Đất sống và đất chín là hai khái niệm nền của việc xem đất huyệt: đất sống là đất nguyên thổ chưa ai động tới, đất chín là đất đã bị đào xới, lấp lại. Bài này gom năm câu nghề truyền miệng về cách phân biệt hai loại đất, các dụng cụ khảo đất xưa nhìn ở góc độ khảo cổ, giai thoại bốn chiếc bát đồng nghe lòng đất, và bộ Ngũ Đế tiền trấn trạch – tách câu nào có gốc kinh điển, câu nào là lời truyền, rồi luận lại theo Phong Thuỷ Liên Hoa.
Trả lời nhanh: Đất huyệt tốt phải là đất sống: màu đều, mịn mà chắc, ẩm mà không đọng nước – đúng như Táng Kinh viết "tế nhi kiên, nhuận nhi bất trạch". Đất chín loang lổ, xốp, lẫn tạp là đất đã bị động, khí không còn nguyên, lại dễ lún. Dưới huyệt có khoảng rỗng thì kỵ đặt mộ. Ngũ Đế tiền chỉ là phần bổ cứu, không thay được việc chọn đất đúng.
"Phong thủy chính là y học dành cho đất đai, là thuật trị bệnh cho địa cuộc." — Thầy Vũ Giới
Bài viết là tài liệu sưu tầm để tham khảo, ở góc độ học thuật và văn hoá. Phần dụng cụ chỉ nói ở mức lịch sử khảo cổ; trọng tâm là cách đọc đất của người làm nhà, làm mộ.
Đất sống và đất chín khác nhau thế nào?
Đất sống là đất nguyên thổ, nằm yên theo tầng tự nhiên, màu đều, kết cấu mịn và chặt. Đất chín là đất đã bị người đào lên rồi lấp lại, màu loang lổ, xốp, lẫn gạch đá, than tro, rễ cây. Đây là câu nghề truyền miệng, và cũng là kỹ năng nền của ngành khảo cổ khi đọc địa tầng.
Đất sống màu đều, kết cấu mịn; đất chín màu loang lổ, xốp, lẫn tạp, bốc lên thổi một hơi là bay.
Giải nghĩa. Sinh thổ là đất sống. Thục thổ là đất chín. Chữ "chín" ở đây không phải đất màu mỡ, mà là đất đã qua tay người, như cơm đã nấu không còn là gạo. Đất chín xốp vì các hạt đất bị xáo trộn, mất kết cấu ban đầu; lẫn tạp vì khi lấp lại, mọi thứ trên mặt đều rơi xuống.
| Tiêu chí | Đất sống (sinh thổ) | Đất chín (thục thổ) |
|---|---|---|
| Màu | Đều, theo từng tầng rõ ràng | Loang lổ, lẫn nhiều màu |
| Kết cấu | Mịn, chặt, bóp thành khối | Xốp, rời, bóp là vỡ |
| Tạp chất | Hầu như không có | Gạch vụn, than, tro, rễ, sỏi |
| Nước | Thấm chậm, đều | Thấm nhanh hoặc đọng thành túi |
| Ý nghĩa phong thuỷ | Khí còn nguyên | Khí đã bị động, đất dễ lún |
Luận theo Phong Thuỷ Liên Hoa. Thầy Vũ Giới xuất thân thợ mộc, kỹ sư xây dựng, nên nhìn đất bằng cả hai con mắt: mắt người làm móng và mắt người xem khí. Với người làm nhà, đất chín là đất san lấp, phải gia cố móng, nếu không nhà sẽ lún nứt. Với người làm mộ, đất chín là huyệt không giữ được hình, mộ dễ sụt, nước dễ vào. Hai con mắt nhìn cùng một chỗ: đất không vững thì khí không tụ.
Đất huyệt tốt theo Táng Kinh phải thế nào?
Đất huyệt tốt theo Táng Kinh phải mịn mà chắc, ẩm mà không đọng nước, cắt ra như cắt mỡ, thái ngọc. Đây là câu có gốc kinh điển, trong Táng Kinh tương truyền của Quách Phác đời Tấn.
Phù thổ dục tế nhi kiên, nhuận nhi bất trạch, tài phương thiết ngọc, bị cụ ngũ sắc.
Giải nghĩa từng chữ. Tế là mịn. Kiên là chắc. Nhuận là ẩm, có hơi nước. Bất trạch là không lầy, không đọng nước. Tài phương thiết ngọc là cắt như cắt mỡ, thái như thái ngọc – lát cắt bóng, liền, không vụn. Bị cụ ngũ sắc là có đủ năm màu, tức đất có sắc tươi, không xám chết.
Gốc lý luận. Táng Kinh mở đầu bằng câu: "Táng giả, thừa sinh khí dã" – chôn cất là nương vào sinh khí. Sinh khí đi trong đất. Đất sống thì khí đi được. Đất chín, đất cát rời, đất lầy thì khí tán hoặc bị nước chặn. Vì vậy câu "tế nhi kiên, nhuận nhi bất trạch" không chỉ tả đất đẹp, mà tả đất còn khí.
Ý dùng được cho gia chủ. Khi đào huyệt cho mộ gia tiên, gia chủ có thể bốc một nắm đất ở độ sâu đặt quan, nhìn màu, bóp thử. Đất bóp thành khối, bẻ ra có mặt cắt liền là đất tốt. Đất rời như cát, hoặc nhão chảy nước, là cần xem lại vị trí.
Dụng cụ khảo đất xưa nói gì về cách đọc đất?
Dụng cụ khảo đất xưa cho thấy người làm nghề đất luôn phải nhìn xuống tầng sâu, không chỉ nhìn mặt đất. Tiêu biểu là xẻng Lạc Dương, ra đời ở vùng Lạc Dương đầu thế kỷ 20, về sau được giới khảo cổ Trung Quốc dùng làm dụng cụ thăm dò địa tầng chính thức.
Xẻng Lạc Dương là gì? Xẻng Lạc Dương là loại xẻng lưỡi cong như ống tre chẻ đôi, cắm xuống rồi rút lên mang theo một lõi đất. Nhìn lõi đất, người khảo cổ biết từng tầng: tầng đất mặt, tầng đất chín có dấu vết người, tầng đất sống nguyên thổ. Một lõi đất là một lát cắt lịch sử.
Lời truyền về bốn loại dụng cụ. Lời truyền trong nghề kể có bốn loại xẻng, mỗi loại một việc: lấy mẫu đất, đào đất, mở nắp, làm việc dưới nước. Lời truyền còn kể cả thủ pháp hạ xẻng. Bài này không đi vào thủ pháp ấy: đó là phần người học phong thuỷ không cần, và động vào mộ người khác là việc phạm pháp, phạm đạo.
Luận theo Phong Thuỷ Liên Hoa. Bài học giữ lại là: mỗi việc một dụng cụ, và phải nhìn tận tầng sâu. Đồ nghề của thầy phong thuỷ là la kinh để lập hướng, thước để đo minh đường, và trên hết là con mắt nhìn hình. Thầy Vũ Giới nói: "Xem phong thuỷ mà không nhìn ra HÌNH, thì la bàn cũng chỉ là cái đĩa." Dụng cụ tốt đến đâu cũng chỉ phục vụ con mắt đã biết đọc đất.
Giai thoại bốn chiếc bát đồng nghe lòng đất có cơ sở không?
Giai thoại bốn chiếc bát đồng có một phần cơ sở: đất đặc và đất có khoảng rỗng truyền âm khác nhau. Phần còn lại – nghe bằng bát đồng mà biết chính xác bên dưới có gì – là lời truyền dân gian vùng phương Nam, chưa kiểm chứng.
Chôn bốn chiếc bát đồng ở bốn góc, áp tai nghe: tiếng đi đều là đất đặc; tiếng chìm xuống hay toả đi chỗ khác là dưới đất có khoảng rỗng.
Giải nghĩa. Bát đồng ở đây đóng vai một cái loa thu tiếng. Âm thanh đi trong đất đặc thì đều và gọn; gặp hang rỗng, túi nước ngầm thì đổi tiếng. Ngày nay ngành địa chất dùng máy đo sóng, đo điện trở đất để làm việc tương tự cho công trình; nguyên lý gần giống, chỉ khác độ chính xác.
Ý dùng được trong âm trạch. Chỗ dưới huyệt có khoảng rỗng là đất không vững, rất kỵ đặt mộ. Hang ngầm, mạch nước ngầm, đất lấp trên ao cũ đều làm mộ sụt lún, quan tài nghiêng, nước vào huyệt. Người xưa có câu: đất phải vững trước, rồi mới bàn đến hướng.
Luận theo Phong Thuỷ Liên Hoa. Phong Thuỷ Liên Hoa nói "thông thiên thấu địa": trên thông với trời, dưới tiếp với đất. Huyệt nằm trên khoảng rỗng là "thấu địa" bị đứt – phía dưới không có đất để tiếp khí. Đây là chỗ hiểu biết tự nhiên và lý khí gặp nhau.
Ngũ Đế tiền trấn trạch là gì, có tác dụng thật không?
Ngũ Đế tiền là bộ năm đồng tiền của năm đời vua nhà Thanh: Thuận Trị, Khang Hy, Ung Chính, Càn Long, Gia Khánh. Dân gian dùng để trấn trạch, hoá sát, vì tin tiền lưu thông qua thời thịnh trị mang theo vượng khí của thời ấy. Đây là quan niệm dân gian; tác dụng tuỳ cách dùng, không ai hứa trước được.
Mua một bộ Ngũ Đế tiền để trong nhà trấn phong thuỷ.
Vì sao là năm đời ấy? Năm đời vua này nối nhau trong khoảng gần hai trăm năm, gồm cả thời Khang – Càn thịnh thế. Người xưa tin tiền đã qua tay muôn người, lưu thông trong thời thịnh, mới có "khí"; tiền đúc mới chỉ là đồ trang trí. Lời truyền về bộ tiền này còn nhiều dị bản; có nơi kể bộ khác với năm đời vua khác.
Luận theo Phong Thuỷ Liên Hoa. Phong Thuỷ Liên Hoa coi pháp khí là phần bổ cứu sau Hình Pháp, không phải gốc. Thầy Vũ Giới dặn pháp khí phải được "dưỡng", và nói rõ: "Chúng tôi tư vấn giải pháp trấn khí bằng vật phẩm chứ không bán vật phẩm." Nghĩa là: nhà phạm sát thì phải sửa hình trước; treo một chuỗi tiền lên mà không sửa bố cục thì như uống thuốc giảm đau mà không chữa bệnh. Thầy Vũ Giới nhấn mạnh: "Muốn kích tài, trước hết phải có bố cục thu tài!"
Lưu ý cho người mua: tiền cổ trên thị trường thật giả lẫn lộn. Đừng vì một bộ tiền mà bỏ qua việc xem lại hình thế ngôi nhà.
Tóm lại: năm câu nghề về đất dạy điều gì?
Năm câu nghề trong bài quy về một trình tự: đất vững trước, khí tụ sau, vật phẩm bổ cứu sau cùng.
| Câu nghề | Nguồn gốc | Bài học |
|---|---|---|
| Đất sống, đất chín | Câu nghề truyền miệng; kỹ năng khảo cổ có thật | Đất bị động thì khí không nguyên |
| Tế nhi kiên, nhuận nhi bất trạch | Táng Kinh – Quách Phác | Đất huyệt mịn, chắc, ẩm, không lầy |
| Xẻng Lạc Dương và bốn loại dụng cụ | Lịch sử khảo cổ; phần thủ pháp là lời truyền | Đọc đất phải nhìn tận tầng sâu |
| Bốn bát đồng nghe lòng đất | Giai thoại dân gian | Dưới huyệt có khoảng rỗng là kỵ |
| Ngũ Đế tiền trấn trạch | Quan niệm dân gian | Pháp khí là bổ cứu, không thay Hình Pháp |
Giới hạn cần nói rõ: cách xem đất trong bài là lý pháp để tham khảo. Với một khu đất cụ thể, nhất là đất san lấp hay đất gần nước, phải khảo sát tại chỗ, có khi cần cả khảo sát địa chất.
Công cụ Liên Hoa dùng kèm bài này
- La Kinh Liên Hoa – la kinh web miễn phí, ghi phương vị khi khảo sát khu đất.
- Trạch Cát – chọn ngày giờ động thổ, đào huyệt, an táng.
- Thước Lỗ Ban – cung âm phần 38,8 cm cho mộ, cung dương trạch 42,9 cm cho khối xây, nội thất.
Bài liên quan
- Khảo sát đất mộ và la kinh âm trạch
- Tìm huyệt theo Hình Pháp: nhập môn và giới hạn tự tìm
- Pháp khí phong thuỷ
- Nguyên lý vượng khí, linh vật và pháp khí của Phong Thuỷ Liên Hoa
Xem thêm chuyên mục Tầm Long Điểm Huyệt, Âm Trạch, Long Mạch và Lăng Mộ Cổ.
Học bài bản cùng Thầy Vũ Giới
Muốn học xem đất huyệt, đọc hình thế và lập hướng mộ phần từ gốc Hình Pháp, các bạn có thể bắt đầu với lớp tầm long điểm huyệt âm trạch.
Ghi danh, hỏi lịch khai giảng qua Zalo 0988 964 636 (Thầy Vũ Giới, TP.HCM).
Câu hỏi thường gặp
Đào huyệt gặp đất cát thì có nên chôn không?
Nên cân nhắc lại. Đất cát rời không giữ được hình huyệt, dễ sụt và thoát khí, Táng Kinh coi là đất không kết. Nếu bắt buộc phải dùng, cần làm huyệt kiên cố và nhờ người có chuyên môn xem hướng nước.
Đất nghĩa trang đã san lấp có phải đất chín không?
Phải. Đất san lấp là đất chín, kết cấu chưa ổn định trong nhiều năm đầu. Mộ trên đất lấp cần móng chắc, thoát nước tốt và nên theo dõi lún trong vài mùa mưa đầu.
Ngũ Đế tiền nên treo ở đâu trong nhà?
Không có một vị trí dùng chung cho mọi nhà. Pháp khí chỉ phát huy khi đặt đúng chỗ sát, đúng bố cục của từng căn nhà. Hãy xem lại hình thế ngôi nhà trước; vật phẩm chỉ là phần bổ cứu.
Mộ gia tiên bị lún nghiêng có phải do đất rỗng bên dưới?
Thường là vậy, hoặc do đất chín, nước ngầm xói. Mộ lún nghiêng là dấu hiệu huyệt không vững; gia đình nên mời người có chuyên môn xem, có thể cần sửa mộ hoặc cải táng vào ngày giờ phù hợp.
Vũ Kim sưu tầm rời rạc trong sách vở dùng để tham khảo - quý đạo hữu nào có kiến giải tốt vui lòng để lại comment nhé !
