Mộ tổ dòng họ trong phong thủy: cái gốc của một dòng tộc

Mộ tổ dòng họ là chỗ mà mỗi năm, vào tiết Thanh Minh hay ngày giỗ tổ, cả trăm, cả nghìn con cháu tìm về. Có những nơi cảnh tảo mộ đông đến nghẹt lối: người từ khắp nơi về, cùng thắp hương cho một vị tổ, cùng dọn cỏ, cùng ăn bữa cơm họ. Người ngoài nhìn vào thấy lạ. Người trong họ thì thấy đó là chuyện tự nhiên như cây nhớ gốc.

Trong phong thủy, mộ tổ có một vị trí đặc biệt. Người xưa ví mộ tổ như tổ sơn của long mạch – ngọn núi gốc mà từ đó cả dãy núi toả ra. Bài này bàn về ý nghĩa ấy, cách giữ gìn mộ tổ cho đúng, và vì sao tinh thần "uống nước nhớ nguồn" lại chính là phần cốt lõi của phong thủy âm phần.

Mộ tổ là gì? Phân biệt mộ tổ với mộ gia đình

Mộ tổ là mộ của vị thuỷ tổ – người đầu tiên của một dòng họ ở một vùng, hoặc người có công khai lập, gây dựng dòng họ. Từ vị tổ ấy, con cháu sinh sôi thành nhiều chi, nhiều phái, toả đi nhiều nơi.

Khác với mộ ông bà, cha mẹ của từng gia đình, mộ tổ là mộ chung của cả dòng họ. Việc giữ gìn mộ tổ thường do nhà thờ họ, trưởng họ, ban liên lạc dòng họ đảm nhận. Mỗi chi, mỗi nhà đóng góp một phần.

Hiểu vậy là đủ! Mộ gia đình là cành, mộ tổ là gốc.

Vì sao mộ tổ được ví như tổ sơn?

Trong tầm long, người xưa lần ngược long mạch từ huyệt về: huyệt – phụ mẫu sơn – thiếu tổ sơn – thái tổ sơn. Tổ sơn là ngọn núi lớn, cao, nơi khí của cả dãy núi bắt nguồn. Từ tổ sơn, long mạch chạy ra, khởi phục, thắt mở, chia nhánh, rồi mỗi nhánh kết một huyệt.

Một dòng họ cũng vậy:

• Thuỷ tổ như thái tổ sơn – gốc của cả dòng.
• Các chi, các phái như những nhánh long toả ra.
• Từng gia đình như từng huyệt kết trên nhánh long.

Người xưa tin rằng tổ sơn mạnh thì long mạch dồi dào, các huyệt dưới mới có khí. Từ đó mà có quan niệm: mộ tổ được giữ gìn tốt thì cả dòng họ có cái gốc vững. Không cần tin theo nghĩa thần bí, chỉ cần hiểu theo nghĩa đời thường: một dòng họ còn giữ được mộ tổ, còn tụ họp được về một chỗ, là dòng họ còn gắn kết, còn nhớ nhau, còn nâng đỡ nhau. Đó là "khí" thật của một dòng tộc.

Chọn đất và lập mộ tổ: cẩn trọng gấp bội

Vì là mộ chung của cả dòng, nên việc chọn đất, lập hướng cho mộ tổ xưa nay luôn được làm rất cẩn trọng. Những nguyên tắc chung vẫn là Hình Pháp:

1. Đất phải yên lâu dài: không ở chỗ sẽ bị quy hoạch, làm đường, ngập nước. Mộ tổ phải đứng được hàng trăm năm.
2. Thế đất rộng, có minh đường: đủ chỗ cho con cháu tụ họp, tế lễ – minh đường vừa là chỗ khí tụ, vừa là chỗ người tụ.
3. Có tựa, có hộ vệ: núi chủ phía sau, long hổ hai bên, như mọi huyệt tốt.
4. Nước hiền, ôm: không bị nước xung, nước cắt.
5. Đường vào thuận: con cháu đến được, không quá hiểm trở – một mộ tổ không ai đến được thì dần bị bỏ quên.

Thầy Vũ Giới vẫn dạy: "Nhất hình nhì số." Với mộ tổ, phần hình càng phải chắc, vì sai một lần là ảnh hưởng đến cả một dòng, và sửa lại rất khó.

Giữ gìn mộ tổ: những việc cụ thể

Phần lớn mộ tổ đã có từ lâu đời. Việc của con cháu hôm nay chủ yếu là giữ gìn. Những việc nên làm:

• Tảo mộ định kỳ: dọn cỏ, phát quang, sửa chỗ sụt lở – ít nhất mỗi năm một lần vào Thanh Minh.
• Giữ thoát nước: kiểm tra rãnh quanh mộ, không để nước đọng sau mùa mưa.
• Chống mối, rễ cây: cây lớn mọc sát mộ, rễ trồi về phía mộ thì cần xử lý.
• Giữ nguyên thế đất: không đào đắp, san ủi bừa quanh mộ; không xây công trình lớn chắn trước mộ.
• Ghi chép: giữ gia phả, ghi lại lịch sử mộ, những lần sửa sang, ai làm, làm gì – để đời sau biết.

Những việc ấy nghe giản dị, nhưng chính sự đều đặn, cẩn thận ấy giữ cho mộ tổ "khô – ấm – yên" qua nhiều thế hệ.

Sửa sang, tôn tạo mộ tổ: cẩn thận với "làm đẹp"

Khi dòng họ khá giả hơn, nhiều nơi muốn tôn tạo mộ tổ cho khang trang: xây lăng to, lát đá, dựng cổng, đổ bê tông. Ý tốt, nhưng cần cẩn thận ở mấy điểm:

1. Không thay đổi hình thế: san lấp, đào ao, xây tường lớn có thể làm đổi thế đất – có khi chắn mất minh đường, có khi cắt mạch phía sau.
2. Không bọc kín lòng huyệt: đổ bê tông kín quanh mộ dễ làm nước đọng bên trong.
3. Không động vào huyệt khi không cần: sửa phần trên, phần quanh; tránh đào bới phần huyệt nếu không có lý do chính đáng.
4. Cân đối: lăng to quá so với thế đất, cổng cao quá so với mộ là "khách lấn chủ" – hình không cân thì khí không yên.
5. Có người hiểu nghề xem trước: trước khi tôn tạo lớn, nên mời người hiểu Hình Pháp xem thế đất, để phần sửa thuận với hình sẵn có.

Phong thủy là y học cho đất đai: nhà bệnh thì chữa, nhà khoẻ thì giữ. Mộ tổ đang yên ổn bao đời mà đem ra "sửa cho đẹp" theo ý thích, có khi lại thành làm bệnh cho nó.

Cải táng mộ tổ: khi nào nên, khi nào không

Có dòng họ gặp chuyện không thuận, liền nghĩ đến việc cải táng mộ tổ. Đây là việc rất lớn, cần cân nhắc kỹ:

• Nên xem xét khi mộ bị ngập nước, sụt lở nghiêm trọng, nằm trong vùng quy hoạch bắt buộc di dời, hoặc có dấu hiệu rõ ràng huyệt bị hỏng.
• Không nên vội chỉ vì trong họ có người làm ăn thua lỗ, có chuyện không may. Những chuyện ấy có nhiều nguyên nhân; quy hết về mộ tổ là thiếu căn cứ.
• Phải có sự đồng thuận của các chi, các phái. Mộ tổ là của chung, không phải việc riêng của một nhà.
• Phải chọn được chỗ mới tốt hơn – điều này không dễ. Dời từ chỗ "tạm được" sang chỗ chưa chắc tốt hơn là mạo hiểm.

Thầy Vũ Giới vẫn nói thẳng: phong thủy không phải phép đổi vận tức thì. Mộ tổ cũng vậy. Đừng biến việc cải táng thành một "phép thử" mỗi khi gặp khó.

Gia phả và mộ tổ: hai thứ đi cùng nhau

Một mộ tổ được giữ lâu đời thường đi kèm một cuốn gia phả được ghi chép cẩn thận. Hai thứ ấy bổ cho nhau: gia phả cho biết vị tổ là ai, sống thế nào, con cháu chia chi ra sao; mộ tổ cho biết vị tổ nằm ở đâu, thế đất thế nào, đã qua những lần sửa sang nào.

Nhiều dòng họ ngày nay mất gia phả vì chiến tranh, di cư, nhà cháy. Khi ấy mộ tổ trở thành dấu tích duy nhất. Ngược lại, có dòng họ còn gia phả mà mộ tổ đã thất lạc, đành lập mộ gió, mộ tượng trưng để có chỗ hướng về.

Với người làm phong thủy, gia phả còn là một tài liệu quý: nó ghi lại hướng mộ, năm táng, năm cải táng, những biến cố của dòng họ. Đọc gia phả cùng với xem thế đất giúp hiểu được "lịch sử khí" của một dòng – điều mà chỉ nhìn ngôi mộ hôm nay không thấy được.

Lời khuyên cho các dòng họ: hãy ghi chép. Ghi vị trí mộ, hướng mộ, kích thước, những lần sửa, ai đứng ra làm, vì sao làm. Chụp ảnh mộ qua các năm. Những ghi chép ấy, sau vài chục năm, sẽ là tài sản vô giá cho con cháu – và cho bất cứ ai được mời đến xem, sửa mộ tổ sau này.

Tảo mộ: phong thủy của lòng người

Quay lại cảnh cả dòng họ đông nghịt về tảo mộ. Nhìn bằng con mắt phong thủy, đó là một cảnh rất đẹp – không phải vì đông, mà vì tụ.

Khí tụ thì sinh. Người tụ thì vượng. Một dòng họ mà mỗi năm còn tụ về được một chỗ, cùng dọn một ngôi mộ, cùng thắp một nén hương, cùng ăn một bữa cơm, là dòng họ ấy còn "khí". Người khá giúp người khó, người lớn dạy người nhỏ, người xa biết gốc gác mình ở đâu.

Đó là phần phong thủy mà không la kinh nào đo được: phong thủy của lòng người. Người xưa nói "Tiên tích đức, hậu tầm long". Giữ mộ tổ, giữ nếp tảo mộ, giữ tình dòng họ – chính là tích đức cho cả một dòng.

Bài học cho dương trạch: nhà thờ họ và nhà tổ

Cùng với mộ tổ, nhiều dòng họ có nhà thờ họ hoặc nhà tổ. Đây là "dương trạch" của cả dòng. Những nguyên tắc nên giữ:

• Đoan chính: nhà thờ họ cần vuông vức, cân đối, không hình thù lạ. Lập cục trọng trung chính.
• Có sân rộng: sân trước là minh đường – chỗ con cháu tụ họp, chỗ khí tụ.
• Bàn thờ tựa vững: đặt tựa vào tường đặc, không sau lưng là cửa sổ, nhà vệ sinh, cầu thang.
• Kích thước bàn thờ: dùng cung tốt 38,8 cm theo thước Lỗ Ban Liên Hoa cho bàn thờ.
• Giữ sạch, giữ sáng: nhà thờ họ bỏ không, bụi bặm, tối tăm là khí suy – cần người trông coi, hương khói đều.

Theo vận khí đồ ngũ vận lục khí Liên Hoa được Thầy Vũ Giới khôi phục, phải định đúng tâm rồi mới lập sơn hướng. Với nhà thờ họ, việc định tâm, đặt bàn thờ ở đúng chỗ khí tụ quan trọng hơn mọi thứ trang trí.

Tóm lại: mộ tổ là gốc của dòng họ, như tổ sơn là gốc của long mạch. Giữ mộ tổ là giữ cho nó khô – ấm – yên, giữ nguyên thế đất, sửa sang có hiểu biết, cải táng thật cẩn trọng. Và trên hết, giữ nếp tảo mộ, giữ tình dòng họ – phong thủy của lòng người, thứ mà không gì thay được.

— Vũ Kim —

Công cụ Liên Hoa dùng kèm bài này

• Thước Lỗ Ban Liên Hoa – cung 38,8 cm cho mộ, bàn thờ, nhà thờ họ.
• La kinh Liên Hoa – đo hướng mộ, hướng nhà thờ (miễn phí).
• Lập Cục Pháp – định tâm nhà thờ họ, nhà tổ (miễn phí).

Bài liên quan

• Tổ sơn, thiếu tổ, phụ mẫu sơn: đọc núi trùng điệp theo phong thủy
• Mộ vô danh, mộ vô chủ: âm phần, đạo hiếu và phong thủy
• Tích thiện là phong thủy tốt nhất: đức là gốc của kham dư
• Quan tài đồng, quan tài gỗ: chọn chất liệu quan tài theo phong thủy

Câu hỏi thường gặp

Mộ tổ có ảnh hưởng đến cả dòng họ không?

Người xưa ví mộ tổ như tổ sơn của long mạch – gốc của cả dòng. Hiểu theo nghĩa đời thường, giữ được mộ tổ là giữ được sự gắn kết của dòng họ.

Có nên xây lăng mộ tổ thật to không?

Không nên quá to so với thế đất. Tôn tạo phải thuận hình, không đổi thế đất, không bọc kín lòng huyệt.

Khi nào nên cải táng mộ tổ?

Khi mộ bị ngập, sụt lở, hỏng rõ ràng hoặc buộc phải di dời. Không nên cải táng chỉ vì trong họ gặp chuyện không thuận.

Bàn thờ nhà thờ họ dùng kích thước nào?

Dùng cung tốt 38,8 cm theo thước Lỗ Ban Liên Hoa cho bàn thờ.

Tảo mộ có ý nghĩa gì trong phong thủy?

Tảo mộ giữ cho mộ khô – ấm – yên, và giữ cho dòng họ tụ về một chỗ. Người tụ thì khí tụ – đó là phong thủy của lòng người.