Giếng trời sai vị trí: khoảng thông thành lỗ thoát khí phong thủy

Giếng trời sai vị trí là chuyện ít ai ngờ: người ta mở giếng trời để nhà sáng, nhà thoáng, nhưng đặt sai chỗ hoặc làm quá cỡ thì chính cái giếng ấy lại thành một lỗ thủng, khí vào nhà chưa kịp tụ đã bốc lên trời mà đi. Nhà phố Việt Nam bây giờ gần như căn nào cũng có giếng trời, nên lỗi này cũng gặp ngày càng nhiều.

"Không có Hình thì Khí không tụ. Không có Cục tốt thì hướng tốt cũng chẳng để làm gì."

— Thầy Vũ Giới

Trong các bài trước của loạt bài hình sát – thế sát đô thị, giếng trời thường được nhắc như một cách chữa: nhà kẹp thì mở giếng trời cho thở, nhà cửa trước thẳng cửa sau thì đặt giếng trời ở khoảng giữa làm chỗ khí dừng. Điều đó vẫn đúng. Nhưng cái gì dùng đúng thì là thuốc, dùng sai thì thành bệnh. Bài này tiếp nối bài trụ hình sát – thế sát nhà phố, xét mặt trái của giếng trời: khi nào giếng trời làm thoát khí, làm rỗng tâm nhà, làm ẩm và động, và sửa ra sao. Cách làm một giếng trời đúng từ đầu đã có bài giếng trời nhà phố; ở đây ta đọc từ phía các lỗi.

Giếng trời sai vị trí là gì? Khi khoảng thông thành lỗ thủng

Giếng trời là khoảng thông theo chiều đứng, nối nền nhà với bầu trời. Theo tinh thần thông thiên thấu địa mà Thầy Vũ Giới hay giảng, ngôi nhà cần phía trên thông với trời, phía dưới tiếp với đất. Giếng trời là một cách làm cho nhà "thông thiên". Nhưng thông thiên phải đi kèm với tụ: khí từ trời xuống, từ cửa vào, gặp nhau ở một chỗ, xoay lại, rồi mới thoát dần. Nếu khoảng thông quá lớn, hoặc đặt ngay chỗ khí cần dừng, thì khí không dừng mà đi thẳng lên, như nước chảy vào cái phễu thủng đáy.

Sơ đồ dưới đây vẽ mặt bằng và mặt cắt một căn nhà ống. Hình bên trái là giếng trời đặt chiếm trọn vùng giữa nhà, rộng gần hết bề ngang, mở thẳng lên trời không có lớp che; mũi tên cho thấy khí từ cửa chính đi vào, tới giếng trời thì bốc thẳng lên. Hình bên phải là giếng trời vừa phải, đặt cạnh cầu thang, có mái kính phía trên chừa khe thông gió; khí đi vào, xoay quanh rồi mới lên dần.

Có thể gọi gọn: giếng trời đúng là cái huyệt cho khí dừng; giếng trời sai là cái lỗ cho khí thoát. Hai thứ trông giống nhau trên bản vẽ, khác nhau ở vị trí, kích thước và cách che.

Năm kiểu giếng trời sai vị trí hay gặp ở nhà phố

Giếng trời chiếm trọn trung cung

Vùng giữa nhà là trung cung, chỗ khí Thổ cần tĩnh và có chỗ đứng. Nhiều nhà khoét một giếng trời rất lớn đúng giữa, rộng gần hết bề ngang, từ tầng trệt lên tới mái, các tầng chỉ còn hành lang nhỏ men theo. Nhìn thì đẹp như nhà trong tạp chí, nhưng tâm nhà thành một khoảng rỗng. Trung cung không còn sàn, không còn chỗ đứng, khí Thổ không có chỗ tụ. Phần vùng tâm này có trong bài trung cung bị ô; ở đây trung cung không bị ô mà bị khoét rỗng.

Giếng trời ngay sau cửa chính

Có nhà mở giếng trời ngay sau cửa, chỗ phòng khách. Khí vừa vào cửa, chưa đi được mấy bước, đã gặp khoảng thông đứng và bốc lên. Phần sau nhà không nhận được gì. Đây là kiểu "vào bao nhiêu thoát bấy nhiêu", nhất là khi cửa chính mở ra đường lớn, khí vào mạnh.

Giếng trời quá hẹp mà quá sâu

Ngược lại, có nhà làm giếng trời rất hẹp, chỉ chừng một mét, nhưng xuyên suốt năm, sáu tầng. Ánh sáng xuống tới tầng trệt chỉ còn lờ mờ, gió không vào, chỉ có hơi nóng bị hút lên như ống khói. Giếng trời kiểu này không đưa được dương khí xuống mà chỉ thành một ống hút.

Giếng trời kề khu vệ sinh, bếp

Giếng trời là đường hút theo chiều đứng. Đặt nó sát cửa sổ nhà vệ sinh hoặc khu bếp không có máy hút riêng thì mùi, hơi ẩm theo giếng trời mà lan lên khắp các tầng. Khí đục đi ngược lên chỗ lẽ ra là đường đưa khí trong xuống.

Giếng trời mở hoàn toàn, nước mưa rơi giữa nhà

Giếng trời không có mái che, chỉ có lưới, thì mỗi trận mưa lớn là nước đổ thẳng vào giữa nhà. Nền giữa nhà ẩm, rêu, trơn. Về khí, đó là thuỷ rơi vào chỗ Thổ cần khô. Ở Nam Bộ mùa mưa, nhà kiểu này gần như ẩm quanh năm ở vùng tâm.

Vì sao giếng trời đặt sai lại làm thoát khí?

Muốn hiểu, phải nhớ cách Thầy Vũ Giới mô tả khí trong Lưu khí đồ: khí chạy như nước, xoắn như gió. Khí vào nhà theo cửa như nước vào một cái hồ. Nước muốn đọng thì hồ phải có đáy và có bờ. Giếng trời là chỗ bờ hồ mở lên trên. Mở vừa thì nước xoay, lắng, trao đổi với bên trên; mở quá thì nước tràn đi mất.

Thứ hai là chuyện âm dương. Giếng trời đưa dương khí (ánh sáng, gió trời) xuống, nền nhà giữ âm khí (đất, sự yên). Khoảng thông vừa phải thì âm dương giao nhau ở giữa nhà, sinh ra cái sống. Khoảng thông quá lớn, dương lấn hết, nền không còn giữ được gì; khoảng thông quá hẹp, dương không xuống được, âm đọng lại. Cả hai đều lệch.

Thứ ba là chuyện vị trí so với đường đi của khí. Khí vào cửa, đi dọc nhà, tới chỗ nào cũng cần một lý do để dừng. Giếng trời đặt ở đúng chỗ khí đã đi được một quãng, có cầu thang hoặc một khối đặc bên cạnh làm chỗ dựa, thì khí dừng ở đó. Đặt ngay sau cửa thì khí chưa kịp đi đã bị hút lên. Đặt ở cuối nhà sát tường hậu, trên sân sau, thì nó lại là một chỗ thoát phía sau, giống như mở thêm một cái cửa hậu lên trời.

Bảng nhận biết giếng trời sai và cách chế hoá

Dấu hiệu	Vấn đề	Mức độ	Hướng chế hoá
Giếng trời rộng gần hết bề ngang, ở đúng giữa nhà	Tâm nhà rỗng, khí không tụ	Nặng	Thu nhỏ bằng sàn kính, sàn lưới chịu lực ở một số tầng; giữ lại sàn ở tầng trệt
Giếng trời ngay sau cửa chính	Khí vào là thoát lên	Trung bình – nặng	Che mái kính, làm trần thấp ở tầng trệt phần sau cửa, dời giếng trời vào sâu hơn khi cải tạo
Giếng trời hẹp, xuyên nhiều tầng, tối	Ống hút nóng, không đưa sáng xuống	Trung bình	Mở rộng hợp lý, sơn sáng vách, mở ô thoáng ngang ở các tầng
Giếng trời kề nhà vệ sinh, bếp	Mùi, hơi ẩm lan lên các tầng	Trung bình	Đóng cửa sổ khu vệ sinh ra giếng trời, làm ống hút riêng
Giếng trời không mái che	Nước mưa rơi vào tâm nhà, ẩm	Trung bình	Làm mái kính có khe thông gió, thoát nước tốt ở đáy giếng
Giếng trời đặt trên bàn thờ, đầu giường	Chỗ cần tĩnh hứng thẳng ánh sáng, gió, mưa từ trên	Trung bình	Dời bàn thờ, giường ra khỏi vùng chiếu của giếng

Khi xem, nên đứng ở cửa chính nhìn vào, rồi đi dọc nhà tới đáy giếng trời mà nhìn lên. Câu hỏi cần đặt ra: khí vào cửa đi được bao xa thì gặp giếng; giếng chiếm bao nhiêu phần bề ngang; bên cạnh giếng có khối đặc làm chỗ dựa không; phía trên có lớp che không; xung quanh giếng là phòng khô hay khu ướt.

Sửa giếng trời sai vị trí bằng Hình Pháp

Nguyên tắc vẫn là sửa hình trước. Với giếng trời, sửa hình gần như là tất cả, vì đây là lỗi kiến trúc. Mọi việc đụng tới sàn, dầm, mái phải hỏi kỹ sư kết cấu.

Thu nhỏ giếng trời bằng sàn từng phần

Giếng trời quá lớn không nhất thiết phải lấp. Có thể làm lại sàn ở một số tầng bằng sàn kính cường lực hoặc sàn lưới chịu lực, chừa lại một khoảng thông nhỏ hơn. Ánh sáng vẫn xuống được, nhưng tâm nhà có lại "mặt đất". Tầng trệt nên giữ sàn đặc ở vùng tâm, đặt ở đó phòng sinh hoạt chung hoặc bàn ăn.

Che mái kính có khe thông

Giếng trời nên có mái kính hoặc tấm lấy sáng phía trên, chừa khe thông gió ở các cạnh. Như vậy dương khí và ánh sáng vẫn xuống, gió nóng vẫn thoát được, nhưng mưa không rơi vào giữa nhà, khí không bị hút thẳng lên. Mái kính phải có độ dốc và máng thoát tốt, nếu không lại thành chỗ đọng nước trên đầu.

Đặt giếng trời cạnh cầu thang, có chỗ dựa

Khi cải tạo, vị trí an toàn nhất cho giếng trời trong nhà ống thường là cạnh cầu thang, lệch khỏi tâm một chút, ở khoảng giữa đến hai phần ba chiều sâu nhà. Cầu thang làm khối đặc bên cạnh, giếng trời làm khoảng thông, hai thứ bổ cho nhau: một âm một dương. Nhà cửa trước thẳng cửa sau thì vị trí này còn có tác dụng bẻ trục, phần đó có trong bài cửa trước thẳng cửa sau.

Tách giếng trời khỏi khu ướt

Cửa sổ nhà vệ sinh không nên mở ra giếng trời. Khu ướt nên có ống hút riêng lên mái. Bếp gần giếng trời phải có máy hút mùi tốt, ống thoát riêng, không xả vào giếng.

Giữ đáy giếng khô và sạch

Đáy giếng trời thường được làm thành tiểu cảnh, có nước, có sỏi, có cây. Cây xanh thì tốt; nhưng hồ nước đọng ở đáy giếng, ngay giữa nhà, cần cân nhắc: nước phải chảy, sạch, nhỏ; tránh biến đáy giếng thành chỗ ẩm, rêu. Phần bổ cứu bằng pháp khí, nếu cần, đứng sau tất cả các bước trên và theo lý khí riêng của từng căn nhà.

Ví dụ nhà phố: giếng trời lớn giữa nhà sau cải tạo

Hình dung một căn nhà ống mặt tiền 5 m, sâu khoảng 20 m, bốn tầng. Khi cải tạo, gia chủ khoét một giếng trời rộng khoảng 4 m theo bề ngang, dài 3 m theo chiều sâu, đặt đúng giữa nhà, từ trệt lên mái, phía trên chỉ có lưới. Cầu thang chuyển về phía sau. Các tầng còn lại một hành lang hẹp bên hông nối phòng trước với phòng sau.

Sau một mùa mưa, nền giữa nhà luôn ướt, rêu bám chân tường giếng. Các phòng trước và sau như hai nhà riêng, nối với nhau bằng một cây cầu. Đứng ở cửa chính, gió vào tới giữa nhà là bốc lên, phần sau nhà lặng và bí.

Hướng sửa theo Hình Pháp:

1. Làm mái kính phía trên có khe thông gió hai bên, máng thoát nước về tường biên.
2. Làm sàn kính hoặc sàn lưới chịu lực ở tầng hai cho một nửa giếng, để tầng trệt có lại "trần" ở vùng tâm; việc này cần kỹ sư tính tải.
3. Thu hẹp khoảng thông ở các tầng trên còn khoảng một nửa bề ngang, nửa còn lại làm sàn sinh hoạt.
4. Đặt bàn ăn, phòng sinh hoạt chung ở tầng trệt vùng tâm, có cây xanh bên cạnh, đáy giếng khô.

Ánh sáng vẫn còn, nhưng nhà đã có tâm trở lại, khí vào có chỗ dừng.

"Đại Đạo Vốn Chí Giản."

— Thầy Vũ Giới

Tóm lại, giếng trời là thuốc tốt cho nhà ống, nhưng đặt sai chỗ hoặc làm quá cỡ thì thành lỗ thủng thoát khí. Năm lỗi hay gặp là: chiếm trọn trung cung, đặt ngay sau cửa chính, quá hẹp mà quá sâu, kề khu ướt, và mở hoàn toàn không che. Sửa thì thu nhỏ bằng sàn từng phần, che mái kính có khe thông, đặt giếng cạnh cầu thang làm chỗ dựa, tách khỏi khu ướt và giữ đáy giếng khô. Thông thiên phải đi với tụ khí, đó là cái gốc. Muốn đọc thêm cách định tâm trước khi đặt giếng trời, xem bài định tâm nhà.

— Vũ Giới —

Công cụ Liên Hoa dùng kèm bài này

Bài liên quan

• Hình sát – thế sát nhà phố: nhận diện và chế hoá
• Giếng trời nhà phố
• Trung cung bị ô: nhà vệ sinh, cầu thang giữa nhà phố
• Nhà ống quá sâu, hẹp và tối

Câu hỏi thường gặp

Giếng trời đặt giữa nhà có xấu không?

Không hẳn. Giếng trời vừa phải, cạnh cầu thang, gần vùng giữa nhà thường tốt. Xấu khi nó chiếm trọn trung cung, rộng gần hết bề ngang, làm tâm nhà rỗng.

Giếng trời có cần mái che không?

Nên có mái kính hoặc tấm lấy sáng, chừa khe thông gió. Mở hoàn toàn thì mưa rơi vào giữa nhà, khí bị hút thẳng lên.

Giếng trời ngay sau cửa chính nên sửa thế nào?

Trước mắt che mái, làm trần thấp phía sau cửa để khí có chỗ dừng; khi cải tạo nên dời giếng trời vào sâu hơn, cạnh cầu thang.

Có nên làm hồ nước ở đáy giếng trời?

Cần cân nhắc. Nếu làm thì nhỏ, nước chảy và sạch; tránh nước đọng, rêu ẩm ở ngay vùng tâm nhà.

Thu nhỏ giếng trời có cần kỹ sư không?

Có. Làm sàn kính, sàn lưới, mái kính đều đụng tới tải trọng và kết cấu, phải có kỹ sư tính toán.