược, ví von. Khi gặp một thuật ngữ nghe rùng rợn hay huyền hoặc, người học nên hỏi ba câu như thầy Tử Vi đã hỏi: tên này có hợp với lý không; cách giải này có giải thông các câu khác không; nó có buộc ta gọi chỗ xấu là tốt không. Ba câu ấy lọc được phần lớn những "bí truyền" bịa đặt.
Về hiện tượng long vượt sông, chúng tôi vẫn khảo sát kỹ trên thực địa: một dải đá ngầm, một chuỗi cù lao, một ghềnh đá nối hai bờ là dấu hiệu long chưa dứt. Nhưng chúng tôi gọi nó bằng tên mô tả (long quá thuỷ, đá nối mạch) và đánh giá bằng hình thế hai bờ, không dùng nó để hứa hẹn "trong năm mươi dặm có đất vua".
Về ngũ âm tính lợi, Phong Thuỷ Liên Hoa không dùng họ của gia chủ để chọn hướng. Hướng và ngày được chọn theo long, huyệt, sa thuỷ và mệnh người trong nhà; cái tên họ, như cành cây chiết sang đất khác, không đổi được tính của đất.

Tóm lại – 總結: Băng hồng luận tủy chỉ ra rằng "băng hồng" là ám hiệu thầy truyền nghề dùng để ghi chữ sơn và chữ thuỷ: viết chữ xấu để ghi cái đẹp của núi sông, người không có thầy giải thì không dùng được. Truyền lâu mất khẩu quyết, người sau tưởng là một phép riêng. Nay cứ gọi là núi lớn, nước lớn. Cùng lối sai ấy, ngũ âm của núi bị gán thành ngũ âm của họ người, mà họ Trình đã bác bằng lý cây chia cành; và sao giữ thuỷ khẩu bị gọi là Bắc Thần, đảo lộn ngôi vua thành chức canh cửa. Xem cái lý, đừng câu nệ cái tên.
Bài trước: Thai tức luận tủy: tổ tông, thai tức, cốt tiết, giao hội. Bài sau: Ngũ tinh cát hung luận tủy.
Nguồn: Ngọc Tủy Chân Kinh (玉髓真經), Trương Động Huyền (tự Tử Vi) soạn, Lưu Doãn Trung chú, Thái Nguyên Định phát huy, bản khắc đời Minh có tựa năm Gia Tĩnh Canh Tuất (1550), Hậu quyển, chương mười ba, Băng hồng luận tủy, học trò Phong Canh Tẩu người Cửu Giang ghi: văn hỏi đáp, không có đồ. Hiệu đính: đoạn liệt kê các họ của họ Trình có vài chữ mờ, dịch lược. Phong Thuỷ Liên Hoa dịch và biên soạn theo bài giảng của Thầy Vũ Giới; lý pháp thì chia sẻ, thủ pháp phải dạy trực tiếp.
Công cụ Liên Hoa dùng kèm bài này – 蓮花工具
- La Kinh Liên Hoa: la kinh trực tuyến miễn phí, ghi hướng long vượt sông và hướng thuỷ khẩu.
- Lập Cục Pháp: kiểm thuỷ khẩu và gò khoá cửa của một cục.
- Vẽ Mặt Bằng Liên Hoa: vẽ đường long qua sông và vị trí các gò giữa dòng.
Bài liên quan – 相關文章
- Thai tức luận tủy: tổ tông, thai tức, cốt tiết, giao hội
- Tý Ngọ châm tủy: kim la bàn và phùng châm
- Cấm bí thần tủy: chín lớp cửa và đất kinh đô
- Lão nộn huyền tủy: long non, long già như đời người
Học bài bản cùng Thầy Vũ Giới – 隨師研習
Đọc được chữ khoá trong sách cổ và nhận ra dải đá nối mạch qua sông ngoài thực địa là việc phải có thầy chỉ tận nơi: phần ấy học qua công trình thật. Xem Khoá học cao cấp Phong Thuỷ Sư Liên Hoa hoặc Khảo luận phong thuỷ – khôi phục nguyên lý gốc. Ghi danh, hỏi lịch khai giảng qua Zalo 0988 964 636 (Thầy Vũ Giới, TP.HCM).
Câu hỏi thường gặp – 常見問題
Băng hồng trong phong thuỷ là gì? – 崩洪
Theo Ngọc Tủy, đó là ám hiệu: chữ "băng" thay chữ sơn, chữ "hồng" thay chữ thuỷ, để sách lọt ra ngoài người khác cũng không hiểu. Nay gọi là núi lớn, nước lớn.
Long vượt sông có thật không? – 過水
Có hiện tượng long nối mạch qua sông bằng dải đá ngầm, cù lao; nhưng thầy phản đối việc biến nó thành phép bí truyền tên đáng sợ để hứa hẹn đất lớn.
Thuyết ngũ âm theo họ người sai ở đâu? – 五音姓利
Ngũ âm vốn là ngũ âm của núi. Họ người đổi theo ấp, theo quan; cùng một dòng mà đổi họ thì không thể đổi lành dữ. Họ Trình gọi đó là tục truyền không xuất xứ.
Vì sao không nên gọi sao thuỷ khẩu là Bắc Thần? – 北辰
Bắc Thần là sao Cực, ngôi vua giữa trời; gò ở thuỷ khẩu chỉ làm chức giữ cửa. Gọi như vậy là đảo lộn tôn ti.
Bài học chung của chương là gì? – 取其理
Xem cái lý, đừng câu nệ cái tên; cách giải nào buộc ta gọi chỗ xấu là tốt thì cách giải ấy sai.







