Động thổ sát: công trường sát nhà và cách giữ nhà theo phong thủy

Động thổ sát là sát sinh ra khi đất quanh nhà bị đào xới, đóng cọc, khoan móng: công trường bên cạnh khởi công, máy ép cọc chạy suốt ngày, hố móng sâu ngay sát tường nhà mình. Người ta thường chỉ lo bụi và ồn, nhưng với Hình Pháp, đó là lúc đất, nền tảng của căn nhà, bị động, và căn nhà cần được giữ yên từ bên trong cho đến khi đất lắng lại.

"Tôi nhắc lại: Thuật Phong Thuỷ là tạo ra một căn nhà có sự sống."

— Thầy Vũ Giới

Một căn nhà có sự sống thì cũng có lúc "ốm" vì môi trường xung quanh đổi. Công trường bên cạnh là một cơn sốt tạm thời; việc của gia chủ là giữ cho nhà mình qua cơn ấy an toàn và yên ổn. Bài viết thuộc chuyên đề Hình sát – Thế sát nhà phố, trình bày theo Hình Pháp Liên Hoa: động thổ sát là gì, vì sao đất động lại thành sát, cách xét mức độ theo khoảng cách và thời gian thi công, việc giữ an toàn kết cấu, và cách giữ yên trung cung trong suốt thời gian công trường hoạt động.

Động thổ sát là gì?

Động thổ là làm đất chuyển động: đào, xới, ép, khoan, san lấp. Ở nghĩa thường, "động thổ" là ngày khởi công. Ở nghĩa Hình Pháp, động thổ sát là sát tác động lên nhà khi đất ở gần nhà bị làm động mạnh và kéo dài, phổ biến nhất là công trường xây dựng sát vách hoặc ngay cạnh.

Ở nhà phố Việt Nam, trường hợp này rất thường gặp. Dãy phố nhà ống mặt tiền 4–5 m, nhà nào cũng sát vách nhà nào. Một nhà bên cạnh đập bỏ nhà cũ để xây mới năm, sáu tầng, có tầng hầm, thì nhà mình gần như nằm trên cùng một nền đất với hố móng ấy. Cũng có khi là một dự án lớn ở đầu hẻm, một công trình hạ tầng đào đường, đặt cống ngay trước cửa, kéo dài nhiều tháng.

Động thổ sát vừa là hình sát vừa là thế sát. Hình: hố đào, cọc, máy móc, đống vật liệu, tường rào tạm. Thế: dòng khí đất quanh nhà bị xáo trộn, khí đi vào nhà bị bụi, ồn, rung chặn lại, minh đường bị chiếm. Nhưng điểm khác của nó với mọi loại sát khác trong chuyên đề là tính tạm thời: công trường rồi sẽ xong, đất rồi sẽ lắng. Vì vậy cách xử lý cũng khác: không phải sửa nhà vĩnh viễn, mà là giữ nhà qua một giai đoạn. Xem sơ đồ dưới đây để thấy vùng đất bị động quanh hố móng và vị trí trung cung của căn nhà bên cạnh.

Vì sao đất bị động lại thành sát?

Thổ là nền của nhà

Nhà là dương trạch, nhưng nhà đứng trên đất. Trong Hình Pháp, nhà tốt phải thông thiên thấu địa: trên thông trời, dưới tiếp đất. Phần "thấu địa" chính là mối liên hệ giữa căn nhà và khí đất bên dưới. Khi đất quanh nhà bị đào sâu, ép cọc, khí đất bị xáo trộn, căn nhà như người đang đứng mà mặt đất dưới chân rung lên. Thổ vốn là tĩnh, là đỡ, là giữ; thổ bị động thì nền tảng không yên.

Rung, ồn, bụi: tác động hằng ngày

Ở mức đời thường, động thổ sát hiện ra rất rõ: rung khi ép cọc, khoan cọc; ồn từ sáng đến chiều; bụi phủ mặt tiền, vào tận trong nhà; xe ra vào chiếm lối đi. Người trong nhà khó nghỉ, dễ mệt, dễ cáu gắt. Đó là sự xáo trộn của khí sống trong nhà, đúng như tinh thần coi căn nhà là một cơ thể sống.

Nguy cơ thật cho kết cấu nhà

Đây là phần không thuộc phong thuỷ nhưng quan trọng nhất. Hố móng sâu sát vách có thể làm đất dưới móng nhà bên cạnh dịch chuyển, gây lún, nứt tường, nứt sàn, nghiêng nhà. Nhà phố cũ, móng nông, càng dễ bị ảnh hưởng. Trước khi bàn tới khí, phải bàn tới an toàn.

Trung cung bị kéo theo

Tâm nhà, trung cung, là nơi khí của cả nhà quy tụ, ứng với Ngũ Trung Thổ. Khi đất bên ngoài bị động mạnh, trung cung là chỗ cần giữ yên nhất. Nếu đúng lúc ấy gia chủ lại đập phá, sửa sang ở giữa nhà, thì trong động, ngoài cũng động, nhà không còn chỗ nào tĩnh.

Xét mức độ động thổ sát: khoảng cách và thời gian thi công

Không phải công trường nào gần nhà cũng nặng như nhau. Hai yếu tố chính là khoảng cách và thời gian, cộng thêm loại công việc.

Yếu tố	Nhẹ hơn khi	Nặng hơn khi
Khoảng cách	Công trường cách nhà một vài lô, có đường ngăn	Sát vách, chung tường, hố móng ngay chân tường nhà mình
Loại công việc	Sửa chữa nhỏ, không đào móng sâu	Đào tầng hầm, ép cọc, khoan cọc, phá dỡ nhà cũ
Thời gian	Vài tuần	Nhiều tháng, nhiều giai đoạn nối nhau
Vị trí so với nhà	Ở phía sau, phía hông xa cửa	Ở trước mặt, chiếm minh đường, chặn lối vào
Hiện trạng nhà mình	Nhà mới, móng chắc, kết cấu tốt	Nhà cũ, móng nông, đã có vết nứt sẵn
Trong nhà	Trung cung yên, không sửa chữa gì thêm	Gia chủ cũng đang đập phá, cải tạo cùng lúc

Thời gian thi công cũng có nhịp. Giai đoạn nặng nhất thường là phá dỡ, đào móng, làm cọc và tầng hầm, vì đây là lúc đất bị động sâu nhất. Khi công trình đã lên khỏi mặt đất, phần động thổ giảm hẳn, chủ yếu còn bụi và ồn. Gia chủ nên hỏi chủ đầu tư hoặc đơn vị thi công về tiến độ các giai đoạn để biết lúc nào cần cẩn trọng nhất.

Giữ an toàn cho nhà mình trước khi bàn đến khí

Đây là phần phải đặt lên trước. Phong thuỷ không thay được kỹ thuật xây dựng, và một ngôi nhà nứt, lún thì không có phong thuỷ nào bù lại được.

• Ghi nhận hiện trạng trước khi công trường khởi công. Chụp ảnh, quay video các bức tường, sàn, trần, nhất là các vết nứt sẵn có, ghi rõ thời điểm. Nên đề nghị cùng phía công trình lập biên bản hiện trạng.
• Hỏi kỹ sư kết cấu. Với nhà sát vách công trình có đào móng sâu, nên mời kỹ sư có chuyên môn xem nhà, đánh giá móng, kết cấu và đề xuất biện pháp bảo vệ nếu cần. Đây là việc của kỹ sư, không phải của thầy phong thuỷ.
• Theo dõi trong suốt quá trình thi công. Để ý vết nứt mới, cửa bị kẹt, sàn nghiêng, nước rò rỉ. Khi phát hiện, báo ngay cho phía công trình và cơ quan có thẩm quyền ở địa phương.
• Không tự ý can thiệp vào công trường người khác. Mọi đề nghị nên đi qua trao đổi trực tiếp, văn bản, hoặc chính quyền địa phương.

Khi đã yên tâm về an toàn, mới đến phần Hình Pháp: giữ cho khí trong nhà yên trong thời gian bên ngoài động.

Giữ yên trung cung và chế – hoá động thổ sát

Nguyên tắc chung với động thổ sát: ngoài động thì trong phải tĩnh. Không đổi được công trường bên cạnh, nhưng giữ được nhà mình.

Xác định đúng trung cung

Muốn giữ yên trung cung thì trước hết phải biết trung cung nằm ở đâu. Với nhà ống, tâm nhà không phải lúc nào cũng là điểm giữa hình học; cần định tâm theo mặt bằng thực của nhà. Cách làm được trình bày trong bài định tâm nhà.

Không đập phá, sửa chữa lớn ở giữa nhà

Trong thời gian công trường bên cạnh đào móng, làm cọc, gia chủ nên hoãn các việc đục phá, đào nền, làm lại cầu thang, đổi vị trí bếp, vệ sinh ở khu trung tâm nhà. Nếu buộc phải sửa vì hư hỏng, nên làm gọn, nhỏ, xong sớm.

Giữ trung cung sạch, thoáng, ổn định

Khu giữa nhà không chất đồ đạc lộn xộn, không để vật liệu, không để ẩm bẩn. Nếu trung cung đang có những chỗ ô uế như vệ sinh, hộp kỹ thuật, thì đây là lúc cần giữ sạch nhất. Vấn đề trung cung bị ô được bàn riêng trong bài trung cung bị ô ở nhà phố.

Che chắn mặt tiền và phía giáp công trường

Đóng kín vừa phải các ô cửa phía công trường trong giờ thi công, mở lại khi nghỉ. Dùng rèm, lưới chắn bụi, cây chậu ở ban công. Lối vào chính nếu bị công trường chiếm, cần giữ cho có một khoảng sạch sẽ, gọn gàng trước cửa, để minh đường không bị bỏ mặc.

Sắp xếp sinh hoạt

Phòng ngủ sát vách công trường, nếu có thể, tạm chuyển sinh hoạt sang phía xa hơn trong giai đoạn nặng nhất. Bàn thờ giữ ổn định, không di dời trong thời gian này nếu không cần thiết.

Về chuyện chọn ngày

Người ta hay hỏi có nên chọn ngày để "tránh" động thổ của công trường bên cạnh. Việc khởi công là của chủ công trình, gia chủ bên cạnh không quyết được. Còn nếu chính gia chủ có việc cần sửa nhà trong thời gian ấy, việc chọn ngày phải xét theo nhà và người cụ thể, có thể tham khảo công cụ Trạch Cát hoặc hỏi người có chuyên môn, không có con số chung cho mọi nhà.

Một ví dụ thường gặp

Hình dung một căn nhà ống ba tầng, mặt tiền 4 m, sâu khoảng 18 m, xây đã lâu, móng nông. Nhà bên cạnh phá dỡ để xây mới có một tầng hầm. Hướng xử lý: trước khi phá dỡ, gia chủ chụp ảnh hiện trạng, đề nghị lập biên bản, mời kỹ sư xem nhà; trong giai đoạn đào móng và làm hầm, theo dõi vết nứt hằng tuần, hoãn việc làm lại bếp đang dự định ở giữa nhà, giữ trung cung gọn sạch, chuyển phòng ngủ sát vách sang phía bên kia; che chắn cửa sổ phía công trường bằng rèm và lưới bụi; khi công trình đã lên khỏi mặt đất, mới tính tiếp việc cải tạo của mình. Phần pháp khí, nếu cần bổ cứu, chỉ bàn sau những bước trên và phải theo lý khí của chính căn nhà. Bài viết dừng ở lý pháp; thủ pháp phải xem tận nơi.

Những sai lầm hay gặp:

• Chỉ lo "trấn" mà quên kiểm tra nứt, lún. An toàn kết cấu là việc đầu tiên; không vật phẩm nào giữ được một bức tường đang nứt.
• Tranh thủ sửa nhà cùng lúc cho "một lần bụi". Ngoài động, trong cũng động, trung cung không còn chỗ yên.
• Tự ý cản trở công trường. Mọi vướng mắc nên giải quyết qua trao đổi, văn bản và chính quyền địa phương.
• Bỏ mặc mặt tiền thành bãi vật liệu. Minh đường bị chiếm thì càng phải giữ cho khoảng trước cửa nhà mình gọn sạch.
• Quên sau khi công trình xong. Khi công trường kết thúc, nên xem lại nhà: vết nứt, độ lún, thế mới của toà nhà bên cạnh có thành sát khác như chắn sáng, góc nhọn hay không.

Tóm lại: động thổ sát là đất bị động quanh nhà, nặng hay nhẹ tuỳ khoảng cách, loại công việc và thời gian thi công. Giữ an toàn kết cấu trước, hỏi kỹ sư; rồi giữ yên trung cung, ngoài động thì trong tĩnh, cho đến khi đất lắng lại.

— Vũ Giới —

Công cụ Liên Hoa dùng kèm bài này

Bài liên quan

• Hình sát thế sát nhà phố: nhận diện và chế hoá
• Trung cung bị ô ở nhà phố
• Định tâm nhà theo phong thuỷ
• Lỗi phong thuỷ khi cải tạo nhà phố cũ

Câu hỏi thường gặp

Động thổ sát là gì?

Là sát khi đất quanh nhà bị đào, ép cọc, khoan móng mạnh và kéo dài, phổ biến nhất là công trường sát vách hoặc ngay cạnh nhà.

Nhà bên cạnh xây mới thì nên làm gì trước?

Ghi nhận hiện trạng nhà mình bằng ảnh, video, đề nghị lập biên bản và mời kỹ sư kết cấu xem nhà, nhất là khi có đào móng sâu.

Giữ yên trung cung nghĩa là gì?

Là không đập phá, sửa chữa lớn ở khu giữa nhà, giữ nơi đó sạch, gọn, ổn định trong thời gian công trường bên cạnh làm đất.

Có nên sửa nhà cùng lúc với công trường bên cạnh?

Không nên sửa lớn ở trung cung trong giai đoạn đào móng, làm cọc bên cạnh. Nếu buộc phải sửa, làm gọn và nhỏ.

Động thổ sát có kéo dài mãi không?

Không. Đây là sát tạm thời, nặng nhất khi đào móng, làm cọc, giảm dần khi công trình lên khỏi mặt đất và kết thúc thi công.