Nhà ống quá sâu, hẹp và tối: khí không vào tới cuối, sửa phong thủy

Nhà ống quá sâu là loại nhà mà bề ngang chỉ 3–5 m nhưng chiều sâu kéo tới 20, 25, có khi 30 m: phía trước sáng, phía sau tối; đầu nhà ồn ào, cuối nhà lặng ngắt; khí vào cửa đi được nửa đường thì đuối. Ở các phố cũ Hà Nội, Sài Gòn, Hải Phòng, Nam Định, kiểu nhà này rất nhiều, và gia chủ thường chỉ thấy một điều: phía sau nhà bí và tối.

"Tầm long là tìm mỏ vàng có sẵn của tự nhiên mà dùng. Còn lập cục là giả kim thuật luyện bùn thành vàng để dùng."

— Thầy Vũ Giới

Nhà ống sâu hẹp không phải cái tội của gia chủ, mà là cái hình của đô thị Việt Nam: lô đất chia theo mặt phố, ai cũng muốn có một mét mặt tiền, nên đất kéo dài vào trong. Không chọn được đất thì phải biết lập lại cục trong căn nhà. Bài này thuộc loạt bài hình sát – thế sát đô thị, tiếp nối bài trụ hình sát – thế sát nhà phố. Ở đây ta không bàn nhà bị kẹp giữa hai nhà cao hay cửa trước thẳng cửa sau (đã có bài riêng), mà bàn riêng cái lỗi của tỷ lệ: nhà quá sâu so với bề ngang, khí không vào tới cuối, và cách chia khối, mở khoảng lùi, đặt giếng trời để cả căn nhà cùng được sống.

Nhà ống quá sâu là gì? Khi tỷ lệ dài – rộng thành bệnh

Một căn nhà ống mặt tiền 4 m, sâu 16 m, tỷ lệ là một trên bốn. Đó là căn nhà ống "bình thường" của phố Việt. Khi chiều sâu lên gấp sáu, bảy, tám lần bề ngang, ví dụ 3,5 m nhân 25 m hay 4 m nhân 30 m, ngôi nhà bắt đầu có vấn đề rõ rệt: khí, ánh sáng, gió từ mặt tiền không vào tới phần cuối. Thầy Vũ Giới vẫn nói ngôi nhà phải là một tiểu cục có sự sống; một căn nhà mà nửa sau không có khí đi tới thì nửa ấy như một phần cơ thể bị thiếu máu.

Hình dung như tưới một luống rau rất dài chỉ bằng một vòi nước ở đầu luống: đầu luống ướt sũng, giữa luống còn ẩm, cuối luống khô. Khí vào nhà cũng vậy. Ở đầu nhà, khí nhiều, động, có khi quá mạnh; càng vào sâu càng yếu; tới cuối nhà thì gần như không còn. Phần cuối ấy tối, ẩm, bí, mà lại thường là chỗ đặt bếp, phòng ngủ, phòng thờ.

Sơ đồ dưới đây vẽ mặt bằng một căn nhà ống rất sâu. Bên trên là nhà nguyên khối: một cửa mặt tiền, không có khoảng lùi, không giếng trời, các mũi tên khí nhạt dần từ trước ra sau, phần cuối tô đậm là vùng tối. Bên dưới là cùng căn nhà ấy được chia làm ba khối trước – giữa – sau, giữa các khối có giếng trời và sân trong, mỗi khối có nguồn khí và sáng riêng.

Bản chất của cách sửa nằm gọn trong hình: không kéo dài một cái ống, mà chia cái ống thành nhiều đoạn, mỗi đoạn có chỗ thở của nó.

Vì sao nhà ống sâu hẹp thành thế sát?

Khí không vào tới cuối

Khí vào nhà từ khẩu là cửa chính, và một phần từ trên xuống qua mái. Nhà ống sâu chỉ có một khẩu ở mặt tiền, hai tường bên là tường chung hoặc tường sát hàng xóm, không mở được cửa sổ. Như vậy toàn bộ khí của căn nhà phải đi qua một cái miệng hẹp rồi chạy suốt chiều dài. Đi càng xa càng yếu. Phần cuối nhà gần như sống nhờ vào chút khí còn sót lại.

Âm dương lệch theo chiều dài

Phía trước nhà dương thịnh: sáng, ồn, động, xe cộ. Phía sau âm thịnh: tối, tĩnh, ẩm. Một căn nhà cân bằng là căn nhà mà âm dương giao nhau ở nhiều chỗ. Nhà ống quá sâu thì âm dương tách thành hai đầu, ít giao. Người ở phía trước thì bị động quá, người ở phía sau thì bị tĩnh quá. Phần cân bằng âm dương trong nhà ở có trong bài cân bằng âm dương trong nhà ở.

Tâm nhà nằm ở chỗ tối

Với nhà rất sâu, tâm hình học rơi vào khoảng giữa, đúng chỗ xa nhất cả cửa trước lẫn tường sau, tức là chỗ tối nhất nếu không có giếng trời. Trung cung tối và bí thì cả cục nhà không có điểm tựa sáng. Đây là chỗ khác với nhà ống bình thường: nhà 4 nhân 16 thì tâm cách cửa chừng 8 m, ánh sáng còn với tới; nhà 4 nhân 30 thì tâm cách cửa 15 m, gần như chìm trong tối.

Bảng nhận biết mức độ và cách chế hoá

Mức độ không chỉ tính bằng tỷ lệ dài – rộng, mà còn tuỳ có khoảng lùi, giếng trời, cửa sau, sân sau hay không.

Dấu hiệu nhận biết	Mức độ	Hướng chế hoá
Sâu khoảng bốn lần bề ngang, có giếng trời giữa nhà	Nhẹ	Giữ giếng trời thoáng, sắp phòng theo ánh sáng
Sâu năm, sáu lần bề ngang, có một giếng trời	Trung bình	Thêm sân sau hoặc giếng trời thứ hai ở hai phần ba chiều sâu
Sâu bảy, tám lần bề ngang, không giếng trời, không cửa sau	Nặng	Chia ba khối, mở hai khoảng thông, làm sân sau, cửa sau lệch trục
Phần cuối nhà phải bật đèn cả ngày, có mùi ẩm	Trung bình – nặng	Mở khoảng thông phía sau, thông gió theo chiều đứng, dời phòng ngủ chính lên phía trên hoặc ra trước
Bếp, phòng thờ nằm ở cuối nhà tối	Trung bình – nặng	Đưa bếp cạnh giếng trời; dời phòng thờ lên tầng trên cùng
Hành lang dài hun hút một bên nhà	Trung bình	Bẻ hành lang bằng khối phòng, sân trong, đổi bên đi

Khi xem, nên đi một vòng từ cửa ra tới tường sau vào buổi trưa, tắt hết đèn. Chỗ nào mắt phải điều tiết, chỗ nào gió đứng hẳn, chỗ ấy là chỗ khí không tới.

Chia khối, khoảng lùi, giếng trời: lập lại cục cho nhà ống sâu

Nguyên tắc: không chữa một căn nhà dài bằng cách làm nó dài hơn hay rộng hơn, vì đất không đổi được. Chữa bằng cách chia nó thành nhiều cục nhỏ, mỗi cục có khẩu khí, có chỗ thông thiên. Đó là tinh thần lập cục: không có sẵn mỏ vàng thì luyện bùn thành vàng. Mọi việc đụng tới kết cấu, sàn, dầm khi cải tạo phải có kỹ sư.

Chia ba khối: trước – giữa – sau

Với nhà sâu từ 20 m trở lên, cách làm hay dùng là chia nhà thành ba khối. Khối trước là phần động: để xe, tiếp khách, kinh doanh. Khối giữa là phần sinh hoạt chung: phòng ăn, phòng gia đình, cầu thang. Khối sau là phần tĩnh: bếp, phòng ngủ, khu phụ. Giữa các khối là khoảng thông theo chiều đứng. Như vậy căn nhà không còn là một ống dài mà là ba căn nhỏ nối nhau, mỗi căn có nguồn sáng, nguồn khí riêng.

Hai khoảng thông thay vì một

Nhà quá sâu thì một giếng trời không đủ. Một khoảng thông ở khoảng một phần ba chiều sâu, cạnh cầu thang; một khoảng thông khác ở khoảng hai phần ba, hoặc là sân sau mở hẳn lên trời. Mỗi khoảng thông phải vừa phải, có mái che có khe thông, không khoét rỗng trung cung. Những lỗi khi đặt giếng trời có trong bài giếng trời sai vị trí.

Khoảng lùi phía trước và phía sau

Một khoảng lùi nhỏ ở mặt tiền (vài mét sân trước) làm minh đường cho khí dừng trước khi vào. Một khoảng lùi phía sau (sân sau) mở thêm một khẩu phụ ở đầu kia. Cửa sau nên lệch trục so với cửa trước, để khí vào được cả hai đầu mà không xuyên thẳng một đường.

Cầu thang làm trục, không làm vách

Cầu thang ở nhà ống sâu nên đặt ở khoảng giữa, cạnh khoảng thông, chạy dọc một bên tường. Cầu thang có chiếu nghỉ rộng, bậc thoáng thì vừa là khối đặc làm chỗ dựa, vừa không chắn ánh sáng đi xuống. Tránh cầu thang bê tông đặc, kín, chắn ngang nhà như một bức tường.

Sắp phòng theo nguồn sáng

Phòng ngủ, bếp, bàn ăn nên đặt cạnh khoảng thông; kho, khu vệ sinh, phòng giặt đặt vào những chỗ tối còn lại, sát tường biên. Phòng thờ nên ở tầng trên cùng, phía trước hoặc khối giữa, nơi sáng và khô. Đừng để chỗ quan trọng nhất của nhà rơi vào chỗ tối nhất.

Ví dụ: nhà ống 4 m nhân 28 m ở phố cũ

Hình dung một căn nhà ống mặt tiền 4 m, sâu 28 m, ba tầng, xây từ lâu. Tầng trệt: trước bán hàng, giữa là kho chứa, cuối là bếp và nhà vệ sinh. Tầng hai và tầng ba: dãy phòng nối nhau bằng một hành lang hẹp bên hông, không có giếng trời, chỉ có một ô thoáng nhỏ trên mái cầu thang. Phần sau nhà phải bật đèn cả ngày, bếp luôn ẩm, mùi bí.

Hướng cải tạo theo Hình Pháp:

1. Chia ba khối: khối trước dài chừng 9–10 m giữ bán hàng và phòng khách; khối giữa đặt cầu thang mới và phòng ăn; khối sau là bếp, phòng ngủ.
2. Mở hai khoảng thông: một giếng trời cạnh cầu thang mới ở khoảng một phần ba nhà, một sân trong nhỏ giữa khối giữa và khối sau, có mái kính có khe thông.
3. Đưa bếp sát sân trong, dời kho chứa vào phần tối nhất dưới gầm thang, dời khu vệ sinh về sát tường biên phía sau.
4. Bỏ hành lang dài ở các tầng trên, thay bằng lối đi vòng qua cầu thang và khoảng thông.
5. Phòng thờ lên tầng ba khối trước, phía trên chỉ có mái.

Mất một ít diện tích sàn cho khoảng thông, nhưng đổi lại cả ba khối đều có sáng, có khí. Đó là cái được lớn hơn nhiều so với vài mét vuông sàn tối mà không ai muốn ở.

Những sai lầm thường gặp với nhà ống sâu

• Lấp giếng trời, lấp sân sau để lấy diện tích: được thêm sàn mà mất chỗ thở của cả nửa nhà.
• Chỉ dùng đèn và quạt: đèn thay được ánh sáng cho mắt, không thay được dương khí từ trời; quạt khuấy khí chứ không đưa khí mới vào.
• Đặt bếp, phòng thờ ở cuối nhà tối vì "thường ai cũng đặt vậy": chỗ cần sống nhất lại đặt vào chỗ ít khí nhất.
• Mở cửa sau thẳng trục cửa trước để "cho thông": khí xuyên thẳng một đường, phần giữa nhà vẫn không tụ. Xem bài cửa trước thẳng cửa sau.
• Khoét một giếng trời thật lớn ở giữa để bù cho cả nhà: tâm nhà rỗng, khí thoát, mà hai đầu vẫn không được bao nhiêu.

"Xem phong thuỷ mà không nhìn ra HÌNH, thì la bàn cũng chỉ là cái đĩa."

— Thầy Vũ Giới

Tóm lại, nhà ống quá sâu là lỗi của tỷ lệ: một khẩu khí hẹp phải nuôi cả chiều dài, khí không vào tới cuối, âm dương tách ra hai đầu, tâm nhà rơi vào chỗ tối. Chữa không phải bằng đèn, quạt hay một món đồ đặt vào, mà bằng cách lập lại cục: chia nhà thành khối trước – giữa – sau, mở hai khoảng thông vừa phải, tạo khoảng lùi trước sau, đặt cầu thang làm trục, sắp phòng theo nguồn sáng. Pháp khí, nếu có, chỉ là bổ cứu sau cùng theo lý khí từng nhà. Phần tổng quát về nhà ống có trong bài phong thuỷ nhà phố nhà ống.

— Vũ Giới —

Công cụ Liên Hoa dùng kèm bài này

Bài liên quan

• Hình sát – thế sát nhà phố: nhận diện và chế hoá
• Phong thuỷ nhà phố, nhà ống
• Giếng trời sai vị trí
• Nhà phố 5x20 và phong thuỷ

Câu hỏi thường gặp

Nhà ống sâu bao nhiêu thì gọi là quá sâu?

Không có con số cứng. Khi chiều sâu gấp sáu, bảy lần bề ngang trở lên mà không có giếng trời, sân sau, phần cuối nhà tối và bí, thì đã thành vấn đề.

Nhà ống sâu nên có mấy giếng trời?

Nhà rất sâu nên có hai khoảng thông vừa phải: một cạnh cầu thang ở khoảng một phần ba, một ở khoảng hai phần ba hoặc là sân sau, thay vì một giếng trời thật lớn.

Không cải tạo được thì làm gì trước?

Sắp lại công năng: đưa phòng ngủ, bếp, bàn ăn về chỗ có sáng; dời kho, khu phụ vào chỗ tối; mở thêm ô thoáng trên mái nếu được.

Phòng thờ trong nhà ống sâu nên đặt ở đâu?

Thường là tầng trên cùng, ở khối trước hoặc khối giữa, nơi sáng và khô, phía trên chỉ có mái.

Mở cửa sau có giúp nhà ống sâu thoáng hơn không?

Có, nếu cửa sau lệch trục cửa trước và có sân sau. Cửa sau thẳng trục cửa trước thì khí xuyên thẳng, giữa nhà vẫn không tụ.