Cửa trước thẳng cửa sau nhà ống: xuyên đường sát và phong thủy

Cửa trước thẳng cửa sau là lỗi bố cục rất phổ biến trong nhà ống Việt Nam: đứng ở cửa chính nhìn một mạch thấy luôn cửa sau, khí vào thẳng rồi ra thẳng, không có chỗ dừng. Sách xưa gọi là xuyên đường sát, dân gian nói "nhà thủng ruột", và đây là một dạng thế sát nằm ngay bên trong ngôi nhà.

"Hình pháp bất chân – lý khí vô dụng."

— Thầy Vũ Giới

Nhà ống ở phố Việt có một đặc điểm gần như cố định: mặt tiền hẹp 4–5 m, chiều sâu lớn, có khi 15, 20 m hoặc hơn. Để thông gió, nhiều người làm cửa sau ngay cuối nhà, thẳng trục với cửa trước. Hành lang chạy dọc một bên, các phòng xếp nối nhau như toa tàu. Mở cả hai cửa ra là gió lùa từ đầu đến cuối, mát thật, nhưng theo Hình Pháp thì đó là một ngôi nhà không tụ được khí.

Bài này nằm trong loạt bài về hình sát và thế sát nhà phố, theo khung của bài trụ hình sát và thế sát nhà phố. Nếu các bài trước nói về sát từ bên ngoài như đường đâm thẳng hay cột điện trước cửa, thì bài này xét một dòng xung nằm trọn trong nhà: vì sao cửa trước thẳng cửa sau là xấu, mức độ nặng nhẹ ra sao, và cách chế hoá bằng minh đường trong nhà, bình phong, đổi trục, bố trí cầu thang và đặc biệt là giếng trời giữa nhà làm chỗ tụ khí.

Vì sao cửa trước thẳng cửa sau là sát?

Muốn hiểu, phải quay về câu hỏi gốc: nhà ở để làm gì về mặt khí? Một ngôi nhà tốt là nơi khí đi vào, chậm lại, lưu chuyển quanh các không gian sinh hoạt, tụ lại ở chỗ cần tụ, rồi mới thoát ra từ từ. Khí giống như nước vào ao: có đường vào, có đường ra, nhưng giữa phải có lòng ao để nước dừng.

Khi cửa trước và cửa sau nằm trên một đường thẳng, không có gì cản ở giữa, khí đi vào cửa chính sẽ chạy một mạch theo đường ngắn nhất ra cửa sau. Không có lòng ao, chỉ còn một con mương thẳng. Đó là lý do người xưa gọi là xuyên đường: khí xuyên qua nhà như mũi tên xuyên qua bia.

Về mặt cảm nhận, gia chủ cũng thấy được: nhà có gió lùa thẳng thường khó giữ hơi ấm vào mùa lạnh, bụi từ đường bay thẳng vào trong, đứng ở phòng khách cảm giác như đứng giữa hành lang, không có góc nào thật sự yên. Nhà kinh doanh thì khách vào nhìn thấu ra sau, không gian thiếu sự kín đáo.

Phân biệt thông gió và xuyên khí

Phải nói rõ để tránh hiểu lầm: phong thuỷ không chống thông gió. Nhà ống cần thông gió, cần đối lưu, cần lấy sáng. Điều Hình Pháp phản đối là dòng khí đi thẳng và nhanh qua toàn bộ nhà mà không bị chậm lại ở đâu. Thông gió tốt là gió đi vòng, đi qua giếng trời, đi lên cao rồi thoát; không phải gió lùa một đường từ đầu đến cuối ngang tầm người.

Nhận diện mức độ xuyên đường sát trong nhà ống

Không phải cứ có cửa sau là bị sát. Mức độ phụ thuộc vào việc hai cửa thẳng nhau đến đâu, khoảng giữa có gì, và cửa sau có thường xuyên mở hay không.

1. Hai cửa cùng trục, cùng kích thước, giữa không có vật cản: nặng nhất. Đứng ở cửa trước thấy trọn cửa sau.
2. Hai cửa cùng trục nhưng giữa có cầu thang, vách, tủ cao: nhẹ đi đáng kể vì dòng khí bị đổi hướng.
3. Hai cửa lệch trục (một cửa lệch trái, một cửa lệch phải): khí phải đi chéo, chậm lại, mức độ nhẹ.
4. Cửa sau nhỏ, chủ yếu đóng: tác động nhẹ, nhưng khi mở thì vẫn có dòng xuyên.
5. Có thêm cửa giữa nhà cùng trục (cửa phòng, cửa bếp thẳng hàng): ba bốn cửa nối nhau thành một hành lang khí, nặng hơn.

Một trường hợp đặc biệt hay gặp là nhà vừa có cửa trước thẳng cửa sau, vừa nằm ở đầu hẻm bị đường đâm. Khi đó dòng xung từ ngoài đường đi vào, không bị chặn, chạy xuyên luôn ra sau. Đây là hai lớp sát chồng nhau, cần xử lý cả bên ngoài lẫn bên trong.

Bảng dấu hiệu và cách chế hoá cửa trước thẳng cửa sau

Dấu hiệu	Mức độ	Hướng chế hoá bằng Hình Pháp
Hai cửa cùng trục, giữa trống trơn, hành lang thẳng	Nặng	Tạo minh đường trong, bình phong hoặc vách lửng sau cửa chính, giếng trời giữa nhà
Hai cửa cùng trục, có cầu thang ở giữa	Trung bình	Kiểm tra hướng cầu thang, bổ sung vách đệm hoặc tủ, cây
Ba, bốn cửa thẳng hàng (cửa chính, cửa phòng, cửa bếp, cửa sau)	Nặng	Đổi vị trí ít nhất một cửa giữa cho lệch trục
Hai cửa lệch trục	Nhẹ	Giữ nguyên, chú ý không đặt vật làm thẳng lại dòng khí
Cửa sau nhỏ, thường đóng	Nhẹ	Rèm, cửa lá sách, cây; mở khi cần thông gió
Nhà đầu hẻm bị đường đâm và cửa thẳng sau	Rất nặng	Xử lý thế đường đâm bên ngoài trước, rồi chặn dòng xuyên bên trong

Chế hoá xuyên đường sát: tạo "huyệt" tụ khí cho nhà ống

Nguyên tắc chung của Hình Pháp là sửa hình trước, pháp khí sau. Với xuyên đường sát thì nguyên tắc này càng rõ, vì bản chất của lỗi là bố cục, và chỉ có sửa bố cục mới giải được tận gốc. Thầy Vũ Giới vẫn nhắc: "Phong thuỷ chính là y học dành cho đất đai." Bệnh ở chỗ khí không dừng, vậy thuốc là tạo chỗ cho khí dừng.

1. Minh đường trong nhà

Ngay sau cửa chính nên có một khoảng đệm: sảnh nhỏ, tiền phòng, hoặc chỉ là một khoảng trống trước khi vào phòng khách. Đây là minh đường bên trong, nơi khí vừa vào nhà được dừng lại lần đầu. Nhà ống 4 m vẫn làm được một sảnh sâu một mét rưỡi đến hai mét nếu bố trí khéo.

2. Bình phong, vách lửng, tủ cao

Đặt một tấm bình phong, vách gỗ lam, kệ cao hay tủ giày sau cửa chính, lệch về một bên, buộc dòng khí phải đổi hướng. Vật chắn không cần kín hoàn toàn; vách lam, vách thoáng vẫn cho sáng đi qua nhưng làm dòng khí chậm lại. Không nên dùng gương lớn đối cửa làm vách.

3. Đổi trục cửa sau hoặc cửa giữa

Khi cải tạo, cách căn cơ là dời cửa sau sang một bên, hoặc dời một cửa giữa (cửa bếp, cửa phòng) cho lệch trục. Chỉ cần lệch nửa bề ngang cửa, dòng khí đã phải đi chéo. Kích thước thông thuỷ của cửa mới có thể chọn theo cung tốt 52,2 cm trên thước Lỗ Ban.

4. Cầu thang như một vật đổi dòng

Trong nhà ống, cầu thang thường nằm giữa nhà. Đặt đúng thì cầu thang là vật đổi dòng rất tốt: khí đi vào gặp cầu thang, một phần vòng lên các tầng trên, một phần đi tiếp chậm lại. Đặt sai, ví dụ chân thang chĩa thẳng ra cửa chính, thì lại sinh ra một hình sát khác. Phần này phân tích kỹ trong bài hình sát trong nhà: xà dầm, cầu thang.

5. Giếng trời giữa nhà làm "huyệt" tụ khí

Đây là giải pháp quan trọng nhất cho nhà ống sâu. Một giếng trời ở khoảng giữa nhà vừa lấy sáng, vừa tạo đối lưu theo chiều đứng: khí đi vào, gặp giếng trời, bốc lên cao rồi thoát dần, thay vì lùa thẳng ra cửa sau. Giếng trời trở thành tâm của ngôi nhà, nơi khí dừng, xoay và tụ, giống như huyệt của một cuộc đất. Đặt giếng trời ở đâu, rộng bao nhiêu, liên hệ thế nào với tâm nhà thì cần xét cùng việc định tâm nhà và bài giếng trời nhà phố.

6. Pháp khí là phần bổ cứu

Khi bố cục đã sửa mà vẫn còn phần chưa ổn, người làm nghề mới xét tới pháp khí theo lý khí của từng nhà. Không có một vật nào "chặn khí xuyên" dùng chung cho mọi căn nhà ống. Thủ pháp cụ thể thuộc phần dạy trực tiếp.

Ví dụ: chỉnh bố cục một căn nhà ống 4 x 16 m

Để dễ hình dung, hãy lấy một mặt bằng nhà ống rất thường gặp: ngang 4 m, sâu 16 m, hai tầng. Bố cục ban đầu như sau: cửa chính ở giữa mặt tiền, phòng khách ngay sau cửa, cầu thang đặt sát tường một bên, bếp ở cuối nhà, cửa sau mở ra sân phơi, nằm đúng trục cửa chính. Hành lang tầng trệt là một đường thẳng từ đầu tới cuối. Mở hai cửa ra là gió lùa ngang tầm người, đứng ngoài đường nhìn thấy cả sân sau.

Theo Hình Pháp, có thể chỉnh lại theo trình tự sau, không cần đập phá lớn:

1. Lùi phòng khách vào trong khoảng một mét rưỡi, để lại một sảnh nhỏ sau cửa chính làm minh đường trong, có tủ giày và vách lam lệch một bên.
2. Đưa cầu thang vào khoảng giữa nhà, xoay chân thang hướng vào trong chứ không chĩa ra cửa, để thân thang trở thành vật đổi dòng.
3. Mở một giếng trời cạnh cầu thang, nơi khí đi vào sẽ bốc lên cao, ánh sáng rọi xuống giữa nhà.
4. Dời cửa sau lệch sang một bên, phía đối diện với lối đi ở mặt tiền, để khí phải đi chéo qua nhà.
5. Kiểm tra lại các cửa giữa như cửa bếp, cửa vệ sinh, không để chúng thẳng hàng với cửa chính.

Sau khi chỉnh, nhà vẫn thông gió, thậm chí còn mát hơn nhờ đối lưu qua giếng trời, nhưng dòng khí không còn là một đường thẳng. Đây là cách làm tiêu biểu của Hình Pháp: không thêm vật lạ, chỉ sắp lại hình.

Những sai lầm khi xử lý cửa trước thẳng cửa sau

• Bịt hẳn cửa sau: nhà ống mất đường thoát khí, thiếu thông gió, khí tù đọng, sinh ra lỗi khác. Mục đích là làm khí chậm lại, không phải chặn đứng.
• Treo một tấm rèm mỏng rồi coi như xong: rèm có tác dụng nhẹ, nhưng không thay được bình phong, đổi trục hay giếng trời.
• Đặt gương đối cửa chính để "phản" khí: đây là một lỗi khác chồng lên, không giải được xuyên đường.
• Dời cửa chính xéo đi một góc: nắn méo hướng cửa làm hỏng trung chính của nhà. Dời vị trí cửa trên mặt tiền thì được, bẻ góc cửa thì không nên.
• Quên các cửa giữa: chỉ lo hai cửa đầu cuối mà để cửa phòng, cửa bếp thẳng hàng thì dòng xuyên vẫn còn.

"Nếu phong thuỷ cố định hoá phép trấn thì là phong thuỷ chết – khí chết."

— Thầy Vũ Giới

Tóm lại, cửa trước thẳng cửa sau là lỗi của bố cục, nên lời giải nằm ở bố cục. Tạo minh đường trong, đặt vật đổi dòng, cho cửa lệch trục, dùng cầu thang đúng và mở giếng trời giữa nhà làm chỗ tụ khí. Làm được những điều đó thì nhà ống vẫn thông thoáng mà khí vẫn dừng. Lý khí và pháp khí là bước sau cùng, phải xem tận nơi.

— Vũ Giới —

Công cụ Liên Hoa dùng kèm bài này

Bài liên quan

• Hình sát – thế sát nhà phố: nhận diện và chế hoá
• Hình sát trong nhà: xà dầm, cầu thang, góc cột
• Phong thuỷ nhà phố, nhà ống
• Giếng trời nhà phố

Câu hỏi thường gặp

Cửa trước thẳng cửa sau có xấu không?

Có, khi hai cửa cùng trục và giữa không có gì đổi dòng: khí vào thẳng ra thẳng, nhà không tụ khí. Gọi là xuyên đường sát.

Có nên bịt cửa sau để hoá giải?

Không nên. Nhà ống cần thông gió. Hãy làm khí chậm lại bằng bình phong, đổi trục cửa, cầu thang, giếng trời thay vì chặn đứng.

Giếng trời giúp gì cho nhà có cửa thẳng nhau?

Giếng trời giữa nhà tạo đối lưu theo chiều đứng, khí vào gặp giếng trời thì bốc lên và xoay lại, thành chỗ tụ khí như huyệt của ngôi nhà.

Treo rèm giữa nhà có đủ không?

Rèm chỉ giảm nhẹ. Muốn giải căn cơ cần sửa bố cục: minh đường trong, vật chắn lệch trục, cửa lệch nhau, giếng trời.

Nhà ống 4 m có làm được bình phong không?

Được, dùng vách lam, kệ cao hoặc tủ giày đặt lệch một bên sau cửa chính, vẫn để lối đi và cho ánh sáng qua.