Thiên trì trong phong thuỷ là tên gọi những hồ nước nằm trên cao, giữa vòng núi bao quanh, như một chiếc chén ngọc đặt giữa lưng chừng trời. Có một cảnh khiến người xem đất nào cũng phải dừng lại: từ trên không nhìn xuống, các dãy núi xanh xếp lớp chạy về một phía, ở giữa là một hồ nước hình như trái tim, bốn bề là sườn đồi phủ cây. Có người đùa: chỗ này vừa ngồi câu cá vừa ngắm cảnh, còn gì bằng. Câu đùa ấy rất đời, mà cũng rất đúng tinh thần phong thuỷ: nơi khiến người ta muốn ngồi lại lâu thường là nơi khí êm.
Bài này nói về thiên trì: vì sao nước trên cao được cổ nhân coi trọng, cần những điều kiện gì để thành quý, và đọc nó thế nào cho đúng.
Thiên trì là gì?
"Thiên" là trời, "trì" là ao. Thiên trì là ao trên trời – hồ nước nằm ở vị trí cao, giữa các đỉnh núi hoặc trên lưng chừng núi, không phải ở đồng bằng dưới thấp.
Theo lẽ thường, nước luôn chảy xuống chỗ thấp. Nước mà đọng được trên cao là chuyện không thường. Muốn đọng được, phải có một vòng núi đủ kín bao quanh, đáy đủ chắc để giữ nước, và nguồn nước đủ dồi dào để không cạn. Ba điều kiện ấy hội đủ thì mới thành thiên trì.
Cổ nhân xem thiên trì là dấu hiệu của khí rất dày. Vì sao? Vì long mạch đi lên đến tận nơi cao mà vẫn còn đủ sức ôm lấy một khối nước – chứng tỏ khí ở đó không mỏng. Nhiều sách địa lý xưa coi thiên trì là "long mạch có nước nuôi", rồng có ao uống nước trên đường đi.
Thầy Vũ Giới giảng: "Hình nào khí đó." Một khối nước được giữ yên trên cao là hình của khí tụ ở tầng cao, không phải chỉ là cảnh đẹp.
Vì sao nước trên cao được coi trọng?
Nhất âm nhất dương chi vị đạo. Núi là dương – cao, cứng, đứng. Nước là âm – thấp, mềm, chảy. Bình thường, núi ở trên, nước ở dưới, âm dương đứng hai đầu.
Thiên trì là khi âm vào giữa dương: nước nằm ngay trong lòng núi, ở trên cao. Đó là âm dương giao hoà ngay tại gốc, không phải đợi xuống tận đồng bằng mới gặp nhau. Cổ nhân xem đây là một dạng "thuỷ hoả ký tế" của đất – nước ở trên, lửa ở dưới, hai bên tương giao mà sinh.
Thiên trì còn có mấy ý nghĩa thực tế:
- Nuôi long mạch. Nước trên cao thấm xuống, giữ cho đất đá quanh đó ẩm, cây cối tươi tốt. Núi có cây là núi sống, khí không khô.
- Điều hoà khí hậu. Một khối nước lớn trên cao làm dịu gió, giữ nhiệt độ ổn định cho cả vùng bên dưới.
- Nguồn nước cho đời sống. Làng xóm dưới chân núi có thiên trì phía trên thường không lo hạn. Đó là phúc rất thật.
Thầy Vũ Giới giảng: "Không thấu luật âm dương thì đừng hành phong thuỷ!"
Điều kiện để thiên trì thành quý
Không phải hồ nào trên núi cũng là thiên trì quý. Có mấy điều kiện người xem đất phải xét:
- Nước trong và tĩnh. Nước đục, nước tù, nước bốc mùi là khí trọc. Nước trong, mặt hồ phẳng, soi bóng được núi là khí thanh.
- Không cạn quanh năm. Hồ chỉ có nước mùa mưa, mùa khô trơ đáy, thì khí lúc có lúc không, không bền.
- Vòng núi ôm kín. Bốn bề có núi che, gió không lùa thẳng qua mặt hồ. Hồ trống một phía thì khí theo gió mà đi.
- Hình hồ tròn đầy hoặc ôm. Hồ tròn, hồ hình trái tim, hồ có bờ cong ôm vào là hình tốt. Hồ dài, hẹp, thẳng như con dao hoặc nhiều góc nhọn thì kém.
- Cửa ra kín đáo. Nước từ thiên trì chảy xuống qua một khe hẹp, quanh co. Nếu nước đổ thẳng xuống như thác lớn ngay trước mặt thì khí cũng ào ra.
Năm điều này là lý pháp. Đứng ở đâu để đánh giá, so sánh với long mạch xung quanh ra sao, là thủ pháp phải học trên thực địa.
Đọc hình hồ theo ngũ tinh
Sa pháp đọc núi theo ngũ tinh, thì thuỷ pháp cũng có thể đọc hình hồ theo ngũ tinh. Đây là cách người xưa phân cát hung của một mặt nước nhìn từ trên cao.
- Hồ tròn – Kim thuỷ. Tròn đầy như mặt trăng, như đồng tiền. Khí tụ trọn, êm, được coi là hình quý nhất.
- Hồ dài thẳng – Mộc thuỷ. Dài như thân cây, như con kênh. Khí đi theo chiều dài, ít tụ hơn, phải xem nước chảy về đâu.
- Hồ uốn lượn – Thuỷ thuỷ. Bờ cong nhiều khúc như dải lụa. Nếu các khúc cong ôm vào thì tốt, cong ngược ra thì kém.
- Hồ nhọn góc – Hoả thuỷ. Bờ có nhiều mũi nhọn, góc gắt. Khí xung, không yên, cổ nhân không ưa.
- Hồ vuông – Thổ thuỷ. Bờ vuông vức, phẳng. Khí ổn, nặng, thường gặp ở hồ đào, ao làng.
Hồ hình trái tim như trong cảnh đầu bài là dạng tròn đầy có một chỗ lõm ôm vào – gần với Kim thuỷ, lại có chỗ ôm. Đó là hình đẹp. Nhưng nhớ: đọc hình hồ chỉ là một phần, còn phải xét núi quanh, cửa ra, và chỗ đứng.
Thiên trì trong ba tầng cục
Lập cục pháp của Liên Hoa phân Đại cục, Trung cục, Tiểu cục. Thiên trì cũng phải đặt đúng tầng.
Ở tầng đại cục, thiên trì là dấu hiệu cả vùng núi có khí dày, cả miền dưới chân được nuôi. Ở tầng trung cục, thiên trì có thể là minh đường của một thung lũng trên cao, nơi một nhóm nhà, một ngôi chùa có thể dựa vào. Ở tầng tiểu cục, hiếm khi một ngôi nhà, một ngôi mộ lấy thẳng thiên trì làm minh đường riêng của mình.
Lấy ý nghĩa của tầng lớn áp cho tầng nhỏ là lỗi hay gặp. Thấy cả vùng có thiên trì mà cho rằng nhà mình đương nhiên được phúc, trong khi nhà mình nằm ở chỗ khí trượt – đó là nhìn ngọn quên gốc. Đi từ gốc sẽ thấu triệt cái ngọn, còn trên ngọn thì muôn đời không thể thấy gốc.
Thiên trì và chỗ kết huyệt
Thiên trì đẹp không có nghĩa là đặt huyệt ngay bên bờ hồ. Đây là chỗ hay nhầm.
Thiên trì thường nằm ở tầng trên của long mạch – gần tổ sơn hoặc thiếu tổ. Nó cho biết long mạch đi qua đây có khí dày, có nước nuôi. Nhưng chỗ khí dừng để kết huyệt có khi ở thấp hơn nhiều, nơi mạch từ thiên trì đi xuống rồi gặp minh đường, gặp nước giới hạn.
Có thể hình dung: thiên trì như giếng nước trên đầu nguồn, còn huyệt như ngôi nhà ở cuối con đường. Giếng tốt thì nhà có nước ngọt, nhưng không ai dựng nhà ngay miệng giếng.
Cũng có trường hợp huyệt kết ngay trên cao, gần thiên trì – khi vòng núi quanh hồ đủ rộng, có một khoảnh đất ôm lấy hồ như tay ôm chén. Những chỗ như vậy rất hiếm và phải xét rất kỹ, vì trên cao gió mạnh, đất mỏng.
Không có Hình thì Khí không tụ. Không có Cục tốt thì hướng tốt cũng chẳng để làm gì. Thiên trì là một phần của cục, không phải là cả cục.
Thiên trì giả và những điều cần cảnh giác
Hồ nhân tạo trên núi
Nhiều hồ trên cao là hồ đắp để giữ nước tưới, nước thuỷ điện. Hình thì giống thiên trì, nhưng đáy không tự nhiên, nước lên xuống theo người điều khiển. Có tác dụng về hình, nhưng không mang ý nghĩa "khí dày tự nhiên" như thiên trì trời sinh.
Vũng nước đọng sau mưa
Sau mùa mưa, nhiều chỗ trũng trên núi đọng nước thành vũng. Vài tháng sau cạn khô. Đó không phải thiên trì, chỉ là nước tạm.
Hồ trên núi nhưng bị lộ gió
Hồ đẹp mà nằm ở đỉnh trống, xung quanh không có vòng núi, gió quất suốt ngày, mặt nước luôn gợn sóng. Có nước mà không có tụ.
Ảnh đẹp đánh lừa
Ảnh chụp từ trên không, đã chỉnh màu, làm hồ trông tròn hơn, xanh hơn, vòng núi kín hơn thực tế. Muốn đánh giá phải đứng tại chỗ, xem cả mùa mưa lẫn mùa khô.
Câu cá, ngắm cảnh và tinh thần của phong thuỷ
Quay lại câu đùa "vừa câu cá vừa ngắm cảnh". Câu ấy chạm vào một điều sâu: phong thuỷ tốt trước hết là nơi con người thấy yên, muốn ở lại lâu. Người ta không ngồi câu cá ở nơi gió quất, nước xiết, lưng trống. Người ta ngồi câu cá ở nơi nước lặng, có bóng cây, có núi che sau lưng.
Cái cảm giác "muốn ngồi lại" ấy không phải là toàn bộ phong thuỷ, nhưng là một tín hiệu tốt. Thầy Vũ Giới giảng: "Thuật phong thuỷ là tạo ra một căn nhà có sự sống." Nơi có sự sống là nơi người, cây, nước, gió đều yên ổn với nhau.
Với người ở phố, ta không có thiên trì. Nhưng ta có thể tạo ra một "ao nhỏ trên cao" theo nghĩa rộng:
- Một khoảng sân trong, giếng trời có cây xanh, có chậu nước nhỏ – nơi khí lắng giữa lòng nhà.
- Một ban công được che chắn hợp lý, có cây, không bị gió lùa thẳng.
- Bể nước, hồ cá đặt đúng chỗ khí tụ, không đặt bừa ở nơi gió xung hay góc tối ẩm.
Đặt nước trong nhà cũng phải theo cục, không phải cứ có nước là tốt. Tầm long là tìm mỏ vàng có sẵn, lập cục là luyện bùn thành vàng.
Tóm lại
Thiên trì là hồ nước nằm trên cao giữa vòng núi, dấu hiệu của long mạch có khí dày, có nước nuôi. Muốn là quý thì nước phải trong, tĩnh, không cạn; núi phải ôm kín; hình hồ tròn đầy; cửa ra kín đáo. Thiên trì là một phần của cục – thường ở tầng trên – còn chỗ kết huyệt phải tìm theo mạch, có khi ở thấp hơn nhiều. Và nơi khiến người ta muốn ngồi lại câu cá, ngắm cảnh, thường là nơi khí êm.
Đại đạo chí giản. Hiểu vậy là đủ!
— Vũ Kim —
Công cụ Liên Hoa dùng kèm bài này
- Lập Cục Pháp: định tâm, xem cục đất trước khi bàn đến chỗ đặt nước, đặt hướng.
- Vẽ Mặt Bằng Liên Hoa 2D: vẽ sân trong, giếng trời, hồ cá để xem chỗ khí tụ.
- La kinh Liên Hoa: đo phương vị sau khi đã định đúng tâm.
Bài liên quan
- Thủy tụ và thủy tán: đọc hồ nước giữa đồi
- Sơn thủy hữu tình là gì?
- Tổ sơn, thiếu tổ, phụ mẫu sơn
- Long – Huyệt – Sa – Thủy
Học bài bản cùng Thầy Vũ Giới
Muốn tự đọc được núi, nước, khí ở từng tầng của long mạch, hãy học Hình Pháp từ gốc. Xem các khoá học phong thuỷ Liên Hoa. Ghi danh, hỏi lịch khai giảng qua Zalo 0988 964 636 (Thầy Vũ Giới, TP.HCM).
Câu hỏi thường gặp
Thiên trì trong phong thuỷ là gì?
Thiên trì là hồ nước nằm trên cao, giữa vòng núi bao quanh. Cổ nhân coi đây là dấu hiệu long mạch có khí dày, có nước nuôi.
Có nên đặt mộ, đặt nhà ngay bên thiên trì không?
Thường thì không. Thiên trì hay nằm ở tầng trên của long mạch; chỗ kết huyệt có khi ở thấp hơn, nơi mạch gặp minh đường và nước giới hạn. Trường hợp kết gần hồ rất hiếm, phải xét kỹ tại chỗ.
Hồ nhân tạo trên núi có phải thiên trì không?
Về hình thì giống, nhưng đáy và mực nước do con người điều khiển, không mang ý nghĩa khí dày tự nhiên như thiên trì trời sinh.
Hồ hình gì thì tốt nhất?
Theo cách đọc ngũ tinh, hồ tròn đầy (Kim thuỷ) được coi là quý nhất, hồ có bờ cong ôm vào cũng tốt; hồ nhiều góc nhọn (Hoả thuỷ) thì khí xung, không yên. Hình hồ chỉ là một phần, còn phải xét núi quanh và cửa ra.
Nhà phố có thể tạo "thiên trì" không?
Theo nghĩa rộng, sân trong, giếng trời có cây và chậu nước nhỏ đặt đúng chỗ khí tụ là cách tạo nơi khí lắng giữa lòng nhà. Cần đặt theo cục, không đặt bừa.
