Cầu thang xoắn ốc giữa nhà: mũi khoan vào trung cung theo phong thủy

Cầu thang xoắn ốc đặt ngay giữa nhà là một lựa chọn nhiều gia chủ nhà phố thích, vì gọn, lạ mắt, tiết kiệm diện tích hơn thang chữ L hay chữ U. Nhưng nhìn bằng con mắt Hình Pháp, một cái thang xoáy tròn quanh một trụ đứng, dựng đúng tâm nhà, giống như một mũi khoan đang khoan thẳng vào trung cung.

"Đại Đạo Vốn Chí Giản."

— Thầy Vũ Giới

Ở các căn nhà ống mặt tiền 4 m, sâu 15–20 m, cầu thang thường chiếm một khoảng lớn. Người thiết kế muốn tiết kiệm nên đề xuất thang xoắn: chỉ cần một ô vuông chừng hai mét, một trụ thép ở giữa, bậc xoay quanh. Đặt ở đâu cho đẹp? Nhiều nhà đặt luôn vào giữa phòng khách hoặc giữa nhà, cho thang thành điểm nhấn kiến trúc. Ở cửa hàng, quán cà phê nhỏ, thang xoắn sắt lên gác lửng cũng rất thường thấy.

Bài này nằm trong loạt bài của bài trụ hình sát – thế sát nhà phố. Trong bài hình sát trong nhà phố, cầu thang đâm thẳng cửa chính đã được bàn, còn bài phong thuỷ cầu thang nói về cầu thang nói chung. Ở đây ta chỉ đi vào một chuyện: hình xoắn ốc, đặt ở tâm nhà, có gì khác với một cầu thang thông thường.

Cầu thang xoắn ốc giữa nhà: mũi khoan vào trung cung

Mỗi ngôi nhà là một tiểu cục, có tâm gọi là trung cung, vị trí của Ngũ Trung Thổ trên đồ hình Hà Đồ, Lạc Thư. Thổ có tính tĩnh, chứa, giữ. Vùng tâm vì thế cần yên, vững, thoáng. Một cầu thang bình thường đặt ở tâm đã làm trung cung bị động, như bài trung cung bị ô đã nói. Nhưng cầu thang xoắn ốc còn thêm hai điều.

Thứ nhất, nó có một trụ đứng xuyên tâm: một cây cột chạy suốt từ sàn dưới lên sàn trên, đúng trục giữa nhà. Thứ hai, nó có dòng xoáy: các bậc xoay tròn quanh trụ, người đi lên đi xuống theo vòng xoáy, và khí cũng chuyển động theo vòng xoáy ấy. Một trụ thẳng cộng một dòng xoáy quanh trụ chính là hình của một mũi khoan. Đặt mũi khoan ấy đúng vào trung cung thì vùng tâm, chỗ lẽ ra tĩnh nhất, lại thành chỗ động nhất và xoáy nhất.

Xem sơ đồ dưới đây: mặt bằng nhà ống, hai đường chéo xác định tâm nhà, cầu thang xoắn ốc đặt ngay giao điểm; mũi tên xoáy quanh trụ giữa thể hiện dòng khí bị cuốn lên xuống theo vòng thang, xuyên qua trung cung của các tầng.

Ngoài ra, bậc của thang xoắn có hình tam giác hoặc hình quạt, đầu nhọn chụm vào trụ, đầu rộng toả ra ngoài. Nhìn từ dưới lên, mặt dưới thang là một chuỗi cạnh sắc xếp xoáy. Về hình, đó là những mũi nhọn xoay tròn, một dạng hình sát nhỏ lặp đi lặp lại. Đứng ở phòng khách nhìn lên cái thang ấy, mắt không có chỗ nào yên.

Vì sao thang xoắn khác thang thường về Hình Pháp

Một cầu thang chữ L, chữ U có chiếu nghỉ. Khí đi lên một vế, gặp chiếu nghỉ thì dừng lại, đổi chiều, rồi đi tiếp. Mỗi chiếu nghỉ là một chỗ khí lắng. Người đi thang cũng vậy: lên được nửa tầng thì có chỗ đứng, có chỗ quay. Cái nhịp động – tĩnh – động ấy làm cầu thang vừa dẫn khí vừa giữ khí.

Thang xoắn ốc thì không có chiếu nghỉ. Từ bậc đầu đến bậc cuối là một vòng xoáy liền. Khí đi theo nó không có chỗ dừng, cứ xoay mãi, giống nước xoáy ở lỗ thoát bồn rửa: nước không chảy thẳng mà xoáy rồi bị hút đi. Nhịp ở đây chỉ còn động – động – động.

Đặc điểm	Thang chữ L, chữ U có chiếu nghỉ	Thang xoắn ốc
Dòng khí	Đi – dừng – đổi chiều, có nhịp	Xoáy liền, không có chỗ dừng
Trụ giữa	Không có, hoặc là vách thang	Một trụ đứng xuyên tâm thang
Hình bậc	Chữ nhật, cạnh song song	Tam giác, hình quạt, đầu nhọn chụm vào trụ
Đặt ở tâm nhà	Làm trung cung bị động	Làm trung cung bị khoan, xoáy
Đặt sát tường biên, góc nhà	Ít ảnh hưởng nếu không đâm cửa	Nhẹ đi nhiều, chấp nhận được với thang phụ
Đi lại	Dễ, an toàn, chở đồ được	Hẹp, dốc, khó với người già, khó chuyển đồ

Dòng cuối không phải chuyện phong thuỷ nhưng không thể bỏ qua. Thang xoắn có bậc hẹp ở phía trụ, người lớn tuổi đi dễ trượt chân, chuyển đồ đạc lên xuống rất khó. Một cầu thang mà người trong nhà ngại đi thì chính nó đã cho thấy cái hình của nó không yên.

Mức độ nặng nhẹ: vị trí, quy mô và công năng

Không phải cứ có thang xoắn là phạm. Thang xoắn là một hình, và hình nào cũng có chỗ đúng chỗ sai. Cần xét: thang đặt ở đâu, là thang chính hay thang phụ, và xung quanh nó là gì.

Tình trạng	Dấu hiệu nhận biết	Mức độ	Hướng chế hoá bằng hình
Thang xoắn phụ lên tum, sân thượng, đặt sát góc nhà	Thang nhỏ, ít dùng, nằm ở góc sau	Nhẹ	Giữ ở góc, có lan can chắc, đèn đủ sáng
Thang xoắn lên gác lửng cửa hàng, sát tường bên	Thang ở một bên, không nằm trên trục cửa	Nhẹ – trung bình	Không để chân thang đối cửa; quây một phần thang bằng vách
Thang xoắn là thang chính, đặt lệch tâm	Nằm gần tâm nhưng không đúng giao điểm hai đường chéo	Trung bình	Quây lồng thang, tạo chiếu nghỉ ở sàn trên, giữ vùng tâm thoáng
Thang xoắn là thang chính, đặt đúng tâm nhà	Đứng ở tâm nhà là đụng trụ thang	Nặng	Khi cải tạo nên dời sang tường biên hoặc thay bằng thang có chiếu nghỉ
Thang xoắn ở tâm, đối thẳng cửa chính hoặc cạnh bàn thờ	Mở cửa thấy chân thang xoáy; bàn thờ sát trụ thang	Nặng	Dời bàn thờ về tường đặc xa thang; chắn tầm nhìn từ cửa tới chân thang

Nhiều người hỏi thang nên xoay theo chiều nào. Theo Hình Pháp, câu hỏi ấy đứng sau. Thang đặt đúng tâm thì xoay chiều nào cũng vẫn là mũi khoan vào trung cung. Thang đặt ở góc, có lồng thang, có ánh sáng thì chiều xoay không còn là chuyện lớn. Đó là tinh thần "đại đạo chí giản": nhìn ra cái hình chính trước, đừng sa vào chi tiết khi cái gốc còn sai.

Theo Hình Pháp: trục tâm phải vững, thông thiên thấu địa phải đúng

Trục tâm của một ngôi nhà chạy từ nền lên mái. Theo tinh thần thông thiên thấu địa, trục ấy cần dưới vững, trên thông, khí đất đi lên và khí trời đi xuống gặp nhau ở tâm mà lắng lại. Khi đặt thang xoắn vào đúng trục ấy, hai dòng khí không còn gặp nhau trong tĩnh mà bị cuốn vào vòng xoáy, liên tục đi lên đi xuống, không có lúc dừng.

Ở nhà phố nhiều tầng, thang xoắn thường đặt thẳng hàng qua các tầng, cùng một vị trí từ tầng trệt lên tầng thượng. Như vậy cả trục tâm của toàn nhà trở thành một ống xoáy. Nếu phía trên thang lại là giếng trời mở thẳng lên trời, thì ống xoáy ấy thông suốt từ nền đến mái. Khí đi qua đó như đi qua một ống khói.

"Hình pháp bất chân – lý khí vô dụng."

— Thầy Vũ Giới

Khi trục tâm đã bị khoan như vậy, việc tính hướng nhà, phi tinh, cung mệnh kỹ đến đâu cũng còn thiếu cái nền. Định cục phải dựa vào hình; hình tâm nhà chưa yên thì cục chưa có chỗ đứng.

Chế – hoá cầu thang xoắn ốc giữa nhà bằng Hình Pháp

Nguyên tắc vẫn là Hình Pháp trước, pháp khí sau. Thang là kết cấu, nên mọi việc dời, thay, đục sàn đều phải đi cùng kỹ sư.

1. Khi thiết kế: đưa thang xoắn ra tường biên hoặc góc

Nếu vẫn muốn dùng thang xoắn vì diện tích, hãy đặt nó sát một bức tường dọc hoặc ở góc sau nhà, không đặt ở tâm. Nhà ống có lợi thế hai bức tường dọc dài; thang xoắn nép vào một tường thì trục tâm được giải phóng. Thang xoắn hợp nhất với vai trò thang phụ: lên tum, lên sân thượng, lên gác lửng.

2. Khi thiết kế thang chính: ưu tiên thang có chiếu nghỉ

Thang chính của nhà ở nên là thang có chiếu nghỉ, chữ L hoặc chữ U, đặt lệch tâm. Thang có chiếu nghỉ vừa an toàn vừa tạo nhịp động – tĩnh cho khí. Bề rộng bậc, độ cao bậc theo quy chuẩn thiết kế và tư vấn của kiến trúc sư; kích thước lan can, tay vịn có thể chọn theo cung tốt 42,9 cm.

3. Khi nhà đã có thang xoắn ở tâm: quây lồng thang

Nếu chưa thể dời, hãy cho thang một cái "vỏ". Quây một phần hoặc toàn bộ thang bằng vách nhẹ, vách lam, kệ sách bao quanh, để dòng xoáy được thu vào trong lồng thay vì toả ra khắp không gian. Lồng thang giống bờ của dòng nước xoáy; có bờ thì cái xoáy được khoanh lại.

4. Tạo chỗ dừng ở đầu và chân thang

Ở chân thang và đầu thang mỗi tầng, chừa một khoảng sàn rộng, phẳng, sáng làm chiếu nghỉ thay thế. Đặt một chậu cây, một kệ thấp, một ngọn đèn. Người lên xuống có chỗ đứng, khí có chỗ lắng. Mặt dưới thang nếu lộ các bậc nhọn thì có thể ốp một lớp trần cong theo thang để che các cạnh.

5. Giữ khoảng cách với bàn thờ, giường, cửa chính

Bàn thờ không đặt sát trụ thang, không đặt dưới gầm thang xoắn. Giường không kê sát lồng thang. Từ cửa chính không nhìn thẳng thấy chân thang; nếu có, dùng vách hoặc kệ chắn tầm nhìn. Kích thước bàn thờ theo cung tốt 38,8 cm.

6. Khi thay thang: hỏi kỹ sư

Thay thang xoắn bằng thang có chiếu nghỉ thường phải mở rộng lỗ sàn, thêm dầm đỡ, có khi đổi vị trí cả lỗ thang. Đây là thay đổi kết cấu sàn; phải có kỹ sư khảo sát, thiết kế và đơn vị thi công có chuyên môn. Không tự cắt sàn, mở lỗ.

7. Pháp khí sau cùng

Trả lại sự yên tĩnh cho trung cung là việc của hình: vị trí thang, lồng thang, chỗ dừng. Pháp khí, nếu cần, chỉ là lớp bổ cứu cuối cùng, phải xét theo vận khí và toạ hướng riêng của từng nhà; đó là phần thủ pháp dạy trực tiếp, không viết thành công thức.

Tóm lại, cầu thang xoắn ốc đặt giữa nhà là mũi khoan vào trung cung: trụ đứng xuyên tâm, dòng xoáy không có chiếu nghỉ, bậc nhọn xoay tròn, làm vùng tâm thành chỗ động nhất của nhà. Thang xoắn không có lỗi khi làm thang phụ ở góc; lỗi nằm ở chỗ đặt nó làm thang chính ngay tâm. Cách sửa là đưa thang ra tường biên, ưu tiên thang có chiếu nghỉ cho thang chính, quây lồng thang, tạo chỗ dừng, giữ khoảng cách với bàn thờ và cửa chính; thay thang thì hỏi kỹ sư. Tâm nhà yên thì cả nhà mới yên.

— Vũ Giới —

Công cụ Liên Hoa dùng kèm bài này

Bài liên quan

• Hình sát – thế sát nhà phố: nhận diện và chế hoá
• Trung cung bị ô: nhà vệ sinh, cầu thang giữa nhà phố
• Phong thuỷ cầu thang
• Định tâm nhà trong phong thuỷ

Câu hỏi thường gặp

Cầu thang xoắn ốc có xấu không?

Không phải lúc nào cũng xấu. Thang xoắn làm thang phụ ở góc nhà thì nhẹ. Đặt làm thang chính ngay tâm nhà thì thành mũi khoan vào trung cung, theo Hình Pháp là nặng.

Thang xoắn nên xoay theo chiều nào?

Chiều xoay là chuyện đứng sau. Điều cần xét trước là vị trí: thang ở tâm thì chiều nào cũng vẫn khoan vào trung cung; thang ở góc có lồng thang thì chiều xoay ít quan trọng.

Nhà đã làm thang xoắn giữa nhà thì làm gì?

Quây lồng thang bằng vách nhẹ hoặc kệ, tạo chỗ dừng ở đầu và chân thang, giữ bàn thờ, giường, cửa chính tránh xa thang. Khi cải tạo lớn thì tính dời thang.

Thay thang xoắn bằng thang chữ U có khó không?

Thường phải mở rộng lỗ sàn và thêm dầm đỡ, nên phải có kỹ sư kết cấu khảo sát và thiết kế trước khi làm.

Thang xoắn có hợp với cửa hàng nhỏ không?

Có thể dùng làm thang lên gác lửng nếu đặt sát tường bên, không đối cửa, có lan can chắc và đủ sáng.