Xem đất mộ, người xưa chỉ nhìn ba thứ: núi, nước và gò đất. Bài này gom bốn câu nghề truyền miệng về cách đọc núi – nước – gò, cách nhận ra gò lăng cổ giữa đồng bằng, phép xem đất bằng không núi không nước, và chuyện bảo địa xưa chỉ dành cho vua chúa – tách câu nào có gốc kinh điển, câu nào là kinh nghiệm dân gian, rồi luận lại theo Hình Pháp Liên Hoa.
Trả lời nhanh: Xem đất mộ theo phép cổ đi đúng ba bước: nhìn núi để biết long từ đâu đến, nhìn nước để biết khí dừng ở đâu, nhìn gò đất để biết huyệt đã có người dùng hay chưa. Táng Kinh của Quách Phác đặt nước lên trước: "đắc thuỷ vi thượng, tàng phong thứ chi". Đất bằng không núi vẫn xem được theo phép bình dương: cao một tấc là núi, thấp một tấc là nước.
"Không có Hình thì Khí không tụ. Không có Cục tốt thì hướng tốt cũng chẳng để làm gì." — Thầy Vũ Giới
Bài viết là tài liệu sưu tầm để tham khảo, ở góc độ học thuật và văn hoá. Các câu nghề được nhặt ra để học cách đọc đất cho mộ phần gia tiên, không phải để tìm hay động vào mộ của người khác.
Vì sao xem đất mộ phải nhìn núi, nhìn nước, nhìn gò đất?
Xem đất mộ phải nhìn núi, nước, gò đất vì ba thứ ấy là ba mặt của một huyệt trường: núi cho biết long mạch, nước cho biết nơi khí dừng, gò đất cho biết dấu vết con người đã để lại. Đây là câu nghề truyền miệng, nhưng trình tự của nó khớp với phái Loan Đầu (Hình Thế) và với Táng Kinh.
Tìm đất thì nhìn núi, nhìn nước, nhìn gò đất – núi nước là xu thế phong thuỷ, che giấu kỹ đến đâu cũng có dấu vết lần theo.
Giải nghĩa. Núi ở đây là sơn, tức long mạch – đường đi của khí trên mặt đất. Nước là thuỷ, gồm nước tụ, nước chảy, nước vòng ôm. Gò đất là phần đất nhô lên trên mặt huyệt, xưa gọi là phong thổ: đắp đất thành gò để đánh dấu và che giữ ngôi mộ.
Gốc kinh điển. Táng Kinh tương truyền của Quách Phác đời Tấn có câu: "Phong thuỷ chi pháp, đắc thuỷ vi thượng, tàng phong thứ chi" – phép phong thuỷ, được nước là bậc nhất, giữ được gió đứng sau. Cũng sách ấy viết: "Khí thừa phong tắc tán, giới thuỷ tắc chỉ" – khí gặp gió thì tán, gặp nước thì dừng. Núi chở khí đi, nước chặn khí lại. Huyệt nằm ở chỗ núi dừng và nước ôm.
Luận theo Hình Pháp Liên Hoa. Hình Pháp Liên Hoa là tên Thầy Vũ Giới (Phong Thuỷ Liên Hoa) đặt cho toàn bộ phép dụng hình: loan đầu, hình thế, hình thể, hình sát, thế sát. Trong hệ này, núi và nước là một cặp phu thê chính phối: núi là mạch, nước là thuỷ; mạch – thuỷ đúng bộ thì khí mới giao mà sinh. Có núi không nước, khí đi mà không dừng. Có nước không núi, khí dừng mà không có nguồn. Vì vậy câu nghề nói "che giấu kỹ đến đâu cũng có dấu vết": hình thế lớn của núi sông không giấu được, ai đọc được hình thì đọc ra khí.
Tóm lại: núi là nguồn, nước là bến, gò đất là dấu chân người.
Gò đất hình nắp nồi, hình phễu giữa đồng bằng là dấu hiệu gì?
Một gò đất tròn trịa, cân đối, đỉnh bằng chân rộng nằm riêng giữa đồng bằng thường là gò do người đắp, nhiều khi là lăng mộ cổ, không phải đồi tự nhiên. Đây là kinh nghiệm dân gian của người đi đường tinh mắt; phần có thật là lối đắp lăng hình "phúc đấu" của các đời Tần – Hán.
Ngồi tàu nhìn qua cửa sổ, thấy gò núi hình nắp nồi hay hình phễu nhọn giữa đồng – đại khái là gò của một ngôi mộ lớn.
Giải nghĩa. Phúc đấu là cái đấu đong thóc úp ngược: đỉnh bằng, bốn mặt dốc đều, chân rộng. Lăng đế vương đời Tần, Hán thường đắp gò theo hình này. Mậu Lăng của Hán Vũ Đế ở Thiểm Tây là một ví dụ nổi tiếng. Qua hàng nghìn năm, mưa gió bào mòn góc cạnh, gò thành hình nắp nồi hoặc hình chóp như một quả đồi thấp.
Vì sao nhìn ra được? Đồi tự nhiên do nước và gió tạo nên nên thường lệch, có sống, có khe, nối với mạch đất xung quanh. Gò người đắp thì đứng riêng, cân đối quá mức, không nối với long mạch nào. Đó là hình có mà thế không.
Luận theo Phong Thuỷ Liên Hoa. Phong Thuỷ Liên Hoa phân biệt hình thể và hình thế. Hình thể là hình tướng cụ thể của một quả đồi, một gò đất. Hình thế là cách khu đất thu lai long và thuỷ khẩu, cái dụng của hình thể. Gò lăng cổ có hình thể đẹp vì người làm ra, nhưng thế của nó đến từ cả vùng núi sông mà các thầy địa lý xưa đã chọn. Học nhìn gò lăng là học nhìn cách người xưa đặt hình vào thế.
Đất bằng không núi không nước có xem phong thuỷ được không?
Có. Đất bằng không núi không nước vẫn xem được theo phép bình dương, chỉ là long nằm thấp và nhỏ hơn. Câu nghề "không núi không nước thì xem long mạch đều vô dụng" chỉ đúng với người chưa học phép này.
Không núi không nước, mênh mông toàn bình nguyên sa mạc – xem núi nước, xem long mạch đều vô dụng.
Phép bình dương là gì? Bình dương là đất bằng, đồng phẳng. Phép bình dương long dạy một câu quen thuộc: "Cao nhất thốn vi sơn, đê nhất thốn vi thuỷ" – cao một tấc đã là núi, thấp một tấc đã là nước. Ở đồng bằng, một dải đất nhô lên vài tấc, một bờ ruộng cao, một con đê cũng làm vai trò của núi. Một con mương, một vùng trũng, một con đường thấp cũng làm vai trò của nước.
Hiểu sai thường gặp. Nhiều người ở đồng bằng nghĩ phong thuỷ âm trạch chỉ dành cho vùng đồi núi, nên chôn cất tuỳ tiện. Thật ra đất bằng lại khó đọc hơn, vì chênh lệch rất nhỏ.
Luận theo Phong Thuỷ Liên Hoa. Thầy Vũ Giới giảng: "Sình lầy không có chủ mạch, đúng – nhưng lập cục là phép tái tạo mạch, chứ không phải tìm mạch." Lập cục là phép kiến tạo cục theo ba tầng Đại cục – Trung cục – Tiểu cục. Ở vùng đất không có long rõ, người làm phong thuỷ không bó tay: đọc chỗ cao thấp có sẵn, rồi dùng nền, bờ, hồ, cây để tạo lại thế giữ khí. Thầy Vũ Giới nói: "Tầm long là tìm mỏ vàng có sẵn của tự nhiên mà dùng. Còn lập cục là giả kim thuật luyện bùn thành vàng để dùng." Đất bằng là chỗ phép lập cục phát huy.
Vì sao bảo địa phong thuỷ xưa chỉ dành cho quý tộc và hoàng thất?
Bảo địa xưa dành cho quý tộc và hoàng thất vì triều đình coi việc chọn đất lăng là việc quốc gia: có quan chuyên trách xem đất, và vùng đất quanh lăng bị khoanh cấm, dân thường không được an táng. Đây là sự thật lịch sử; còn những con số cụ thể trong lời truyền thì cần đối chiếu.
Nơi đây xưa nay là phong thuỷ bảo địa; thời cổ, đất phong thuỷ quý đều dành riêng cho quý tộc và hoàng thất.
Điều có thật. Các triều Minh, Thanh có Khâm Thiên Giám – cơ quan lo thiên văn, lịch pháp – tham gia xem đất và chọn ngày cho lăng tẩm. Quanh các khu lăng như Thanh Đông Lăng, Thanh Tây Lăng có vùng cấm rộng, giữ rừng, giữ núi phía sau lăng để bảo vệ long mạch. Lời truyền nói vùng Lai Thuỷ – Dịch Huyện chôn nhiều đời hoàng thân nhà Thanh; con số "mười đời" là lời truyền, chưa đối chiếu được.
Ý nghĩa văn hoá. Việc nhà nước dựng hẳn một bộ máy để chọn đất cho thấy người xưa coi âm trạch là chuyện hệ trọng của cả dòng họ, cả triều đại, không phải chuyện mê tín vụn vặt. Người Việt cũng vậy: đạo thờ gia tiên là gốc đạo của người Việt, mộ phần ông bà là chỗ gửi lòng hiếu.
Luận theo Phong Thuỷ Liên Hoa. Thầy Vũ Giới coi phong thuỷ là "y học dành cho đất đai". Ngày xưa thầy giỏi và đất tốt chỉ phục vụ vua chúa. Ngày nay mỗi gia đình đều có thể tìm cho gia tiên một chỗ yên – không cần là đế lăng, chỉ cần đất khô, vững, có chỗ dựa, có nước ôm, không phạm sát. Nhỏ mà đúng còn hơn lớn mà sai.
Gia chủ ngày nay đọc núi – nước – gò khi chọn đất mộ thế nào?
Gia chủ ngày nay có thể dùng trình tự núi – nước – gò để loại trước những chỗ đất xấu rõ ràng, trước khi mời người có chuyên môn khảo sát. Trình tự gồm năm bước, từ xa đến gần:
- Đứng xa nhìn thế: khu đất tựa vào đâu – dãy đồi, gò cao, hay khoảng trống gió lùa.
- Tìm nước: nước sông, suối, mương chảy về phía nào, có vòng ôm khu đất hay chảy thẳng đi.
- Xem chỗ cao thấp: ở đất bằng, tìm chỗ nổi vài tấc, khô ráo, không đọng nước sau mưa.
- Xem gò quanh đó: khu vực đã có nhiều mộ cũ hay chưa, mộ cũ có sụt lún, nứt vỡ, ngập nước không.
- Ghi lại và hỏi thầy: chụp ảnh bốn phía, ghi hướng nước, rồi nhờ người có thực địa định huyệt, lập hướng.
Giới hạn cần nói rõ: trình tự trên là lý pháp để gia chủ tự loại đất xấu. Định huyệt cho một ngôi mộ cụ thể là thủ pháp, phải khảo sát tại chỗ. Thầy Vũ Giới vẫn dặn: "Đó là lý pháp, còn thủ pháp phải dạy trực tiếp."
Tóm lại: bốn câu nghề đọc núi, nước, gò đất dạy điều gì?
Bốn câu nghề trong bài quy về một ý: hình đi trước, khí đi sau; đọc được hình là đọc được đất.
| Câu nghề | Nguồn gốc | Bài học |
|---|---|---|
| Nhìn núi, nhìn nước, nhìn gò đất | Câu nghề truyền miệng, ý hợp Táng Kinh | Núi là nguồn, nước là bến, gò là dấu người |
| Gò hình nắp nồi, hình phễu giữa đồng | Kinh nghiệm dân gian; lối đắp phúc đấu Tần – Hán có thật | Hình cân đối không gốc là hình người đắp |
| Đất bằng không núi nước là vô dụng | Câu nghề, cần sửa lại theo phép bình dương | Cao một tấc là núi, thấp một tấc là nước |
| Bảo địa dành cho hoàng thất | Sự thật lịch sử; con số cụ thể là lời truyền | Âm trạch xưa là việc hệ trọng của cả dòng họ |
Phong Thuỷ Liên Hoa xét hình trước, số sau: hình thế khoảng 70%, lý số khoảng 30%. Đọc núi, nước, gò là bước đầu tiên của hình. Hiểu vậy là đủ!
Công cụ Liên Hoa dùng kèm bài này
- La Kinh Liên Hoa – la kinh web miễn phí, ghi phương vị núi dựa và hướng nước khi khảo sát khu đất.
- Trạch Cát – chọn ngày giờ động thổ, an táng, cải táng.
- Thước Lỗ Ban – cung âm phần 38,8 cm dùng cho mộ và bàn thờ.
Bài liên quan
- Khẩu quyết tầm long: triền sơn, thế núi trong phong thuỷ mộ phần
- Long mạch: sơn long và thuỷ long
- Lăng mộ đế vương và tầm long điểm huyệt
- Tầm long ứng dụng âm trạch: tìm đất mộ
Xem thêm chuyên mục Tầm Long Điểm Huyệt, Long Mạch, Âm Trạch và Lăng Mộ Cổ.
Học bài bản cùng Thầy Vũ Giới
Muốn học đọc long mạch, thuỷ khẩu và chọn đất mộ phần từ gốc Hình Pháp, các bạn có thể bắt đầu với lớp tầm long điểm huyệt âm trạch.
Ghi danh, hỏi lịch khai giảng qua Zalo 0988 964 636 (Thầy Vũ Giới, TP.HCM).
Câu hỏi thường gặp
Mộ ở đồng bằng miền Tây, không có núi, thì dựa vào đâu?
Mộ ở đồng bằng dựa vào chỗ đất nổi và dòng nước. Theo phép bình dương, một gò cao vài tấc, một bờ đê phía sau cũng là chỗ dựa; sông rạch vòng ôm phía trước là nước tụ. Điều kiện trước hết là đất khô, không ngập khi nước lên.
"Đắc thuỷ vi thượng" có nghĩa là mộ càng gần nước càng tốt?
Không. "Đắc thuỷ" là được nước ôm, nước tụ ở minh đường, không phải để nước ngấm vào huyệt. Mộ sát bờ sông, đất thấp dễ ngập là phạm thuỷ xâm huyệt, rất kỵ trong âm trạch.
Gò đất cao trên ruộng nhà có phải là mộ cổ?
Có thể, nhưng không chắc. Gò cân đối, đứng riêng, không nối với mạch đất xung quanh thì nhiều khả năng do người đắp. Gặp trường hợp này, gia đình nên giữ nguyên hiện trạng và báo cơ quan văn hoá địa phương, không tự đào.
Có cần thầy xem đất khi mua đất nghĩa trang đã quy hoạch?
Nên có. Nghĩa trang quy hoạch đã giải quyết phần đất khô, nhưng chỗ dựa, hướng nước và hướng đặt mộ mỗi ô vẫn khác nhau.
Vũ Kim sưu tầm rời rạc trong sách vở dùng để tham khảo - quý đạo hữu nào có kiến giải tốt vui lòng để lại comment nhé !
