Toán triết và lưỡng phân là chủ đề tài liệu Đường Vào Dịch dùng để nối hiện thực địa cầu sáng – trưa – chiều – tối với định luật Thái Cực sanh lưỡng Nghi, Nghi sanh Tượng, Tượng sanh Quái; tác giả Nguyên K lấy độ số 90, thanh nam châm và vòng ngày đêm làm hình ảnh "Thái Cực nhập thể", rồi khép lại bằng ý nghĩa Thái – Bỉ.
Trả lời nhanh: Theo tài liệu Đường Vào Dịch, lưỡng phân là phân hai mà không tách hai ra được, như thanh nam châm cắt mấy lần vẫn đủ hai cực Nam – Bắc. Cái Một lưỡng phân một lần thành nhị nghi, hai lần thành tứ tượng, ba lần thành bát quái. Địa cầu bị – được mặt trời lưỡng phân sáng tối là định luật tự nhiên ấy.
Toán triết là gì và độ số 90 có vai trò gì?
Toán triết, theo tác giả tài liệu, là sự kết hợp toán và triết: trong nghĩ suy phải có cả toán lẫn triết mới nhận nhìn được. Địa cầu bị phân lưỡng hay quả đất tự lưỡng phân — nói cách nào thì người trên địa cầu cũng biết sáng, trưa, chiều, tối. Hai hiện tượng liên tiếp khác tên, khác ý, sai biệt nhau một độ số 90:
- Sáng mọc rồi trưa đứng bóng.
- Trưa đứng bóng rồi chiều lặn buông.
- Chiều buông rồi nửa đêm đen nghịt.
- Nửa đêm đen nghịt rồi mọc sáng lên.
Khi trở lại hiện tượng cũ, ý thức phân biệt nhận ra "cái vòng". Tuỳ ý thức của từng nhân chủng mà toán pháp "đậu lại" để phân định mốc không thời — tết người này tháng giêng, tết người kia tháng một. Tài liệu tóm: xác định được nhờ ý thức phân biệt; phân biệt được nhờ ý thức trổi lên; ý thức trổi lên nhờ độ số 90. Độ số 90 là độ số phân biệt.
Ý thức đặt trên vật chất. Một viên bi và một người trên cùng vòng xoay có chung độ số biến 90; vật và người khác nhau về đẳng cấp ý thức, nhưng không khác nhau ở chỗ cùng biến đổi theo độ số của vòng xoay.
Lưỡng phân sanh nghi, tượng, quái như thế nào?
Lưỡng phân sanh nghi, tượng, quái theo cấp số: vật phân lưỡng sanh nghi – tượng – quái; phân lưỡng ba lần sanh trái phải, xuống lên, trước sau, sanh ba chiều ý thức, toạ trục không gian và vũ trụ pháp. Đó là trời đất vạch nên phân lưỡng: Thái Cực sanh lưỡng Nghi, Nghi sanh lưỡng Tượng, Tượng phân lưỡng mà Quái thành. Một thành Hai, Hai thành Bốn, Bốn thành Tám; Tám thành từ Cái Một là hoàn tất một đợt lưỡng phân.
| Số lần lưỡng phân Cái Một | Kết quả | Số lượng |
|---|---|---|
| 1 lần | Nhị nghi | 2 |
| 2 lần | Tứ tượng | 4 |
| 3 lần | Bát quái | 8 |
Vì sao thanh nam châm là hình ảnh "Thái Cực nhập thể"?
Thanh nam châm là hình ảnh Thái Cực nhập thể vì nó cho thấy "chia mà không lìa". Lưỡng phân là phân hai mà không tách hai ra được: dẫu chia phân mà không phân chia được tánh, âm dương không chia lìa, hai tánh bất lìa nhau. Sự chia mà không lìa ấy là phân lưỡng.
Sơ đồ của tài liệu bắt đầu từ "nam châm chưa phân cực"; cắt một lần được N – B; cắt lần nữa được N B N B; cắt lần thứ ba được tám đoạn N B N B N B N B. Tác giả đặt song song với tám quái: mỗi quái là ba hàng dấu cộng (+, Dương) và trừ (−, Âm), hàng dưới chia 4 cộng – 4 trừ, hàng giữa chia 2 – 2 – 2 – 2, hàng trên xen kẽ cộng trừ.
| Quái | Hào dưới | Hào giữa | Hào trên |
|---|---|---|---|
| Kiền ☰ | + | + | + |
| Đoài ☱ | + | + | − |
| Ly ☲ | + | − | + |
| Chấn ☳ | + | − | − |
| Tốn ☴ | − | + | + |
| Khảm ☵ | − | + | − |
| Cấn ☶ | − | − | + |
| Khôn ☷ | − | − | − |
Sự phân lưỡng bởi đâu mà có?
Sự phân lưỡng có "tự đất tự trời". Địa cầu là Cái Một bị – được mặt trời lưỡng phân sáng tối. Chia theo mặt chứa trục thì thành vòng kinh với hai nửa tối sáng; chia theo mặt cắt trục thì thành vòng vĩ với hai nửa sáng tối. Hai thể tối sáng cùng có, không chia lìa, không tách biệt, phát sanh từ sự lưỡng phân; nên lưỡng phân là định luật tự nhiên của địa cầu, xảy ra từ lúc địa cầu có.
Thái Cực nói chung, địa cầu nói riêng, lưỡng phân sanh âm sanh dương; người và vật trên địa cầu cũng bị – được lưỡng phân sanh âm sanh dương. Tác giả Nguyên K viết: định luật ấy trời đất viết, nam châm viết, tác giả chỉ nghiệm ra.
Thái và Bỉ nói lên điều gì?
Thái và Bỉ nói lên rằng không có gì thịnh mãi hay suy mãi. Kiền ☰ trên, Khôn ☷ dưới: Dương đi lên, Âm đi xuống, âm dương trời đất không gặp nhau, không sanh, nên là Bỉ. Khôn ☷ trên, Kiền ☰ dưới: Âm đi xuống, Dương đi lên, âm dương tương phùng, trời đất vạn vật khai thái.
Nhưng có sự gì thái mà thái hoài, có sự gì bỉ mà bỉ mãi; thịnh suy, suy thịnh xoay vần tráo trở, trắng đen đen trắng. Tài liệu vẽ hai vòng ngày đêm đổi chỗ cho nhau và kết: đạo trời đất đổi trắng thay đen; đạo người không thay đen đổi trắng mới lạ.
Người muốn thấy cách âm dương, quái tượng được dùng vào việc thực hành có thể đọc thêm chuỗi Học Liên Hoa Độn.
Câu hỏi thường gặp
Lưỡng phân khác chia đôi thông thường ở chỗ nào?
Theo tài liệu Đường Vào Dịch, lưỡng phân là chia hai mà không tách lìa được: như nam châm cắt ra phần nào cũng đủ hai cực. Chia đôi thông thường thì hai phần tách rời nhau.
Cái Một lưỡng phân mấy lần thì thành bát quái?
Ba lần. Một lần thành nhị nghi, hai lần thành tứ tượng, ba lần thành bát quái, hoàn tất một đợt lưỡng phân.
Vì sao Kiền trên Khôn dưới lại là Bỉ?
Vì Dương đi lên, Âm đi xuống nên hai bên không gặp nhau, không sanh. Ngược lại Khôn trên Kiền dưới thì âm dương tương phùng nên là Thái.
Chuỗi bài Dẫn Nhập Kinh Dịch: ← Bài trước: Thời gian và ý niệm: những câu chuyện suy nghiệm Dịch · Mục lục chuyên mục · Bài sau: Lời bàn của tiên nho về Hà Đồ và Lạc Thư →
Biên soạn theo tài liệu Đường Vào Dịch (Nguyên K) – Phong Thuỷ Liên Hoa.
