💻 Phần mềm phong thuỷ · Phong Thuỷ Liên HoaPhần mềm phong thuỷ Vũ Giới Hợp LuậnLa kinh số · Bảng luận · Tính năng · Kho kiến thức — dùng ngay trên trình duyệt💻 Mở phần mềm Hợp Luận

Chương Chi Cán 枝幹章: thuỷ long chia cành và thân – Quy Hậu Lục

Thầy Vũ Giới — Phong Thuỷ Liên Hoa

Minh hoạ Chương Chi Cán 枝幹章: thuỷ long chia cành và thân – Quy Hậu Lục

Quy Hậu Lục · Tòng Hậu Lục
歸厚錄 · 從厚錄 (地理正宗 卷四)
Tác giả: khuyết danh · chú: Lãnh Khiêm (冷謙, đầu đời Minh) · khảo chính, phụ ký: Tưởng Quốc (蔣國, hiệu Vân Am)
Bản gốc: Địa Lý Chính Tông, Văn Minh thư cục Thượng Hải 1926.

Chương Chi Cán (枝幹章) là chương thứ ba của Quy Hậu Lục (歸厚錄), sách chuyên bàn phép thuỷ long bình dương trong bộ Địa Lý Chính Tông. Chương trước đã nói ở đồng bằng nước chính là long; chương này dạy cách chia long nước ấy thành thân (cán, 幹) và cành (chi, 枝), xem dòng nào là long sống, dòng nào là long chết, và vì sao huyệt thật thường nằm ở nhánh nước nhỏ chứ không nằm trên sông lớn. Trong bản in, đầu chương có hai mươi sáu hình vẽ thế nước. Bài gồm nguyên văn chữ Hán, bản dịch từng đoạn, lời chú của Lãnh Khiêm và phần giảng của Phong Thuỷ Liên Hoa.

Trả lời nhanh: Chương Chi Cán dạy rằng mạch nước thành long thì chia ra thân và cành. Sông lớn nghìn dặm là gốc tổ, dòng trăm dặm, mười dặm là tông mạch, lạch một dặm, nửa dặm là cành nhỏ. Khí nối thân lớn thì dựng nước, khí nối cành nhỏ thì giàu đủ. Nước uốn khúc là long sống, nước thẳng tuột là long chết. Đừng tham thân sông lớn, vì thân già thì nguy; cũng đừng bỏ cành nhỏ, vì càng nhỏ càng hợp. Nước đi ngang qua là "công", là khách; nước từ trong vụng chảy ra sát thân huyệt là "tư", là chủ. Trong nhiều dòng phải tìm ra một dòng khác hẳn các dòng kia: đó là chỗ "hoá khí", huyền khiếu của đất.

Thầy Vũ Giới giảng: "Sông lớn là của thiên hạ, lạch nhỏ mới là của nhà mình." Người đi đất đồng bằng hay mê sông to, đứng trên đê nhìn nước mênh mông mà tưởng là đại địa. Chương Chi Cán dạy quay lưng lại với dòng sông, đi vào trong tìm con lạch nhỏ ôm lấy thân huyệt.

Chương Chi Cán nói gì? – 枝幹章大意

"Chi" là cành, "cán" là thân cây. Người xưa nhìn mạng sông ngòi ở đồng bằng như một cái cây nằm ngang trên mặt đất: sông lớn là thân, sông nhánh là cành lớn, kênh rạch là cành nhỏ, lạch nước trong làng là chồi lá. Ở núi, người ta phân long thành thái tổ, thiếu tổ, chi long, cán long theo dãy núi; ở bình dương, chương này dạy phân như thế theo dòng nước. Phân xong thì biết sức phúc lớn nhỏ của từng chỗ, và biết chỗ nào thật sự kết huyệt.

Ảnh từ trên cao: dòng sông nhỏ chia nhánh len giữa đồng ruộng và làng
Nhìn từ trên cao, mạng nước như một cái cây nằm ngang: sông là thân, lạch là cành. Ảnh: WX4SNO, Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0.

Chính văn gồm sáu mươi tám câu bốn chữ, đi theo năm bước: sông lớn, sông vừa, lạch nhỏ và sức phúc tương ứng; long sống, long chết, long si, long hiện; đơn long, song long, một long nhiều con; lời dặn chớ tham thân, chớ bỏ cành; và cuối cùng là công tư, chủ khách, một dòng nước "phát cơ" gọi là hoá khí. Lời chú của Lãnh Khiêm dài gấp mấy lần chính văn, giải thích từng câu và thêm một đoạn rất hay về cách nhận ra dòng nước làm chủ trong nhiều dòng nước giống nhau.

Nước thành long, chia thân chia cành – 水脈成龍,乃分枝幹

Nguyên văn – 原文

水脈成龍。乃分枝幹。大江千里。起祖之基。百里十里。宗脈流澌。一里半里。小枝是依。氣接大幹。建國封圻。氣接小幹。公卿累累。氣接大枝。甲第蓬時。氣接小枝。富庶可期。

Dịch: Mạch nước thành long thì bèn chia ra cành và thân. Sông lớn nghìn dặm là nền dựng tổ; dòng trăm dặm, mười dặm là tông mạch chảy dài; lạch một dặm, nửa dặm là chỗ cành nhỏ nương theo. Khí nối với thân lớn thì dựng nước, phong cõi; khí nối với thân nhỏ thì công khanh nối nhau; khí nối với cành lớn thì nhà khoa giáp hưng thịnh một thời; khí nối với cành nhỏ thì giàu có đông đúc có thể mong.

Giảng: Mười sáu câu này là bảng xếp hạng của thuỷ long theo độ dài và độ lớn. Sông nghìn dặm như Trường Giang, Hoàng Hà là "tổ", giống thái tổ sơn ở núi; sông trăm dặm, mười dặm là "tông", giống thiếu tổ; lạch một dặm, nửa dặm là "chi". Sức phúc đi theo cấp nước: thân lớn ứng với kinh đô, quốc gia; thân nhỏ ứng với dòng họ công khanh; cành lớn ứng với nhà đỗ đạt; cành nhỏ ứng với nhà giàu đủ.

Sông Agano (Nhật Bản) nhìn từ máy bay, thân sông lớn uốn qua đồng bằng
Sông Agano nhìn từ trên cao: thân sông lớn là tổ, là nền của cả mạng nước quanh vùng. Ảnh: BehBeh, Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0.

Cần đọc chữ "khí tiếp" (氣接) cho đúng. Sách không nói táng ngay bên sông lớn thì được làm vua, mà nói khí của huyệt "nối" về thân lớn. Một con lạch nhỏ trong làng, nếu theo dòng mà lần ra thì nối vào sông lớn ở gần, khí của nó được cả dòng sông lớn nuôi. Còn con lạch nối vào một con kênh cụt thì khí chỉ đến đó mà thôi. Vì thế người xem đất đồng bằng phải nhìn cả mạng nước, không chỉ nhìn con lạch trước mặt. Ngày nay có bản đồ vệ tinh, việc lần ngược một con rạch ra đến sông cái dễ hơn người xưa nhiều.

Sơ đồ thân và cành của thuỷ long: đại giang, tông mạch, cành lớn, cành nhỏ – chương Chi Cán
Thân và cành của thuỷ long, cấp nước và sức phúc – chương Chi Cán. Vẽ lại theo Quy Hậu Lục – Phong Thuỷ Liên Hoa
Tranh Văn Trưng Minh: xuân Giang Nam, dòng nước chia nhánh quanh làng
Giang Nam xuân 江南春 (Xuân ở Giang Nam), tranh Văn Trưng Minh 文徵明 đời Minh, một đoạn. Nguồn: Wikimedia Commons, tranh công cộng.

Long sống, long chết, long si, long hiện – 生龍死龍

Nguyên văn – 原文

屈曲生龍。鍾靈孕奇。徑直死龍。志如土灰。滯滯痴龍。縱福易衰。條條見龍。雷奮雲飛。

Dịch: Nước uốn khúc là long sống, hun đúc linh khí, thai nghén điều kỳ lạ. Nước thẳng tuột là long chết, chí như tro đất. Nước ứ đọng là long si, dù có phúc cũng dễ suy. Nước từng dòng rõ ràng là long hiện, như sấm vang, mây bay.

Giảng: Đây là bốn loại thuỷ long theo hình. Long sống là nước quanh co, đi rồi quay lại, ôm rồi lại mở; khí theo khúc nước mà dừng. Long chết là nước như cái cống thẳng, khí chạy suốt không dừng, nên "chí như tro đất", không có sức sống. Long si là nước mênh mông như hồ lớn, đầm rộng, có gom lại được nhưng bên trong không sâu kín, nên tuy có phát mà dễ suy. Long hiện là dòng nước có đầu có đuôi, liên kết chặt, nhìn vào là thấy, gặp thời thì "sấm vang mây bay", phát rất nhanh.

Khúc sông uốn hình móng ngựa giữa rừng, bãi cát trong lòng khúc uốn
Khúc sông Innoko (Alaska) uốn vòng: đúng hình "long sống", nước đi rồi quay lại, khí theo khúc nước mà dừng. Ảnh: U.S. Fish and Wildlife Service, Wikimedia Commons, công cộng.

Theo lời chú, long nửa sống nửa chết thì bỏ phần chết, lấy phần sống, vẫn có thể phát đạt. Điều này rất thực tế ở đồng bằng Việt Nam: nhiều con kênh đào thẳng tắp (long chết) nối với những khúc sông tự nhiên quanh co (long sống). Người xem đất chọn đoạn sông quanh co để đặt huyệt, không chọn đoạn kênh thẳng, dù đoạn kênh ấy có khi gần đường đi lại hơn.

Sơ đồ bốn loại thuỷ long: long sống, long chết, long si, long hiện – chương Chi Cán
Long sống, long chết, long si, long hiện – chương Chi Cán. Vẽ lại theo Quy Hậu Lục – Phong Thuỷ Liên Hoa
Tranh Hạ Khuê đời Tống: dòng nước quanh co giữa núi đá và cây
Khê sơn thanh viễn 溪山清遠 (Khe núi trong xa), tranh Hạ Khuê 夏珪 đời Nam Tống, một đoạn. Nguồn: Wikimedia Commons, tranh công cộng.

Đơn long, song long, một long nhiều con – 單龍雙龍

Nguyên văn – 原文

單龍生羽。自交自孳。雙龍並駕。樂得雄雌。一龍衆子。並蒂連枝。包胎之厚。元精未虧。

Dịch: Long đơn mà mọc cánh thì tự giao, tự sinh sôi. Hai long cùng chạy song song thì vui được cặp trống mái. Một long mà nhiều con thì như hoa chung cuống, cành liền cành; đó là vì cái thai bọc dày, nguyên tinh chưa hao.

Giảng: Đoạn này nói về số lượng dòng nước. Long đơn là một dòng nước đi một mình, ít nước phụ giúp. Theo chú, chỉ cần dòng ấy tự quay mình, uốn vòng, hoặc mọc ra nhánh nhỏ, thì những nhánh ấy chính là "cánh" (羽), khí tự giao hợp, tuy đơn mà không cô. Song long là hai dòng nước song hành, một âm một dương, trống mái giao phối lâu bền, khỏi phải bàn.

Dòng sông uốn khúc chia hai nhánh song song rồi hợp lại giữa đồng cỏ
Dòng sông tách hai nhánh song hành rồi hợp lại: hình ảnh song long và đơn long mọc cánh. Ảnh: Steve Hillebrand, U.S. Fish and Wildlife Service, Wikimedia Commons, công cộng.

Ý thứ ba hay nhất: một long nhiều con. Có những dòng nước đi như dây dưa, chỗ dừng như đốt tre, trên một đoạn có thể kết hai, ba huyệt, không hạn số. Lãnh Khiêm nói đó là vì thai khí của long dày, nên nuôi được nhiều con. Điều kiện là mỗi huyệt phải tự thành một cục riêng, chủ khách ứng nhau, "bên này thu được, bên kia cũng gom được", thì cùng táng mà cùng phát, không giảm sức nhau. Đây là cơ sở để giải thích vì sao ở đồng bằng có những làng cả chục dòng họ cùng phát dọc một con sông.

Chớ tham thân, chớ bỏ cành – 愼勿貪幹,愼勿棄枝

Nguyên văn – 原文

愼勿貪幹。幹老則危。幹復生枝。其幹乃滋。愼勿棄枝。愈細愈宜。一枝獨榮。衆枝皆輝。衆枝同榮。遠幹悉隨。幹之動處。始有枝萌。枝之合處。幹氣不離。

Dịch: Cẩn thận chớ tham thân, thân già thì nguy; thân lại sinh cành thì thân mới được tươi nhuận. Cẩn thận chớ bỏ cành, càng nhỏ càng hợp. Một cành riêng tươi tốt thì các cành đều sáng; các cành cùng tươi tốt thì thân ở xa cũng theo về. Chỗ thân động mới có cành nảy; chỗ cành hợp lại thì khí của thân không rời.

Giảng: Đây là lời dặn quan trọng nhất của chương. Người đời chỉ biết thân long là quý, mà không biết thân già thì không sinh nở được. Lãnh Khiêm ví rất đời thường: thân phải sinh cành rồi khí của thân mới nhờ cành mà phát, như ông già lấy vợ trẻ, như cây khô nảy cành non, rồi mới mang thai sinh con, nở hoa kết quả. Sông lớn chảy thẳng, rộng mênh mông, khí không dừng, không có chỗ cho huyệt; chỉ chỗ sông lớn sinh ra nhánh nhỏ mới có chỗ khí dừng lại.

Kênh nhỏ có cầu đá ở trấn nước Chu Trang, Giang Tô
Kênh nhỏ ở Chu Trang (Giang Tô), vùng thuỷ hương Giang Nam nơi Quy Hậu Lục ra đời: cành nhỏ sinh từ thân sông, càng nhỏ càng tinh. Ảnh: xiquinhosilva, Wikimedia Commons, CC BY 4.0.

Còn cành nhỏ, người ta nghi khí mỏng, sức yếu. Lãnh Khiêm nói không phải: cành nhỏ là chỗ long đã "thoát tá", cởi bỏ cái thô của thân, giấu sâu vào trong, càng nhỏ càng tinh. Nhưng các cành nhỏ mà ba ba hai hai, sáu sáu năm năm, to nhỏ ngang nhau, không cành nào thống lĩnh cành nào, thì cũng không thành đất. Phải có một dòng nước riêng tinh hơn hẳn, các dòng khác đều làm dụng cho nó, các cành đều hộ vệ một cành, thì là kết cục cực lớn; khi đó cả dòng thân ở xa cũng vòng về chầu đón. Hai câu "chỗ thân động mới có cành" bổ nghĩa cho bốn câu "chớ tham thân"; hai câu "chỗ cành hợp thì khí thân không rời" bổ nghĩa cho sáu câu "chớ bỏ cành".

Công và tư, khách và chủ – 來者爲公,去者爲私

Nguyên văn – 原文

來者爲公。去者爲私。公是過客。私是主持。衆水難聚。一水發機。發機之所。與衆不齊。

Dịch: Nước đến là của chung, nước đi là của riêng. Của chung là khách qua đường, của riêng là chủ nhà. Nhiều dòng nước khó tụ, chỉ một dòng nước phát ra cơ; chỗ phát cơ ấy khác hẳn các dòng khác.

Giảng: Đây là đoạn khó nhất, và lời chú giải rất rõ. "Nước đến" là dòng long chính chảy ngang qua, tức con sông thông thương; dù tụ lớn đến đâu thì cũng là nước mọi người cùng hưởng, nên gọi là "công". Nước của chung chỉ mượn làm cái đẹp bên ngoài, nên gọi là "khách". "Nước đi" là dòng nước từ đáy vụng (浜, cái vũng, cái lạch cụt) chảy ra; dù chỉ một giọt cũng là nguyên thần của bản cung, tinh hoa sát thân huyệt, nên gọi là "tư", của riêng nhà mình.

Con rạch nhỏ ở Long Tuyền, Cần Thơ, cây xanh hai bên bờ
Con rạch nhỏ ở Long Tuyền (Cần Thơ): dòng nước riêng sát nhà mới là "tư", là chủ; sông cái ngoài kia chỉ là khách. Ảnh: Bùi Thụy Đào Nguyên, Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0.

Của riêng thì gửi mệnh vào đó. Lãnh Khiêm dùng hình ảnh quân đội: dòng nước riêng là tướng soái, khống chế tám phương; sa và các dòng nước khác là binh lính, nên gọi là "chủ trì". Vì thế các dòng nước khác tuy là cục tốt, mà không có dòng nước riêng này thì hoàn toàn không linh ứng. Nhưng nếu dòng nước riêng ấy cũng giống các dòng khác, dài ngắn như nhau, hình thế như nhau, thì làm sao biết dòng nào là chủ, dòng nào là khách? Cho nên phải "khác hẳn các dòng": các dòng lớn mà nó nhỏ, các dòng nhỏ mà nó lớn, các dòng dài mà nó ngắn, các dòng ngắn mà nó dài, các dòng thẳng mà nó cong, các dòng cong mà nó thẳng, các dòng xiên mà nó chính, các dòng chết mà nó sống. Có khác như vậy thì chủ khí mới tụ riêng ở đó.

Sơ đồ nước đến là khách, nước đi từ vụng là chủ, một dòng khác hẳn các dòng – chương Chi Cán
Một dòng phát cơ: nước đến là khách, nước đi là chủ – chương Chi Cán. Vẽ lại theo Quy Hậu Lục – Phong Thuỷ Liên Hoa
Tranh Hạ Khuê: mặt nước rộng, thuyền nhỏ và bờ xa
Sơn thuỷ thập nhị cảnh 山水十二景 (Mười hai cảnh sông núi), tranh Hạ Khuê 夏珪, một đoạn: nước lớn đi ngang là khách, thuyền nhỏ vào lạch là chủ. Nguồn: Wikimedia Commons, tranh công cộng.

Hoá khí và huyền khiếu – 名曰化氣,此是玄竅

Nguyên văn – 原文

名曰化氣。噓吸歸臍。微茫杪忽。太極所胚。此是玄竅。妙入希夷。希夷有朕。非神勿窺。

Dịch: Gọi đó là hoá khí, thở ra hít vào đều quy về rốn. Mơ hồ nhỏ bé đến từng li từng tí, là chỗ thái cực thành phôi. Đây là huyền khiếu, diệu nhập cõi hi di; hi di có dấu hiệu, không phải bậc thần minh thì chớ dòm.

Giảng: Tám câu kết dùng ngôn ngữ đạo gia. "Hoá khí" ở đây nối với chương Hoá Khí đầu sách: khí trời đất người là một, đến chỗ này thì hoá ra thành huyệt. "Hư hấp quy tề" là hơi thở đều về rốn, như thai nhi thở qua cuống rốn trong bụng mẹ: dòng nước riêng là cái cuống rốn nối huyệt với cả mạng nước. "Hi di" (希夷) là chữ của Lão Tử, nghe không thấy là hi, nhìn không thấy là di, chỉ cái vi diệu không nắm bắt được.

Ao nước tĩnh có lá súng lớn giữa vườn dừa ở Bình Quới
Ao nước tĩnh ở Bình Quới (TP.HCM): chỗ nước lặng, gom lại, như huyền khiếu nơi khí hoá. Ảnh: Christophe95, Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0.

Nhưng câu cuối không để người học nản: "hi di có dấu hiệu". Lời chú nói rõ, người đời gặp chỗ này thì mờ mịt, không biện được, mà không biết nó có hình thấy được, có lý dựa được, không phải chuyện bọt bóng hư ảo. Dấu hiệu chính là những điều đã nói ở trên: một dòng khác hẳn các dòng, nước từ trong vụng chảy ra, cành hợp mà khí thân không rời. Học cho thuần thì "thần mà sáng ra", tức là đến lúc nhìn là thấy.

Lời chú của Lãnh Khiêm – 冷謙註

Lời chú của Lãnh Khiêm cho chương Chi Cán đã được dịch xen trong phần giảng ở trên. Dưới đây là nguyên văn đầy đủ để người học đối chiếu, chia làm ba đoạn: phân cấp thân cành, chớ tham thân chớ bỏ cành, công tư chủ khách.

Bìa sách khắc gỗ đời Minh có nhãn chữ Hán
Sách khắc gỗ đời Minh (Chu Kim Tuyền biên): lời chú như của Lãnh Khiêm được truyền lại qua những bản in như thế. Ảnh: Wikimedia Commons, công cộng.

冷謙曰。此承上章言。既以水爲龍。則水便分枝幹。千里百里。皆以得水遠而大者爲幹。得水近而小者爲枝。而福力分焉。然必屈曲活動。而後謂之龍。不然。雖有水而蠢厲死氣。枝幹皆不可遷。若半死半生。則棄死就生。亦可發達。至於大湖大蕩。略有兜收。而內氣未極深秀。沙體不甚玲瓏。謂之痴龍。亦能大發。條條之水。有首有尾。關係緊密。舉之可見。名爲見龍。遇時升騰。可以發達。單行之水。雖少輔佐。祇要本身轉身旋繞。或別生枝節。便是羽翼。其氣自然交媾。雖單不獨。雙龍雌雄交配。久而不替。更不待言。亦有一條單水。其間兜收不一。行如瓜藤。止若節包。一塊之上。或二穴三穴。不可限數。此龍胎氣深厚。故養育衆多。祇要各自成局。主客相應。此既能收。彼亦能攬。亦無減力之患。同遷並發。不相違背。

Dịch: Lãnh Khiêm nói: Chương này nối chương trước. Đã lấy nước làm long thì nước liền chia cành và thân. Nghìn dặm, trăm dặm, đều lấy dòng được nước xa và lớn làm thân, dòng được nước gần và nhỏ làm cành, và sức phúc theo đó mà chia. Nhưng phải uốn khúc, linh động rồi mới gọi là long; không thế thì tuy có nước mà khí ngu độn, chết, cả cành lẫn thân đều không thể táng. Nếu nửa chết nửa sống thì bỏ chết lấy sống, cũng có thể phát đạt. Đến như hồ lớn, đầm rộng, có thu gom đôi chút mà nội khí chưa thật sâu đẹp, thể sa không mấy lung linh, gọi là long si, cũng có thể phát lớn. Nước từng dòng có đầu có đuôi, liên quan chặt chẽ, đưa mắt là thấy, gọi là long hiện, gặp thời thì bay lên, có thể phát đạt. Nước đi đơn tuy ít phụ tá, chỉ cần tự quay mình vòng lại, hoặc sinh thêm cành đốt, liền là cánh, khí tự nhiên giao hợp, tuy đơn mà không cô. Song long trống mái giao phối lâu không suy, càng khỏi phải nói. Cũng có một dòng nước đơn mà giữa đó thu gom nhiều chỗ, đi như dây dưa, dừng như đốt tre, trên một khoảnh có hai ba huyệt, không hạn số. Long này thai khí sâu dày nên nuôi được nhiều; chỉ cần mỗi huyệt tự thành cục, chủ khách ứng nhau, bên này đã thu được, bên kia cũng gom được, thì không lo giảm sức, cùng táng cùng phát, không trái nhau.

今人但知幹龍之貴。不知幹老反不生育。須幹上又能生枝。然後幹氣始藉枝而發。枝能接受幹氣。不使走洩。如老夫得少女。枯木生柔枝。而後能懷孕生子。開花結果。小枝與大幹不同。疑其氣薄而力弱。不知脫卸深藏。愈細愈妙。但此三三兩兩。六六五五。等質齊量。不相統攝。又不能成地。必有一水獨精。而衆水皆爲其用者。能使衆枝翼衞一枝。則是極大結局。並遠來幹水。亦皆環繞朝迎。全力凝注在此。此上等龍也。幹之動處二語。足上文愼勿貪幹四語之意。枝之合處二語。足上文愼勿棄枝六語之意。

Dịch: Người nay chỉ biết thân long là quý, mà không biết thân già thì lại không sinh nở. Phải trên thân lại sinh được cành, rồi khí của thân mới nhờ cành mà phát; cành tiếp nhận được khí của thân, không để chạy thoát. Như ông già lấy được vợ trẻ, cây khô nảy cành non, rồi mới mang thai sinh con, nở hoa kết quả. Cành nhỏ khác thân lớn, người ta nghi khí nó mỏng, sức nó yếu, mà không biết nó đã thoát tá, giấu sâu, càng nhỏ càng diệu. Nhưng nếu ba ba hai hai, sáu sáu năm năm, chất ngang lượng bằng, không thống nhiếp nhau, thì lại không thành đất. Phải có một dòng nước tinh riêng, mọi dòng khác đều làm dụng cho nó, khiến các cành hộ vệ một cành, thì là kết cục cực lớn; cả dòng thân từ xa đến cũng vòng quanh chầu đón, toàn lực dồn đọng vào đây. Đó là long hạng trên. Hai câu "chỗ thân động" bổ đủ ý bốn câu "chớ tham thân" ở trên; hai câu "chỗ cành hợp" bổ đủ ý sáu câu "chớ bỏ cành" ở trên.

來者指通行之本龍言。雖大聚亦是衆人共得之水。故曰公。公者但可借爲外秀。故曰客。去者指浜底中流出之水。雖一滴亦是本宮元辰。精華妙液。緊貼吾身。故曰私。私則託命於斯。將此眞氣爲將帥。以控制八方。沙水共爲兵卒。故曰主持。由此言之。衆水雖是吉局。此非一水。全無靈應。然則發衆水之機者。此一水也。若此水而亦與衆水同。其長短同其形勢。又安知孰爲主孰爲客哉。必也衆大獨小。衆小獨大。衆長獨短。衆短獨長。衆直獨曲。衆曲獨直。衆斜獨正。衆死獨活。而後主氣獨聚於此。此爲眞龍。而餘者皆其輔佐也。但此水之妙。在微茫杪忽之間。卽造化之太極。人身之玄竅。變變化化。皆從此出。故曰化氣。世目遇之。迷茫恍惚。無從致辨。不知確乎有可見之形。可據之理。非幻泡之談。學者神而明之可也。蓋論此章大旨。言無枝水不成化氣。縱有大局。亦不可取。其丁寧告戒之意切矣。

Dịch: "Nước đến" là nói dòng long chính thông thương; dù tụ lớn cũng là nước mọi người cùng được, nên gọi là công; của chung chỉ mượn làm vẻ đẹp bên ngoài, nên gọi là khách. "Nước đi" là nói dòng nước từ đáy vụng chảy ra; dù một giọt cũng là nguyên thần của bản cung, tinh hoa dịch diệu, sát thân ta, nên gọi là tư; của riêng thì gửi mệnh vào đó, lấy chân khí này làm tướng soái để khống chế tám phương, sa và nước cùng làm binh lính, nên gọi là chủ trì. Xét vậy thì nhiều dòng nước tuy là cục tốt, không có một dòng này thì hoàn toàn không linh ứng; cái phát ra cơ của mọi dòng nước chính là một dòng này. Nếu dòng này cũng như các dòng kia, dài ngắn như nhau, hình thế như nhau, thì làm sao biết dòng nào chủ, dòng nào khách? Ắt phải các dòng lớn riêng nó nhỏ, các dòng nhỏ riêng nó lớn, các dòng dài riêng nó ngắn, các dòng ngắn riêng nó dài, các dòng thẳng riêng nó cong, các dòng cong riêng nó thẳng, các dòng xiên riêng nó chính, các dòng chết riêng nó sống, rồi chủ khí mới tụ riêng ở đây. Đó là chân long, còn lại đều là phụ tá. Nhưng cái diệu của dòng nước này ở trong khoảng mơ hồ li ti, tức thái cực của tạo hoá, huyền khiếu của thân người; biến biến hoá hoá đều từ đây ra, nên gọi là hoá khí. Mắt đời gặp nó thì mờ mịt hoảng hốt, không biện được, mà không biết nó quả có hình thấy được, có lý dựa được, không phải lời bọt bóng huyễn hoặc. Người học thần mà sáng ra là được. Đại ý chương này: không có nước cành thì không thành hoá khí, dù có cục lớn cũng không lấy. Ý dặn dò răn bảo thật thiết tha.

Ý chínhCâu gốcỨng dụng
Nước chia thân và cành theo cấp大江千里,起祖之基;一里半里,小枝是依Lần con lạch ra tới sông cái để biết khí nối về đâu
Uốn khúc là sống, thẳng là chết屈曲生龍,徑直死龍Chọn đoạn sông quanh co, bỏ đoạn kênh thẳng
Một long nhiều con一龍衆子,並蒂連枝Một dòng có thể kết nhiều huyệt nếu mỗi huyệt tự thành cục
Chớ tham thân, chớ bỏ cành愼勿貪幹,幹老則危;愼勿棄枝,愈細愈宜Không đặt huyệt bên sông lớn; tìm nhánh nhỏ sinh từ chỗ sông động
Nước đến là khách, nước đi là chủ來者爲公,去者爲私Coi trọng dòng nước từ trong vụng chảy ra sát huyệt
Một dòng khác hẳn các dòng一水發機,與衆不齊Tìm dòng nước "lạ" trong nhiều dòng giống nhau

Luận theo Phong Thuỷ Liên Hoa – 蓮花風水按語

Chương Chi Cán gần như viết cho đồng bằng sông Cửu Long và đồng bằng sông Hồng. Ở miền Tây, sông Tiền, sông Hậu là thân lớn; các sông nhánh như sông Cổ Chiên, sông Măng Thít là thân nhỏ; kênh rạch là cành lớn; con rạch nhỏ chảy vào sau vườn nhà là cành nhỏ. Hình Pháp Liên Hoa khi xem đất ở đây không đứng trên bờ sông cái mà đi vào trong, tìm con rạch vừa uốn khúc vừa có vụng nước chảy ra sát thân huyệt, rồi lần ngược nó ra để biết nó nối về thân nào. Kênh đào thẳng như thước là long chết, dù nước nhiều cũng không dùng làm long cho huyệt. Về thời vận, lý khí phải xét theo vận khí đồ ngũ vận lục khí Liên Hoa được Thầy Vũ Giới khôi phục, nhưng việc phân thân phân cành, phân chủ phân khách phải làm trước, vì không có dòng nước chủ thì lý khí không có chỗ đặt.

Rạch ở Vĩnh Trinh, nhà ven nước và xuồng ghe miền Tây
Rạch ở Vĩnh Trinh (Cần Thơ): mạng kênh rạch miền Tây là nơi phép chi cán thuỷ long dùng được trọn vẹn nhất. Ảnh: Bùi Thụy Đào Nguyên, Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0.

Tóm lại – 總結: Chương Chi Cán dạy chia mạng nước thành thân và cành. Sông lớn là tổ, lạch nhỏ là cành; uốn khúc là sống, thẳng là chết. Đừng tham thân lớn vì thân già không sinh nở; đừng bỏ cành nhỏ vì càng nhỏ càng tinh. Nước đi ngang là khách, nước từ trong vụng chảy ra là chủ. Trong nhiều dòng phải tìm ra một dòng khác hẳn, đó là hoá khí, là huyền khiếu của huyệt bình dương.

Bài trước: Chương Phân Dụng 分用章 – đá là xương, nước là huyết. Bài sau: Chương Biện Tượng 辨象章 – ngũ tinh và tinh viên của nước.

Nguồn: Quy Hậu Lục (歸厚錄), chương Chi Cán, khuyết danh, Lãnh Khiêm chú, Tưởng Quốc khảo chính, trong Địa Lý Chính Tông (地理正宗) quyển bốn, Văn Minh thư cục Thượng Hải, 1926 (thuộc công cộng), trang 124–126. Hiệu đính: câu đầu 水脈成龍 chữ thứ năm in mờ, đọc là 乃 (bèn) theo văn mạch; câu 乾老則危 đọc là 幹老則危 (thân già thì nguy) theo câu trước và lời chú 幹老反不生育; 滞滞 viết theo chính thể là 滯滯. Hai mươi sáu hình thế nước ở đầu chương trong bản in chưa vẽ lại trong bài này. Phong Thuỷ Liên Hoa dịch và biên soạn theo bài giảng của Thầy Vũ Giới; lý pháp thì chia sẻ, thủ pháp phải dạy trực tiếp.

Công cụ Liên Hoa dùng kèm bài này – 蓮花工具

Bài liên quan – 相關文章

Học bài bản cùng Thầy Vũ Giới – 隨師研習

Đọc bảng phân cấp thân cành thì dễ; đứng giữa một vùng kênh rạch chằng chịt mà chỉ ra được con rạch nào là chủ, con nào là khách, là phần Nhãn phải học ngoài thực địa. Xem Khoá học cao cấp Phong Thuỷ Sư Liên Hoa hoặc Khảo luận phong thuỷ – khôi phục nguyên lý gốc. Ghi danh, hỏi lịch khai giảng qua Zalo 0988 964 636 (Thầy Vũ Giới, TP.HCM).

Câu hỏi thường gặp – 常見問題

Chương Chi Cán nói gì? – 枝幹章言何

Chương Chi Cán dạy chia thuỷ long ở đồng bằng thành thân (sông lớn) và cành (kênh rạch nhỏ), xếp sức phúc theo cấp nước, phân long sống long chết, và chỉ ra rằng huyệt thật thường kết ở nhánh nước nhỏ có một dòng làm chủ.

Vì sao "chớ tham thân sông lớn"? – 愼勿貪幹

Vì thân già thì không sinh nở: sông lớn chảy mạnh, rộng, khí đi suốt không dừng. Chỉ khi thân sinh ra cành, khí của thân mới nhờ cành mà dừng lại và phát. Táng ngay bên sông cái thường chỉ được cái đẹp bên ngoài.

Long sống và long chết khác nhau thế nào? – 生龍死龍

Long sống là nước uốn khúc, quanh co, đi rồi quay lại; long chết là nước thẳng tuột như kênh đào. Nửa sống nửa chết thì bỏ đoạn chết, lấy đoạn sống.

"Nước đến là công, nước đi là tư" nghĩa là gì? – 來公去私

Nước đến là dòng sông thông thương chảy ngang qua, ai cũng hưởng, chỉ là khách. Nước đi là dòng nước từ trong vụng, lạch cụt chảy ra sát thân huyệt, dù nhỏ cũng là của riêng, là chủ, quyết định huyệt có linh ứng hay không.

Làm sao nhận ra dòng nước làm chủ? – 一水發機

Nó phải khác hẳn các dòng còn lại: các dòng lớn thì nó nhỏ, các dòng thẳng thì nó cong, các dòng xiên thì nó chính, các dòng chết thì nó sống. Có chỗ khác ấy thì chủ khí mới tụ riêng ở đó.

Từ khoá: ["quy hậu lục" · "chương chi cán" · "thuỷ long chi cán" · "phong thủy bình dương" · "long sống long chết" · "địa lý chính tông"]

Bài viết liên quan

Có thể quý vị quan tâm

Đi tiếp

Khoá học liên quan, app áp dụng, bài học thuật cùng chủ đề và quà tài liệu.

Bình luận

để gửi bình luận.

  • Đang tải bình luận…