Địa Lý Đại Thành · Lý Khí Tam Quyết
地理大成 · 理氣三訣 卷二上 無事訣 · 山中形局論 · 山中水城圖
Tác giả: Diệp Thái 葉泰 (tự Cửu Thăng 九升, người Cổ Vụ 古婺, đời Thanh) soạn · Diệp Thao 葉燾 (Thiên Đồ) tham · Trần Hồng Tân 陳鴻賓 (Hải Xương) đính · Vương Cung 王宮 (Trung Thanh) hiệu
Bản gốc: Học Sơn Đường 學山堂 khắc năm Khang Hy 35 (1696), tập 4.
Sơn trung hình cục luận (山中形局論) là phần Vô Sự quyết nối lý khí thuỷ pháp với hình thế thật của nước ở vùng núi. Sáu thiên trước đã nói sinh vượng của nước định ở hướng; thiên này nói hướng không thể lập giữa khoảng không, mà phải theo hình cục của nước. Diệp Cửu Thăng chia nước vùng núi thành bảy "thành" (dạng nước ôm huyệt), mỗi thành có những hướng sinh, vượng, suy thích hợp, và bốn loại cửa nước đi ra. Bài đọc lời luận và các đồ hình mẫu, lấy ba hướng Tị, Ngọ, Mùi làm ví dụ như sách.
Trả lời nhanh: Bảy thành nước ở núi là hoành thuỷ (nước ngang), tà thuỷ (nước xiên), hồi thuỷ (nước vòng ra sau), chức thuỷ (nước dệt hai lớp), triều lai (nước triều đến), trực khứ (nước chảy thẳng đi), hậu hợp (nước hợp sau huyệt). Bảy thành làm kinh, bốn cửa nước (chính khố, tá khố, chính văn khúc, tá văn khúc) làm vĩ, rồi xét ba hướng sinh, vượng, suy, được năm mươi cục; ghép thêm bốn cục kim mộc thuỷ hoả thành hai trăm cục. Hướng chọn theo dạng nước và cửa nước, không chọn theo ý thích.
Thầy Vũ Giới giảng: "Lý khí không đứng một mình. Nước chảy hình gì, cửa ra ở đâu là trời đã đặt sẵn; mình chỉ chọn trong mấy hướng mà hình ấy cho phép. Người cãi lại hình nước để ép một hướng mình thích, đó chính là 'hiếu sự' mà Vô Sự quyết chê."
Sơn trung hình cục luận: bảy thành, ba hướng, bốn khẩu – 山中形局論
Thiên mở đầu ngắn nhưng là khung cho toàn bộ các đồ phía sau.

夫水之生死氣,從向而分,然向非憑空而立也,寔因形局之所宜而定焉。故不明形局,則不能定向也。而形局有七:有橫水城、斜水城、回水城、織水城、朝來城、直去城、後合城。以此七城為經,而緯之以正庫、借庫、正文曲、借文曲四口。于是辨其宜生、宜旺、宜衰之三向:橫水有生旺衰三向,斜水亦生旺衰三向,回水止生旺二向,織水有生旺衰三向,朝來止生旺二向,直流僅衰一向,合水止生旺二向。七城三向四口,共得五十局,再繫之于金木水火,分為二百局,則山中水城之圖局大備矣。
Dịch: Sinh khí, tử khí của nước chia theo hướng; nhưng hướng không phải dựng giữa khoảng không, thật ra do hình cục thích hợp mà định. Cho nên không rõ hình cục thì không định được hướng. Hình cục có bảy: hoành thuỷ thành, tà thuỷ thành, hồi thuỷ thành, chức thuỷ thành, triều lai thành, trực khứ thành, hậu hợp thành. Lấy bảy thành này làm kinh, lấy bốn khẩu chính khố, tá khố, chính văn khúc, tá văn khúc làm vĩ. Rồi phân biệt ba hướng nên sinh, nên vượng, nên suy: hoành thuỷ có ba hướng sinh vượng suy; tà thuỷ cũng ba hướng; hồi thuỷ chỉ hai hướng sinh vượng; chức thuỷ có ba hướng; triều lai chỉ hai hướng sinh vượng; trực lưu chỉ một hướng suy; hợp thuỷ chỉ hai hướng sinh vượng. Bảy thành, ba hướng, bốn khẩu được năm mươi cục; lại gắn vào kim mộc thuỷ hoả, chia thành hai trăm cục, thì đồ cục thuỷ thành vùng núi đã đầy đủ.
Giảng: "Thành" (城) ở đây là dải nước ôm quanh huyệt như bức thành. "Khẩu" là cửa nước ra khỏi minh đường. Bốn khẩu: chính khố là nước ra đúng phương mộ của cục mình; tá khố là mượn phương mộ của cục khác; chính văn khúc là ra phương mộc dục (văn khúc) của cục mình; tá văn khúc là mượn văn khẩu của cục khác. Ba hướng: sinh hướng (bốn duy Càn Khôn Cấn Tốn, Dần Thân Tị Hợi), vượng hướng (bốn chính Giáp Canh Bính Nhâm, Tý Ngọ Mão Dậu), suy hướng (bốn khố Ất Tân Đinh Quý, Thìn Tuất Sửu Mùi), đều đọc theo phùng châm song sơn. Kinh vĩ đan nhau thành một cái lưới để tra, nhưng ô nào dùng được là do hình nước quyết định.

Hoành thuỷ thành: nước ngang trước huyệt – 橫水城
Hoành thuỷ là dạng thường gặp nhất: nước chảy ngang qua trước minh đường, từ trái sang phải (đảo hữu) hoặc từ phải sang trái (đảo tả). Sách vẽ năm đồ cho dạng này.
橫水城左水倒右,出大墓口者,宜立四正向,則四陽干之長生從左來上堂,往右方大墓而去。四正向:甲庚丙壬子午卯酉
橫水城左水倒右,固宜正向,倘遇堂局砂水偏斜,或正面是四維,向不可立正向者,則立衰向收之。蓋衰乃旺之餘氣,四庫雜氣之方,水神可來可去之所也。四庫向:乙辛丁癸辰戌丑未
橫水城左水倒右出文口者,宜立四維向。要水口真正從文出者,則可。蓋形局不可立四正四庫向也。四維向:乾坤艮巽寅申巳亥。此四陽借四陰之文口局。
Dịch: Hoành thuỷ thành, nước trái chảy sang phải, ra cửa đại mộ, thì nên lập bốn chính hướng; như thế trường sinh của bốn dương can từ bên trái lên minh đường, đi về đại mộ bên phải. Bốn chính hướng: Giáp Canh Bính Nhâm Tý Ngọ Mão Dậu. Hoành thuỷ nước trái sang phải vốn nên chính hướng; nếu gặp đường cục sa thuỷ lệch, hoặc chính diện là bốn duy, không lập được chính hướng, thì lập suy hướng mà thu. Vì suy là dư khí của vượng, là phương tạp khí bốn khố, chỗ thuỷ thần có thể đến có thể đi. Bốn khố hướng: Ất Tân Đinh Quý Thìn Tuất Sửu Mùi. Hoành thuỷ nước trái sang phải mà ra văn khẩu thì nên lập bốn duy hướng, phải là thuỷ khẩu thật sự ra đúng văn khẩu mới được, vì hình cục ấy không lập được chính hướng hay khố hướng. Bốn duy hướng: Càn Khôn Cấn Tốn Dần Thân Tị Hợi. Đây là cục bốn dương mượn văn khẩu của bốn âm.

Giảng: Lấy minh đường hướng nam làm ví dụ. Đồ một: hướng Ngọ (cục Bính, vượng hướng), nước từ Dần (sinh của Bính) bên trái chảy sang, ra Tuất (mộ của Bính) bên phải: sinh đến mộ đi, cục chuẩn. Đồ hai: cùng dòng nước ấy, nếu đường cục lệch không lập được Ngọ thì lập Mùi (suy hướng của Bính), nước ra Thân là bại phương của bốn âm can. Đồ ba: nước trái sang phải mà ra văn khẩu, lập hướng Tị (sinh hướng của Canh), nước đến từ Dần là chỗ tuyệt, tức tiểu trường sinh của Canh: đây là cục tiên thiên đã bàn ở bài trước.
橫水城右水倒左出大墓口者,宜立四維向,則四陰之長生從右來上堂,往左方大墓而去也。四維向:乾坤艮巽寅申巳亥
橫水城右水倒左,難立四維向者,則立衰向收之,其說見上。四庫向:乙辛丁癸辰戌丑未
Dịch: Hoành thuỷ thành, nước phải chảy sang trái, ra cửa đại mộ, thì nên lập bốn duy hướng; như thế trường sinh của bốn âm can từ bên phải lên minh đường, đi về đại mộ bên trái. Nước phải sang trái mà khó lập bốn duy hướng thì lập suy hướng mà thu, lý đã nói ở trên.
Giảng: Đồ bốn: hướng Tị (cục Đinh, vượng hướng của âm hoả), nước đến từ Dậu (sinh của Đinh) bên phải, ra Sửu (mộ của Đinh) bên trái. Đồ năm: hướng Mùi (cục Tân, suy hướng), nước đến từ Tý (sinh của Tân), ra Thìn (mộ của Tân). Chú ý tính đối xứng: dòng dương (trái sang phải) lấy chính hướng làm vượng; dòng âm (phải sang trái) lấy duy hướng làm vượng, vì âm can vượng ở bốn duy.

Tà thuỷ thành: nước xiên ra góc – 斜水城
Tà thuỷ là nước chảy chéo ra một góc minh đường, không ngang hẳn. Sách vẽ đủ ba hướng; dưới đây là ba đồ nước phải chảy sang trái.
斜水城右水倒左出四庫者,宜立四維向,則四陰之長生從右來上堂,往左角衰方而去。其左來之水係四陽之小長生,從文出而合于右水也。順騎龍全局。
斜水城右水倒左出四正口者,宜立四庫向,則四陽之長生從右來上堂,往左角病方而去。……順騎龍全局。
斜水城右水倒左出四維者,宜立四正向,則四陰小長生從右來上堂,往左角文口而去。其左來之水係四陽之長生,由衰方而合于右水也。順騎龍全局。
Dịch: Tà thuỷ thành, nước phải chảy sang trái, ra phương bốn khố, thì nên lập bốn duy hướng; trường sinh của bốn âm can từ bên phải lên minh đường, đi ra góc trái phương suy. Nước bên trái đến là tiểu trường sinh của bốn dương, ra văn khẩu rồi hợp vào nước bên phải. Là toàn cục thuận kỵ long. Tà thuỷ nước phải sang trái ra cửa bốn chính thì nên lập bốn khố hướng; trường sinh của bốn dương từ bên phải lên minh đường, đi ra góc trái phương bệnh. … Tà thuỷ nước phải sang trái ra bốn duy thì nên lập bốn chính hướng; tiểu trường sinh của bốn âm từ bên phải lên minh đường, đi ra góc trái văn khẩu; nước bên trái đến là trường sinh của bốn dương, qua phương suy hợp vào nước bên phải.
Giảng: Tà thuỷ thường có hai dòng: dòng chính từ một bên chảy chéo qua, dòng phụ bên kia nhập vào trước khi ra cửa. Mỗi dòng mang khí của một nhóm can, nên khi lập hướng phải xét cả hai. Chữ "thuận kỵ long" nghĩa là huyệt ngồi thuận theo chiều long đến, khác với "đảo kỵ long" (cưỡi ngược) gặp ở cục hậu hợp phía dưới.

Chức thuỷ và hồi thuỷ: nước hai lớp, nước vòng sau – 織水城 · 回水城
Chức thuỷ là cục có hai lớp minh đường: nội đường và ngoại đường, nước trong và nước ngoài chảy ngược chiều nhau như sợi dệt. Hồi thuỷ là nước trước mặt vòng ra sau huyệt rồi mới đi, thường gặp ở cục hồi long.
內堂倒右為四陽之氣,外堂倒左為四陰之氣。立四正向,則內出四陽之墓,外四陰借四陽之文口以去也。兩堂之局,理具于橫水斜水圖中,茲不重贅。
此局內外二堂俱出墓口,宜立四庫向,係八干之衰向,左右兩倒俱合也。
回水局,左水倒右,遶後出大墓者,宜立四維向,則四陽之長生從前來,往後左墓方而去。其內堂之水從小長生而來,向文口而出也。
回水局,左水倒右,遶後出文口者,宜立四正向,則四陽之長生從左來過內堂,右遶墓口,四陽之小長生從右遶後而出于文口也。
Dịch: Nội đường chảy sang phải là khí của bốn dương, ngoại đường chảy sang trái là khí của bốn âm. Lập bốn chính hướng thì bên trong ra mộ của bốn dương, bên ngoài bốn âm mượn văn khẩu của bốn dương mà đi. Lý của cục hai đường đã có trong đồ hoành thuỷ, tà thuỷ, không nhắc lại. Cục này nội ngoại hai đường đều ra cửa mộ thì nên lập bốn khố hướng, là suy hướng của tám can, hai chiều trái phải đều hợp. Cục hồi thuỷ, nước trái sang phải, vòng ra sau rồi ra đại mộ, nên lập bốn duy hướng; trường sinh của bốn dương từ trước đến, đi về phương mộ phía sau bên trái; nước nội đường từ tiểu trường sinh đến, hướng ra văn khẩu. Cục hồi thuỷ nước trái sang phải, vòng ra sau ra văn khẩu, nên lập bốn chính hướng; trường sinh bốn dương từ trái qua nội đường, vòng phải ra mộ khẩu; tiểu trường sinh của bốn dương từ phải vòng sau mà ra văn khẩu.

Giảng: Hai dạng này khó vì nước không ra cửa ngay trước mặt. Với chức thuỷ, mỗi lớp minh đường là một cục riêng, hướng phải hợp cho cả hai lớp; khi cả hai lớp cùng ra mộ khẩu thì lấy suy hướng (bốn khố) vì suy hướng hợp với cả hai chiều. Với hồi thuỷ, như đã nói ở thiên "sinh vượng nhất hướng phương", cửa nước thật nằm sau huyệt nên cách thu đảo lại: nước trái sang phải mà ra mộ phía sau thì lấy sinh hướng. Ai chỉ nhìn đoạn nước trước mặt mà định cục sẽ đọc ngược hẳn.

Triều lai, trực khứ và hậu hợp – 朝來城 · 直去城 · 後合城
Ba dạng còn lại: nước triều thẳng vào huyệt, nước chảy thẳng ra trước mặt, và hai dòng hợp nhau sau huyệt.
後合城二水合于右側,而復出于左者,立四維向收之,則四陽之長生從前來上堂,內口借四陰之文口,外口出墓而去也。此係倒騎龍局。四維向:乾坤艮巽寅申巳亥
水從面前直去,謂之直流。穴宜立四庫向,則左右之生氣齊來上堂,俱從衰方而去也。順騎龍全局。四庫向:乙辛丁癸辰戌丑未。變法:正針乾坤卯午四向
Dịch: Hậu hợp thành, hai dòng hợp ở phía bên phải rồi lại ra bên trái, thì lập bốn duy hướng mà thu; trường sinh của bốn dương từ trước đến lên minh đường, cửa trong mượn văn khẩu của bốn âm, cửa ngoài ra mộ mà đi. Đây là cục đảo kỵ long. Nước từ trước mặt chảy thẳng đi gọi là trực lưu; huyệt nên lập bốn khố hướng, thì sinh khí hai bên cùng lên minh đường, đều từ phương suy mà đi. Toàn cục thuận kỵ long. Biến pháp: bốn hướng Càn Khôn Mão Ngọ của chính châm.

Giảng: Với triều lai, thiên "sinh vượng nhất hướng phương" đã nói: nước triều đến mà chảy sang trái thì lấy sinh hướng thu, chảy sang phải thì lấy vượng hướng thu; nước đến bên cạnh là sinh khí, nước triều thẳng là vượng khí, nên cục này phần nhiều chủ giàu. Trực khứ là cục mà sách phong thuỷ nào cũng sợ ("nước đi thẳng thì của đi thẳng"), nhưng Vô Sự quyết chỉ cho một lối: lập suy hướng để sinh khí hai bên cùng vào rồi ra phương suy. Chỉ một hướng, nghĩa là sai một chút là không còn đường lùi. Hậu hợp thường gặp ở cục đảo kỵ long, huyệt ngồi ngược chiều long, hai dòng nước gặp nhau sau lưng.

Luận theo Phong Thuỷ Liên Hoa – 蓮花風水按語
Phong Thuỷ Liên Hoa coi thiên Sơn trung hình cục là bằng chứng rõ nhất rằng lý khí và loan đầu không tách rời. Diệp Cửu Thăng không cho chọn hướng theo bảng; ông bắt người học trước hết gọi đúng tên dạng nước (bảy thành), xác định đúng cửa nước (bốn khẩu), rồi mới mở danh sách hướng được phép. Mỗi thành có số hướng khác nhau, trực khứ chỉ có một, chứng tỏ trời đất không chia đều cho ta.

Trên la kinh Liên Hoa, Thầy Vũ Giới cho học trò tập đọc đồ hình trước khi ra thực địa: nhìn một đồ, gọi tên thành, chỉ ra nước đến từ chữ nào, đi ra chữ nào, rồi tự nói hướng nào hợp. Khi đã thuộc năm mươi cục trên giấy, ra núi mới thấy đất thật hiếm khi giống hệt đồ: nước có khi vừa ngang vừa xiên, cửa nước có khi lẫn giữa hai chữ. Lúc ấy phải biết cân, và việc cân này là thủ pháp, học tận nơi cùng thầy. "Lý pháp thì chia sẻ, thủ pháp phải dạy trực tiếp."
Hiểu lầm thường gặp – 常見誤解
Hiểu lầm một: thuỷ pháp chỉ cần biết hướng và vòng trường sinh. Thiên này mở đầu bằng câu "không rõ hình cục thì không định được hướng"; hướng do hình nước quyết định trước.
Hiểu lầm hai: nước chảy thẳng đi là đất bỏ. Vô Sự quyết vẫn cho một lối thu là suy hướng bốn khố, kèm biến pháp; nhưng chỉ một hướng nên đòi hỏi chính xác.

Hiểu lầm ba: thấy nước trước mặt chảy sang phải là định được cục. Với hồi thuỷ, chức thuỷ, hậu hợp, cửa nước thật nằm ở lớp ngoài hoặc sau huyệt; đọc đoạn trước mặt sẽ đọc ngược cục.
Nguồn: Địa Lý Đại Thành (地理大成), Lý Khí Tam Quyết quyển hai thượng, Thuỷ pháp Vô Sự quyết (Diệp Cửu Thăng soạn; Diệp Thao tham, Trần Hồng Tân đính, Vương Cung hiệu), bản khắc Học Sơn Đường năm Khang Hy Bính Tý (1696), tập bốn, tờ 7a đến 18a: Sơn trung hình cục luận và các đồ thuỷ thành vùng núi lấy ba hướng Tị Ngọ Mùi làm mẫu. Bài trích lời chú của các đồ tiêu biểu cho từng thành; tên đồ, hướng và chữ sinh vượng suy trên đồ đối chiếu theo bản khắc. Thầy Vũ Giới tổng hợp và biên soạn; lý pháp thì chia sẻ, thủ pháp phải dạy trực tiếp.
Bài trước: Địa Lý Đại Thành (107) – Vô Sự quyết (1): hoạ phúc, thuỷ pháp, sinh vượng và phùng châm 無事訣. Bài sau: Địa Lý Đại Thành (109) – Vô Sự quyết (3): thuỷ thành đồng bằng và lập hướng thuyết 無事訣.
Công cụ Liên Hoa dùng kèm bài này – 蓮花工具
- La Kinh Liên Hoa: la kinh trực tuyến miễn phí, xem hai mươi bốn sơn, chính châm, phùng châm, phân kim khi đọc bài.
- Lập Cục Pháp: lập cục âm trạch, dương trạch, xem thuỷ khẩu và hướng theo nguyên lý Liên Hoa.
- Kệ sách Tam Hợp phái: các sách Tam Hợp khác trên Kho Sách Quý để đọc đối chiếu.
- Mục Lục Địa Lý Đại Thành: 114 bài của bộ sách, đọc theo thứ tự.
Bài liên quan – 相關文章
- Thôi Quan Thiên: Bình thuỷ
- Linh Thành Tinh Nghĩa: Sa thuỷ, âm dương tam tĩnh nhất động
- Thanh Nang Kinh thượng quyển: Hoá thuỷ
- Táng Thư ngoại thiên: Thừa kim tướng thuỷ
Học bài bản cùng Thầy Vũ Giới – 隨師研習
Biết bảy thành nước, bốn khẩu và ba hướng sinh vượng suy là phần Thư; đứng trên núi gọi đúng tên dạng nước, nhận đúng cửa nước khi nó nằm lẫn giữa hai chữ, và cân hướng khi đất không giống đồ là phần Nhãn và Tâm, phải học trực tiếp. Xem Khoá học cao cấp Phong Thuỷ Sư Liên Hoa hoặc Khảo luận phong thuỷ – khôi phục nguyên lý gốc. Ghi danh, hỏi lịch khai giảng qua Zalo 0988 964 636 (Thầy Vũ Giới, TP.HCM).
Câu hỏi thường gặp – 常見問題
Bảy thành nước vùng núi gồm những gì? – 七城
Hoành thuỷ, tà thuỷ, hồi thuỷ, chức thuỷ, triều lai, trực khứ và hậu hợp.
Bốn khẩu là gì? – 四口
Chính khố (ra mộ của cục mình), tá khố (mượn mộ cục khác), chính văn khúc (ra mộc dục của cục mình), tá văn khúc (mượn văn khẩu cục khác).
Năm mươi cục và hai trăm cục tính thế nào? – 五十局 · 二百局
Theo sách, bảy thành làm kinh, bốn khẩu làm vĩ, xét ba hướng sinh vượng suy được năm mươi cục; gắn vào bốn cục kim mộc thuỷ hoả thành hai trăm cục.
Nước chảy thẳng ra trước huyệt lập hướng gì? – 直流
Lập suy hướng bốn khố (Ất Tân Đinh Quý Thìn Tuất Sửu Mùi) để sinh khí hai bên cùng lên minh đường rồi ra phương suy; biến pháp là bốn hướng Càn Khôn Mão Ngọ của chính châm.
Vì sao cục hồi thuỷ phải thu ngược? – 回水
Vì nước trước mặt vòng ra sau huyệt mới ra cửa, nguồn ở trước và chỗ tụ ở sau, nên nước trái sang phải lại lấy sinh hướng, nước phải sang trái lấy vượng hướng.








