Quản Thị Chỉ Mông · Quyển thượng · Thiên 24–25
管氏指蒙 卷之上 · 復向定穴第二十四 · 承宗光祖第二十五
Tác giả: đề Quản Lộ (管輅, tự Công Minh, đời Tào Nguỵ) · cùng chú: đề Tiêu Cát (蕭吉, đời Tuỳ), Viên Thiên Cương (袁天綱), Lý Thuần Phong (李淳風, đời Đường), Vương Cấp (王伋, đời Tống) · hiệu chính, bổ chú: Uông Thượng Đường (汪尚唐), Uông Thượng Canh (汪尚賡), người Tân An đời Minh
Bản gốc: bản khắc đời Minh, 2 quyển thượng hạ, 100 thiên (bạt năm Vạn Lịch Canh Thìn 1580).
Bài này gộp hai thiên liền nhau của Quản Thị Chỉ Mông. Thiên 24 Phục hướng định huyệt (復向定穴), "xét lại hướng để định huyệt", là phép kiểm tra hai chiều: đã chọn huyệt thì nhìn hướng, đã có hướng thì quay lại xét huyệt. Thiên có chuỗi khẩu quyết "oa tất…" (ổ huyệt ắt phải…) và chuỗi "muốn… mà không…" rất đầy đủ, là một trong những đoạn tả huyệt kỹ nhất của sách. Thiên 25 Thừa tông quang tổ (承宗光祖), "nối tông, rạng tổ", nói về quan hệ giữa long với tổ sơn, tông sơn, bàn về huyệt của ngoạ long, rồi đưa ra đại cương thuỷ thế bốn phương của Trung Hoa và một danh sách những "đầu có bệnh" (ếch chết, tù tròn, chiếu trải, mù đôi…). Bài gồm nguyên văn (trích các đoạn chính), bản dịch, phần giảng và phần luận theo Phong Thuỷ Liên Hoa.
Trả lời nhanh: Phục hướng định huyệt là thuận theo thế, nghịch theo hình, theo hình dò xương, ước huyệt rồi chỉ hướng, xét lại hướng rồi mới định ổ. Ổ huyệt ắt phải có đích (không đột), có dung (rộng chứa), ứng nước (không thoát), ứng hướng (không vượt), ứng bốn phò, ứng ba hình, có môi (không thè lưỡi), có rốn (không bụng vụng). Ổ như lòng bàn tay ngửa đựng vật, như hổ ngồi chứ không như móng dê chạy, như đài hoa đỡ nhuỵ, như lẫy nỏ: lẫy lệch thì tên không trúng. Huyệt muốn cao mà không nguy, thấp mà không chìm, hiện mà không phơi, tĩnh mà không tắc, lạ mà không quái, ngay mà không xung, ôm mà không chật. Thiên 25: tổ quý ở chỗ hiển, tông quý ở chỗ hưng; long phải đốt đốt nổi cao chứ không thẳng đuột. Huyệt ngoạ long phải gần chỗ dừng mà quay đầu, sau lưng đầy đặn tròn sạch. Đầu long có bệnh như ếch chết, tù tròn, chiếu trải, mù đôi thì không dùng.
Thầy Vũ Giới giảng: "Chọn huyệt rồi chọn hướng, chưa xong đâu. Phải quay lại hỏi: với hướng này, ổ huyệt có còn ứng nước, ứng án, có môi có rốn không? Đó là 'phục hướng'. Thầy đi đất bao giờ cũng xét đi xét lại hai lần."

Thiên 24: xét lại hướng để định ổ – 復向定窩
Nguyên văn – 原文
立穴之術,復向以決;復向之眼,見穴始出。古人習之,必有可傳之訣:順勢逆形,隨形探骨,擬穴指向,復向定窩。窩必有的,的則不突;窩必有容,容則不……;窩必應水,水則不脫;窩必應向,向則不越;窩必應于四輔,四輔成列;窩必應于三形,三形乘結;窩必有脣,脣不吐舌;窩必有……,……不散闊;窩必有頷……;窩必有臍,臍非腹拙。
Dịch: Thuật đặt huyệt, xét lại hướng để quyết; con mắt xét lại hướng, thấy huyệt mới hiện ra. Người xưa luyện điều này, ắt có khẩu quyết truyền được: thuận theo thế, nghịch theo hình; theo hình mà dò xương; ước huyệt mà chỉ hướng; xét lại hướng mà định ổ. Ổ ắt phải có đích, có đích thì không đột ngột; ổ ắt phải có dung, có dung thì không…; ổ ắt phải ứng với nước, ứng nước thì không thoát; ổ ắt phải ứng với hướng, ứng hướng thì không vượt; ổ ắt phải ứng với bốn phò, bốn phò thành hàng; ổ ắt phải ứng với ba hình, ba hình cưỡi lên chỗ kết; ổ ắt phải có môi, môi không thè lưỡi; ổ ắt phải có…, … không tản rộng; ổ ắt phải có cằm…; ổ ắt phải có rốn, rốn không phải bụng vụng.
Giảng: Khẩu quyết bốn bước "thuận thế, nghịch hình, tuỳ hình thám cốt, nghĩ huyệt chỉ hướng, phục hướng định oa" là quy trình định huyệt hoàn chỉnh:
- Thuận thế: đi theo chiều long đến (từ tổ xuống).
- Nghịch hình: đứng ở chỗ kết nhìn ngược lên, xem hình ôm thế nào.
- Tuỳ hình thám cốt: theo hình mà dò "xương", tức mạch đá, mạch đất cứng dưới gò.
- Nghĩ huyệt chỉ hướng: ước định huyệt, chỉ ra hướng.
- Phục hướng định oa: quay lại từ hướng mà kiểm tra ổ huyệt.
Chuỗi "ổ ắt phải…" là bảng kiểm thứ hai, sau bảng kiểm hình thế ở thiên 22. Mỗi điều đi kèm lý do: có đích (điểm tụ rõ) thì không đột ngột; ứng nước thì khí không thoát; ứng hướng thì không vượt qua; có môi (mép đất trước huyệt) mà không "thè lưỡi" (mép kéo dài ra quá); có rốn (chỗ lõm nhỏ giữa) mà không phải "bụng vụng" (lõm to, trũng nước).

Ổ như lòng bàn tay, như hổ ngồi, như lẫy nỏ – 窩如仰掌,如弩之機括
Nguyên văn – 原文
窩如仰掌,掌心盛物;窩如覆……,……攜扶;窩如獻掌,獻掌非犁壁之峭立;窩如虎蹲,虎蹲非羊蹄之奔逸;如花之趺萼,如弩之機括。括偏則矢不中,蒂枯則榮不實。
Dịch: Ổ như bàn tay ngửa, lòng bàn tay đựng được vật; ổ như … úp, … nâng đỡ; ổ như bàn tay dâng lên, bàn tay dâng không phải là vách lưỡi cày dựng đứng; ổ như hổ ngồi, hổ ngồi không phải là móng dê chạy tán loạn; như đài hoa đỡ nhuỵ, như lẫy của cây nỏ. Lẫy lệch thì tên không trúng; cuống khô thì hoa không thành quả.
Giảng: Các hình ảnh giúp nhận ổ huyệt thật:
- Bàn tay ngửa: lòng trũng nông, có viền, chứa được.
- Bàn tay dâng: đất nhô ra mềm mại, không phải vách đứng như lưỡi cày.
- Hổ ngồi: chắc chắn, vững, không phải chạy tán như móng dê.
- Đài hoa đỡ nhuỵ: các gò quanh nâng huyệt ở giữa.
- Lẫy nỏ: huyệt là chỗ cực nhỏ, cực chính xác; lệch một chút là "tên không trúng".
Câu "lẫy lệch thì tên không trúng, cuống khô thì hoa không thành quả" là lời nhắc: huyệt phải đúng điểm và có mạch nuôi; lệch điểm hoặc mạch khô đều hỏng.

Muốn… mà không… – 欲其高而不危
Nguyên văn – 原文
欲其高而不危,欲其低而不沒;欲其顯而不彰揚暴露,欲其靜而不幽……咽噎;欲其奇而不怪,欲其巧而不劣;欲其正而不衝……;欲其輔而不倚、不亢;欲其橫卧有懷而不抵;欲其蟠抱有蘊而不……;欲其收拾而不隘、不詐;欲其專一而不競、不渙;欲其騎而不……;欲其懷而不別。左右荒落,而精神表著;高下寬寞,而氣聚軒豁。左右高下,皆無可觀,獨穴當守,則變相見矣。堂堂然廈屋之瀟灑,潭潭然興室之明潔,人不可施,天不可奪。是以驪山之場未乾,而嬴秦之祚已絕;惟漢文以恭儉安神,仰社稷光輝之日。
Dịch: Muốn cao mà không nguy; muốn thấp mà không chìm; muốn hiện mà không phơi bày lộ liễu; muốn tĩnh mà không u tắc nghẹn ngào; muốn lạ mà không quái; muốn khéo mà không kém; muốn ngay mà không xung…; muốn có phò mà không dựa dẫm, không vênh; muốn nằm ngang có lòng ôm mà không chống đẩy; muốn cuộn ôm có chứa mà không…; muốn thu gọn mà không chật, không dối; muốn chuyên một mà không tranh, không tán; muốn cưỡi (long) mà không…; muốn ôm mà không tách. Trái phải hoang vắng mà tinh thần (của huyệt) vẫn hiện rõ; cao thấp rộng vắng mà khí tụ thoáng đãng. Trái phải cao thấp đều không có gì đáng xem, mà riêng huyệt giữ được, thì là cái "tướng biến" hiện ra. Đường đường như nhà lớn thanh thoát, sâu thẳm như nhà dựng sáng sạch; người không thể làm ra, trời không thể cướp đi. Vì thế mộ Ly Sơn đất chưa khô mà vận nhà Doanh Tần đã dứt; chỉ có Hán Văn Đế lấy cung kiệm mà yên thần, được ngước nhìn ngày rạng rỡ của xã tắc.
Giảng: Chuỗi "muốn… mà không…" là cách Chỉ Mông dạy chữ "vừa": mỗi đức tính tốt của huyệt đều có một mặt quá đà phải tránh. Cao là tốt, quá cao thì nguy (gió); thấp là tốt, quá thấp thì chìm (nước); hiện là tốt, quá hiện thì phơi; tĩnh là tốt, quá tĩnh thì tắc; lạ là tốt, quá lạ thì quái.
Đoạn "trái phải hoang vắng mà tinh thần vẫn rõ" nói về quái huyệt, "tướng biến": có khi chung quanh không có gì đặc biệt, mà riêng chỗ huyệt có tinh thần, giữ được khí. Đó là huyệt quý hiếm, phải tinh mắt mới thấy.
Ví dụ lịch sử khép thiên: Tần Thuỷ Hoàng dốc sức xây lăng Ly Sơn khổng lồ, "đất chưa khô mà vận đã dứt"; Hán Văn Đế táng cung kiệm (lăng Bá Lăng nổi tiếng giản dị) mà nhà Hán thịnh lâu. Lại là bài học "mộ không cần xây to" của thiên 21.

Thiên 25: tổ quý ở hiển, tông quý ở hưng – 出祖祈于顯祖,承宗貴于興宗
Nguyên văn – 原文
出祖蓋祈于顯祖,豈條條挺直之長?承宗必貴于興宗,愛節節顯昂之至。君其所相,反其所替,由陰陽清濁之分,嚴剝復往來之意。道正乎天行,用通乎人事。藏于臍腹,須近住而回頭;巧在心眸,慮橫形而偃背。(注:此專論臥龍之穴也,須得背後飽滿圓淨乃是吉穴也。)
Dịch: Ra khỏi tổ thì mong ở tổ hiển, há phải là cái dài thẳng đuột từng dải? Nối tông thì ắt quý ở tông hưng, ưa cái đốt đốt nổi cao. Giữ cái được giúp (tướng), bỏ cái bị thay (thế), theo sự phân chia âm dương trong đục, nghiêm theo ý qua lại của quẻ Bác quẻ Phục. Đạo ngay theo vận trời, dụng thông với việc người. Cất ở rốn bụng, thì phải gần chỗ dừng mà quay đầu; khéo ở con ngươi của lòng, lo hình nằm ngang mà ngửa lưng. (Chú: đây chuyên bàn huyệt của ngoạ long; phải được sau lưng đầy đặn tròn sạch mới là huyệt tốt.)
Giảng: Thiên 25 nói về quan hệ long với tổ, tông. Hai câu đầu là tiêu chuẩn:
- Tổ sơn phải "hiển": cao, rõ, có uy, không phải một dải dài thẳng đuột.
- Tông sơn phải "hưng": đốt đốt nổi cao, có nhịp phục khởi (như "một phục là quan, một khởi là kinh" ở thiên 14).
Câu "nghiêm theo ý qua lại của Bác, Phục" dùng hai quẻ Dịch: Bác (剝) là âm lấn hết dương, Phục (復) là dương trở lại. Long cũng có lúc suy (bác) lúc hồi (phục); huyệt phải đặt ở chỗ "phục", nơi khí dương trở lại.
Đoạn về ngoạ long (long nằm) rất cụ thể: huyệt ở "rốn bụng" của long nằm, phải ở gần chỗ long dừng và long quay đầu lại; lo nhất là hình nằm ngang mà "ngửa lưng" (lưng quay về huyệt). Lời chú thêm: sau lưng huyệt phải đầy đặn, tròn, sạch.

Đại cương thuỷ thế bốn phương – 此水之大綱
Nguyên văn – 原文
既得龍形,須認水勢:北環于河汾,東橫于江海,西平于川洛,南散(或作直)于閩浙,此水之大綱,不可謂之無別。……又況送終之道,根于天性;陰陽者流,泥于不令。執方之術,猶或守正;售術五鬼,色主以侯(?)。不辨奇衰之明名,豈知山水之明命?禍福司之,惟誰聽聽?
Dịch: Đã được hình long, phải nhận thế nước: phương bắc vòng ở sông Hoàng Hà, sông Phần; phương đông nằm ngang ở Trường Giang và biển; phương tây phẳng ở đất Xuyên (Tứ Xuyên), sông Lạc; phương nam tản ra (có bản chép: thẳng) ở Mân, Chiết. Đó là đại cương của nước, không thể nói là không có phân biệt. … Huống chi đạo tiễn đưa người chết là gốc ở thiên tính; bọn âm dương gia thì câu nệ vào điều không tốt. Thuật theo phương pháp còn có khi giữ chính; kẻ bán thuật ngũ quỷ thì lấy sắc mặt chủ nhà mà đoán. Không phân biệt được tên gọi rõ ràng của lạ và suy, há biết được mệnh rõ ràng của núi sông? Hoạ phúc do đó mà giữ, ai là người nghe xét?
Giảng: Đoạn "đại cương nước bốn phương" cho thấy tầm nhìn địa lý lớn của Chỉ Mông: mỗi vùng có kiểu nước riêng, bắc thì vòng (Hoàng Hà uốn khúc), đông thì ngang (Trường Giang chảy ra biển), tây thì phẳng (đồng bằng Tứ Xuyên), nam thì tản (sông ngắn, nhiều nhánh ở Phúc Kiến, Chiết Giang). Xem đất phải biết mình đang ở vùng nào, không lấy chuẩn nước vùng này áp cho vùng khác.
Câu phê "kẻ bán thuật ngũ quỷ, lấy sắc mặt chủ mà đoán" là lời chê thầy giả: không nhìn đất, chỉ nhìn chủ nhà giàu hay nghèo, vui hay lo mà nói theo.

Đầu long có bệnh – 頭有病
Nguyên văn – 原文
又況明堂慘……,不潔不淨,山不住脚,水不入迎。故曰:陽面山而分面水,陰面無情;出頭虎而拔頭龍,頭有病:曰蛙尸,曰囚圓,曰鋪薦,曰雙盲,此皆……。……散水,側面而背……。曰樸頭,曰掉尾,曰戲珠,曰翹尻,是雖連身鎖顧穴,猶慮其乾流平踞,脫源而反轉。(袁曰:背主抱賓,四亡宗破祖之山水,明目觀之而心顫。)
Dịch: Huống chi minh đường thảm đạm…, không sạch không trong, núi không dừng chân, nước không vào đón. Cho nên nói: mặt dương thì núi, mặt nước thì chia, mặt âm thì vô tình; hổ thò đầu ra, long nhổ đầu lên, là đầu có bệnh: gọi là ếch chết, gọi là tù tròn, gọi là chiếu trải, gọi là mù đôi, những thứ ấy đều…. … nước tản, mặt nghiêng mà lưng…. Gọi là đầu bổ nhào, vẫy đuôi, đùa ngọc, vểnh mông: những thứ ấy dù liền thân, khoá lại, ngoái nhìn huyệt, vẫn lo dòng khô ngồi phẳng, thoát nguồn mà quay ngược. (Viên nói: quay lưng với chủ mà ôm khách, là núi nước mất tông phá tổ, mắt sáng nhìn vào mà lòng run sợ.)
Giảng: Đoạn cuối là danh sách các "đầu có bệnh", tức chỗ đầu long (nơi định đặt huyệt) có hình xấu:
- Ếch chết (蛙尸): gò bẹt, phơi ngửa như xác ếch, không có khí.
- Tù tròn (囚圓): gò tròn bị vây kín, ngột ngạt.
- Chiếu trải (鋪薦): đất phẳng trải dài, không có gì nổi lên.
- Mù đôi (雙盲): hai chỗ lõm như hai hốc mắt mù.
- Đầu bổ nhào, vẫy đuôi, đùa ngọc, vểnh mông: long chưa dừng, đầu còn chúi xuống hoặc đuôi còn quẫy.
Lời chú của Viên Thiên Cương kết: núi nước "quay lưng với chủ mà ôm khách", tức các núi nước chung quanh không hướng về huyệt mà hướng ra chỗ khác, là cuộc "mất tông phá tổ".
Luận theo Phong Thuỷ Liên Hoa – 蓮花風水按語
Phong Thuỷ Liên Hoa đọc hai thiên này với ba ý.
Thứ nhất, quy trình năm bước "thuận thế, nghịch hình, dò xương, ước huyệt chỉ hướng, xét lại hướng định ổ" là quy trình Liên Hoa dạy học trò trên thực địa. Bước cuối "phục hướng" thường bị bỏ qua: nhiều người đo hướng xong là đặt, không quay lại xem với hướng ấy ổ huyệt có còn ứng nước, ứng án không.
Thứ hai, chữ "vừa". Chuỗi "muốn… mà không…" là triết lý trung dung áp vào đất. Với dương cơ cũng thế: nhà muốn cao ráo mà không trơ gió, muốn kín đáo mà không tối tắm, muốn có hàng xóm phò mà không bị kẹp, muốn sân trước gọn mà không chật.
Thứ ba, mộ không cần xây to. Ví dụ lăng Tần Thuỷ Hoàng và lăng Hán Văn Đế là ví dụ Liên Hoa hay kể. Nhiều gia đình Việt ngày nay xây lăng mộ đá rất lớn, bê tông kín mít; Liên Hoa khuyên giữ đúng hình đất, nấm mộ vừa phải, thoát nước tốt, hơn là xây đồ sộ làm nặng đất, nghẹt khí.


Tóm lại – 總結: Thiên Phục hướng định huyệt: thuận thế, nghịch hình, theo hình dò xương, ước huyệt chỉ hướng, xét lại hướng định ổ. Ổ phải có đích, có dung, ứng nước, ứng hướng, ứng bốn phò, ba hình, có môi không thè lưỡi, có rốn không bụng vụng; như bàn tay ngửa, như hổ ngồi, như đài hoa, như lẫy nỏ: lẫy lệch thì tên không trúng. Huyệt muốn cao mà không nguy, thấp mà không chìm, hiện mà không phơi, tĩnh mà không tắc, lạ mà không quái. Mộ Ly Sơn đất chưa khô mà Tần đã dứt; Hán Văn cung kiệm mà xã tắc rạng. Thiên Thừa tông quang tổ: tổ quý ở hiển, tông quý ở hưng, đốt đốt nổi cao; huyệt ngoạ long gần chỗ dừng mà quay đầu, lưng đầy tròn sạch. Nước bốn phương: bắc vòng, đông ngang, tây phẳng, nam tản. Đầu long có bệnh như ếch chết, tù tròn, chiếu trải, mù đôi thì không dùng.
Bài trước: Quản Thị Chỉ Mông (18): Thiên 23 Trạch hướng.
Bài sau: Thiên 26 – Ngũ phương kỳ: cờ năm phương 五方旗第二十六.
Nguồn: Quản Thị Chỉ Mông (管氏指蒙), bản khắc đời Minh, quyển thượng, thiên Phục hướng định huyệt đệ nhị thập tứ (復向定穴第二十四) và Thừa tông quang tổ đệ nhị thập ngũ (承宗光祖第二十五), chính văn và lời chú. Liên hệ: Kinh Dịch, quẻ Bác, quẻ Phục; Sử Ký về lăng Ly Sơn của Tần Thuỷ Hoàng và Bá Lăng của Hán Văn Đế. Nguyên văn chép lại từ bản khắc, chấm câu mới; chỗ …… là chữ mờ hoặc đoạn lược bớt, chỗ (?) là chữ đọc chưa chắc. Hiệu đính: tên thiên 25 trong bản khắc ghi 承宗光祖; mục lục dùng tên Thừa tổ quang tông, cùng một nghĩa.
Công cụ Liên Hoa dùng kèm bài này – 蓮花工具
- Mục Lục Quản Thị Chỉ Mông: 66 bài của 100 thiên, theo dõi các bài đã đăng.
- La Kinh Liên Hoa: la kinh trực tuyến miễn phí, đo hướng rồi xét lại hướng.
- Lập Cục Pháp: lập cục theo nguyên lý Liên Hoa, xét long, thuỷ, hướng và mệnh người dùng.
Bài liên quan – 相關文章
- Quản Thị Chỉ Mông, Thiên 23: Trạch hướng
- Quản Thị Chỉ Mông, Thiên 21: Nghĩ huyệt
- Hám Long Kinh: Đề yếu, tổng luận Tu Di Sơn
Học bài bản cùng Thầy Vũ Giới – 隨師研習
Quy trình năm bước định huyệt, bảng kiểm ổ huyệt và nhận các "đầu có bệnh" là bài thực địa phải đi cùng thầy. Xem Khoá học cao cấp Phong Thuỷ Sư Liên Hoa hoặc Khảo luận phong thuỷ – khôi phục nguyên lý gốc. Ghi danh, hỏi lịch khai giảng qua Zalo 0988 964 636 (Thầy Vũ Giới, TP.HCM).
Câu hỏi thường gặp – 常見問題
"Phục hướng định huyệt" nghĩa là gì? – 復向定穴
Là sau khi ước định huyệt và chỉ hướng, quay lại từ hướng mà xét ổ huyệt: có ứng nước, ứng án, có môi, có rốn không; xét hai chiều rồi mới định.
Ổ huyệt tốt cần những gì? – 窩必
Có đích (điểm tụ), có dung (chứa được), ứng nước, ứng hướng, ứng bốn phò, ba hình, có môi không thè lưỡi, có rốn không phải bụng vụng.
"Lẫy lệch thì tên không trúng" nghĩa là gì? – 括偏則矢不中
Huyệt như lẫy nỏ, là điểm cực nhỏ và chính xác; đặt lệch một chút thì không nhận được khí, như lẫy lệch thì tên bắn trượt.
Tổ sơn, tông sơn thế nào là tốt? – 顯祖興宗
Tổ sơn phải hiển (cao, rõ, có uy), không thẳng đuột; tông sơn phải hưng, đốt đốt nổi cao, có nhịp phục khởi.
Thế nào là "đầu có bệnh"? – 頭有病
Là đầu long có hình xấu như ếch chết, tù tròn, chiếu trải, mù đôi, hoặc còn chúi xuống, vẫy đuôi, vểnh mông; long chưa dừng hoặc khí không tụ.








