💻 Phần mềm phong thuỷ · Phong Thuỷ Liên HoaPhần mềm phong thuỷ Vũ Giới Hợp LuậnLa kinh số · Bảng luận · Tính năng · Kho kiến thức — dùng ngay trên trình duyệt💻 Mở phần mềm Hợp Luận

Quản Thị Chỉ Mông (2): Thiên 1 Hữu vô vãng lai, gốc sinh tử của khí

Thầy Vũ Giới — Phong Thuỷ Liên Hoa

Minh hoạ Quản Thị Chỉ Mông (2): Thiên 1 Hữu vô vãng lai, gốc sinh tử của khí

Quản Thị Chỉ Mông · Quyển thượng · Thiên 1
管氏指蒙 卷之上 · 有無往來第一
Tác giả: đề Quản Lộ (管輅, tự Công Minh, đời Tào Nguỵ) · cùng chú: đề Tiêu Cát (蕭吉, đời Tuỳ), Viên Thiên Cương (袁天綱), Lý Thuần Phong (李淳風, đời Đường), Vương Cấp (王伋, đời Tống) · hiệu chính, bổ chú: Uông Thượng Đường (汪尚唐), Uông Thượng Canh (汪尚賡), người Tân An đời Minh
Bản gốc: bản khắc đời Minh, 2 quyển thượng hạ, 100 thiên (bạt năm Vạn Lịch Canh Thìn 1580).

Thiên đầu tiên của Quản Thị Chỉ Mông mang tên Hữu vô vãng lai (有無往來): có và không, đi và đến. Chỉ hơn hai trang bản khắc, nhưng đây là nền lý luận của cả trăm thiên phía sau: trước khi bàn núi, bàn huyệt, sách hỏi trước khí từ đâu ra, sống chết là gì, vì sao người chết rồi mà còn liên quan đến người sống. Câu trả lời của Chỉ Mông là một vòng tròn: khí sinh thần, thần sinh hình; hình lại trở về thần, thần trở về khí; sống là "có", là "đến", chết là "không", là "đi", và đi đến không bao giờ dứt. Bài gồm nguyên văn (chính văn kèm lời chú đề tên Tiêu Cát, Viên Thiên Cương, Lý Thuần Phong), bản dịch, phần giảng và phần luận theo Phong Thuỷ Liên Hoa.

Trả lời nhanh: Thiên Hữu vô vãng lai dạy rằng trước khi có trời đất người là "ngũ thái" (thái dịch, thái sơ, thái thuỷ, thái tố, thái cực); một nguyên khí tách ra thành năm khí, năm khí vận hành giao thông mà có thần minh ngự. Khí hiện thì thành thần, thần hiện thì thành hình; cái gì có hình đều bắt đầu từ không; có đến cùng thì biến, biến thì trở về ban đầu: hình về thần, thần về khí. Một khí tích lại mà chia hai nghi, hai sinh ba mà đủ ngũ hành; cát hung hối lận có cơ để đoán, thịnh suy tiêu trưởng có độ không vượt. Sống là có, là đến; chết là không, là đi; đi đến không cùng mà đạo chỉ là một khí. Đây là gốc lý của việc táng: người chết là khí đang "đi", và phong thuỷ âm trạch là đặt chỗ "đi" ấy vào nơi khí đất đang "đến".

Thầy Vũ Giới giảng: "Người ta hay hỏi phong thuỷ mộ phần có cơ sở gì. Thiên đầu của Chỉ Mông trả lời bằng một chữ: khí. Sống chết chỉ là khí đổi chỗ, không phải mất đi. Hiểu vậy thì việc chọn đất cho người đã khuất là việc nối khí, không phải việc cầu may."

Tranh Khuông Lư đồ của Kinh Hạo đời Ngũ Đại, núi non mây khói minh hoạ khí hữu vô vãng lai
Tranh cổ Khuông Lư đồ 匡廬圖, Kinh Hạo (荊浩) đời Ngũ Đại. Núi hiện ra từ mây, mây tan vào núi: hình ảnh "có từ không mà ra" của thiên Hữu vô vãng lai. (Phạm vi công cộng)

Trước trời đất: năm "thái" – 五太之先

Nguyên văn – 原文

五太之先,三才何有?

蕭曰:未見氣曰太易,氣之始曰太初,形之始曰太始,質之始曰太素,氣形質具曰混沌,具而未離曰太極。

Sơ đồ năm thái trước trời đất: thái dịch, thái sơ, thái thuỷ, thái tố, hỗn độn, thái cực
Sơ đồ: năm "thái" trước khi có tam tài, theo lời chú đề Tiêu Cát: chưa thấy khí, khí bắt đầu, hình bắt đầu, chất bắt đầu, rồi hỗn độn và thái cực. (Phong Thuỷ Liên Hoa vẽ)

Dịch: Trước ngũ thái, ba tài (trời, đất, người) có ở đâu?

Tiêu Cát chú: Khi chưa thấy khí gọi là thái dịch; khi khí mới bắt đầu gọi là thái sơ; khi hình mới bắt đầu gọi là thái thuỷ; khi chất mới bắt đầu gọi là thái tố; khí, hình, chất đủ cả gọi là hỗn độn; đủ mà chưa tách rời gọi là thái cực.

Giảng: Câu mở đầu là một câu hỏi tu từ: trước "ngũ thái" thì làm gì đã có trời, đất, người. Lời chú lấy thuyết vũ trụ của Dịch Vĩ · Càn Tạc Độ (易緯 · 乾鑿度) và Liệt Tử: vũ trụ thành hình qua các bậc từ "chưa có khí" đến "có khí", "có hình", "có chất", rồi khí hình chất hoà làm một (hỗn độn), sau cùng là thái cực, tức cái một còn chưa phân. Với người học địa lý, chuỗi này cho biết một điều: khí có trước hình. Núi non là chất, là hình; nhưng trước hình đã có khí. Vì thế khi xem đất, người giỏi không chỉ nhìn núi đẹp hay xấu mà hỏi khí có đến hay không. Đó là lý do các thiên sau có tên như Vọng khí tầm long (望氣尋龍, trông khí tìm long) chứ không chỉ "trông núi tìm long".

Một nguyên khí chia năm khí – 一元已判

Nguyên văn – 原文

一元已判,五氣秉虛,虛變而運,五運交通,其氣而神明已居。

袁曰:司木曰蒼帝靈威仰之神,司火曰赤帝赤熛怒之神,司土曰黃帝含樞紐后土之神,司金曰白帝白招拒之神,司水曰黑帝叶光紀之神,皆五行之精,積有耀而不可掩者也。居,猶司也。

Đàn Xã Tắc Bắc Kinh với đất năm màu tượng ngũ hành, minh hoạ một nguyên khí chia năm khí
Đàn Xã Tắc (社稷壇) ở Bắc Kinh, mặt đàn lát đất năm màu theo năm phương. Một nguyên khí chia làm năm khí, mỗi khí có một "đế" coi giữ. (Ảnh: EditQ, CC0)

Dịch: Một nguyên khí đã phân, năm khí nương vào chỗ hư; hư biến mà vận hành, năm vận giao thông nhau, trong khí ấy thần minh đã ngự.

Viên Thiên Cương chú: Coi Mộc là thần Thương Đế Linh Uy Ngưỡng; coi Hoả là thần Xích Đế Xích Tiêu Nộ; coi Thổ là thần Hoàng Đế Hàm Xu Nữu, Hậu Thổ; coi Kim là thần Bạch Đế Bạch Chiêu Cự; coi Thuỷ là thần Hắc Đế Hiệp Quang Kỷ. Đều là tinh của ngũ hành, tích lại có ánh sáng mà không che lấp được. "Cư" (ngự) nghĩa như "ty" (coi giữ).

Giảng: "Năm khí nương vào hư" là hình ảnh rất đẹp: khí không có chỗ đứng cố định, nó cần cái trống rỗng để vận hành, như gió cần khoảng không. Khi năm khí giao thông (Mộc sinh Hoả, Hoả sinh Thổ…), trong sự vận hành ấy có một trật tự, sách gọi là "thần minh". Lời chú của Viên Thiên Cương dùng tên năm vị Ngũ Phương Thượng Đế trong sấm vĩ đời Hán. Người đọc hôm nay không cần tin có năm vị thần ngồi coi năm hành; nên hiểu "thần minh" là quy luật sáng tỏ bên trong khí: khí không vận hành hỗn loạn mà theo thứ tự sinh khắc. Câu "tích lại có ánh sáng mà không che lấp được" rất hợp với phong thuỷ: nơi khí tụ thì cảnh sắc tự nhiên sáng sủa, cây tốt, đất nhuận; người có mắt sẽ thấy.

Khí thành thần, thần thành hình, rồi trở về – 氣著而神

Nguyên văn – 原文

氣著而神,神著而形。形而有者,皆始于無;無而有,有窮而變,變之道必復於其初。形復于神,神復于氣。往來氣兮,理何殊於轉軋?故曰:一氣積而兩儀分,二生三而五行具,吉凶悔吝有機而可測,盛衰消長有度而不逾。五祀命之,奕奕五宗之裔;五常性之,昭昭五秀之儲。

Sương mù dâng trên dãy núi lúc sớm, minh hoạ khí hiện thành thần, thần hiện thành hình
Sương sớm phủ dãy núi. "Khí hiện thì thành thần, thần hiện thì thành hình": núi lộ ra dần khi mây tan. (Ảnh: Nirut Sangkeaw, CC BY-SA 4.0)

Dịch: Khí hiện rõ thì thành thần, thần hiện rõ thì thành hình. Cái có hình đều bắt đầu từ không; từ không mà có, có đến cùng thì biến, đạo của biến tất trở về ban đầu: hình trở về thần, thần trở về khí. Khí đi khí đến, lý ấy có khác gì bánh xe quay? Cho nên nói: một khí tích lại mà chia hai nghi, hai sinh ba mà đủ ngũ hành; cát, hung, hối, lận có cơ mà đoán được, thịnh, suy, tiêu, trưởng có độ mà không vượt. Năm lễ tế (ngũ tự) định mệnh cho nó, nên nối dõi rạng rỡ dòng dõi năm tông; năm thường (ngũ thường) làm tính cho nó, nên sáng tỏ chứa đựng năm tú khí.

Giảng: Đây là đoạn trung tâm của thiên. Chiều đi xuống: khí → thần → hình. Chiều trở lên: hình → thần → khí. Hai chiều nối thành vòng, sách ví như bánh xe (轉軋). Có ba điểm cần nắm.

Một, "có đến cùng thì biến" (有窮而變). Đây là lý Dịch: cùng tắc biến, biến tắc thông. Trong địa lý, long đi đến chỗ cùng thì phải dừng, chỗ dừng là chỗ kết huyệt; nước chảy đến chỗ cùng thì phải quay, chỗ quay là chỗ tụ khí. Toàn bộ phép tìm huyệt về sau là đi tìm "chỗ cùng mà biến".

Hai, "cát hung có cơ, thịnh suy có độ". Câu này là mầm của lý khí: thịnh suy không ngẫu nhiên mà theo độ số. Thiên 40 Thịnh suy cải độ (盛衰改度) và thiên 77 Thịnh suy chứng ứng (盛衰證應) sẽ khai triển ý này. Đây cũng là chỗ phái Tam Hợp bám vào: khí có vòng trường sinh, vượng, suy, mộ, tuyệt; biết khí đang ở độ nào thì biết cát hung.

Ba, "ngũ tự định mệnh, ngũ thường làm tính". Năm lễ tế (tế cửa, tế bếp, tế đường, tế giếng, tế nhà… theo Lễ Ký) gắn với dòng dõi; năm đức thường (nhân, nghĩa, lễ, trí, tín) gắn với tính người. Tức là phía sau chuyện khí còn có chuyện đức và chuyện thờ phụng tổ tiên. Thiên 3 Phối tự (配祀) sẽ nói rõ hơn.

Lời chú của Lý Thuần Phong – 李註

李曰:五宗以五行為祖宗,五秀即五行之秀氣也。象吉凶以垂天,示其文之不拘;天聰明而自我,原其道以相須。況吾身參於天地,靈於萬物,經綸五常,操持五正,俾五福六極以慘而以舒,挺然而生者,死之先;寂然而死者,生之息。理不終息,故息之之道,為生之之樞。

Bên trong từ đường họ Ngô ở Thanh Điền, Chiết Giang, nơi thờ tổ tiên năm đời
Bên trong từ đường họ Ngô ở Phương Sơn, Thanh Điền (Chiết Giang). Lời chú nói "ngũ tông lấy ngũ hành làm tổ tông": việc thờ tổ nối khí của dòng họ. (Ảnh: Zicheng zic, CC0)

Dịch: Lý Thuần Phong chú: Năm tông là lấy ngũ hành làm tổ tông; năm tú tức là tú khí của ngũ hành. Trời treo tượng cát hung để chỉ cho người, văn ấy không câu nệ; trời sáng suốt là từ ta mà ra, xét gốc đạo thì trời người cần nhau. Huống chi thân ta dự vào giữa trời đất, linh hơn muôn vật, sắp đặt năm thường, giữ năm chính, khiến năm phúc sáu cực khi thì buồn khi thì vui. Cái sừng sững mà sống là bước trước của chết; cái lặng lẽ mà chết là chỗ nghỉ của sống. Lý không bao giờ nghỉ hẳn, nên đạo của sự nghỉ chính là then chốt của sự sống.

Giảng: Câu "chết là chỗ nghỉ của sống" (死者生之息) là câu đáng nhớ nhất của thiên. "Tức" (息) vừa là nghỉ, vừa là hơi thở, vừa là sinh sôi (như "lợi tức"). Chết không phải hết mà là hơi thở đang thu vào. Từ đó lời chú rút ra: "đạo của sự nghỉ là then chốt của sự sống". Áp vào âm trạch: nơi người đã khuất "nghỉ" chính là then chốt cho sự sống của dòng họ về sau. Đó là lý do người xưa coi việc táng là "đại sự".

Sống là có, chết là không; đi đến không cùng – 往來無窮

Nguyên văn – 原文

生者有也,死者無也;無者往也,有者來也。往來無窮者,其為道一(「一」一作「乎」)。

Bình minh trên biển mây và núi đá vôi, minh hoạ sống là đến, chết là đi, đi đến không cùng
Bình minh trên biển mây, núi đá vôi Vang Vieng (Lào). Mây đến rồi đi, núi vẫn còn: "đi đến không cùng mà đạo là một". (Ảnh: Basile Morin, CC BY-SA 4.0)

Dịch: Sống là có, chết là không; không là đi, có là đến. Cái đi đến không cùng, làm thành đạo chỉ là một (chữ "nhất" có bản chép là "hồ").

Giảng: Bốn chữ "hữu vô vãng lai" của tên thiên được giải ở đây: hữu = sinh = lai (đến); vô = tử = vãng (đi). Vòng đi đến không bao giờ dứt, và cái chạy suốt vòng ấy chỉ là một: một khí, một đạo. Câu này nối thẳng với lời tựa của Quản Lộ: "người nhờ đất mà sinh, đó là cái dụng của khí; khí tắt mà chết thì về tàng trong đất, đó là đạo trở về gốc". Đất là nơi khí "đến" để sinh người và cũng là nơi khí "đi" về khi người mất. Táng đúng chỗ là đặt cái "đi" vào nơi đất có khí sinh đang "đến", để vòng đi đến tiếp tục nối sang con cháu. Đây là cùng một ý với câu "khí cảm mà ứng, quỷ phúc cập nhân" trong Táng Thư.

Chữ có bản chép "một" (一), có bản chép "hồ" (乎, trợ từ cảm thán). Nếu đọc "hồ" thì câu thành "Cái đi đến không cùng, ấy là đạo vậy thay!". Hai cách đọc không đổi ý chính; bản dịch theo chữ "nhất" vì hợp với câu "một khí tích lại" ở trên.

Vì sao sách mở đầu bằng sinh tử – 開卷論生死

Nhiều sách địa lý mở đầu bằng long mạch hay la kinh. Chỉ Mông mở đầu bằng sinh tử vì đối tượng chính của sách là âm trạch. Muốn bàn đất cho người đã khuất thì phải nói được người đã khuất "là gì" trong quan hệ với đất. Thiên 1 đưa ra một khung rất mạch lạc:

  • Bản thể: chỉ có một khí; trời, đất, người chia ngôi mà cùng một khí.
  • Vận hành: khí → thần → hình, rồi hình → thần → khí, như bánh xe.
  • Quy luật: cát hung có cơ, thịnh suy có độ; nghĩa là đoán được, tính được.
  • Con người: đứng giữa trời đất, có ngũ thường, có tổ tông (ngũ tông), nên hoạ phúc vừa theo khí vừa theo đức.
  • Sinh tử: sống là khí đến, chết là khí đi; chết là chỗ "nghỉ" của sống, là then chốt của sống.
Sơ đồ vòng khí thần hình: khí hiện thành thần, thần thành hình, hình về thần, thần về khí
Sơ đồ: vòng vãng lai của một khí. Sống là có, là đến (khí → thần → hình); chết là không, là đi (hình → thần → khí). (Phong Thuỷ Liên Hoa vẽ)

Từ khung ấy, các thiên sau lần lượt đi xuống đất cụ thể: thiên 2 Sơn nhạc phối thiên nói núi non ứng với trời, thiên 4 Tướng thổ độ địa nói cách xem đất, thiên 11 Minh đường, thiên 14 Ly khoa nhập lộ nói long rời tổ… Người đọc nào nắm chắc thiên 1 thì sẽ thấy các thiên sau không rời nhau mà là các khúc của cùng một vòng khí.

Luận theo Phong Thuỷ Liên Hoa – 蓮花風水按語

Phong Thuỷ Liên Hoa đọc thiên Hữu vô vãng lai với ba ý.

Thứ nhất, khí có trước hình, nhưng hình là cửa để thấy khí. Sách nói khí sinh thần, thần sinh hình. Người học phong thuỷ không thấy được khí bằng mắt, nhưng thấy được hình: núi có đầu, có thân, có chân; nước có đến, có quay, có tụ. Phong Thuỷ Liên Hoa luôn bắt đầu từ hình thế (thể) để suy ra khí (dụng), vì đó là con đường "hình về thần, thần về khí" mà chính sách đã chỉ.

Đồi có mộ phần phía nam làng Hồ Khanh, Phúc Kiến, mộ đặt theo thế đồi
Đồi có mộ phần ở phía nam làng Hồ Khanh, Phúc Kiến. Mộ đặt theo thế đồi: xem hình (thể) để suy ra khí (dụng). (Ảnh: Vmenkov, CC BY-SA 3.0)

Thứ hai, "cùng thì biến" là chìa khoá điểm huyệt. Huyệt không nằm ở chỗ núi cao nhất hay đẹp nhất, mà ở chỗ long đi đến cùng, khí phải dừng và biến: chỗ mạch thu nhỏ rồi nở ra, chỗ dốc chuyển sang bằng, chỗ nước hai bên gặp nhau phía trước. Khi đi thực địa, câu hỏi đầu tiên của người thầy là: long này đi tới đâu thì "cùng"?

Thứ ba, sinh tử không tách rời đạo đức. Ngay thiên đầu, sách đã đặt ngũ thường và ngũ tự cạnh ngũ hành. Phong Thuỷ Liên Hoa dạy: đất tốt là duyên, đức là gốc. Con cháu giữ hiếu, giữ lễ thờ phụng, sống ngay thẳng thì khí tốt của mộ phần mới ứng trọn. Đó là ý "khí và đức cùng một vòng" mà thiên 1 gửi gắm.

Tranh gia phả và chân dung tổ tiên họ Lý, minh hoạ khí và đức cùng một vòng
Gia phả và chân dung tổ tiên họ Lý, tranh cổ. Đất là duyên, đức là gốc: con cháu giữ hiếu thì khí tốt của mộ phần mới ứng trọn. (Phạm vi công cộng, CC0)

Tóm lại – 總結: Trước trời đất là năm "thái", từ chưa có khí đến thái cực. Một nguyên khí chia năm khí, vận hành có trật tự (thần minh). Khí hiện thành thần, thần hiện thành hình; có đến cùng thì biến, hình về thần, thần về khí, như bánh xe quay. Cát hung có cơ, thịnh suy có độ. Sống là có, là đến; chết là không, là đi; chết là chỗ nghỉ của sống, và đạo của sự nghỉ là then chốt của sự sống. Đó là gốc lý cho toàn bộ phép âm trạch của Chỉ Mông.

Bài trước: Giới thiệu sách: Quản Lộ, các bài tựa và 100 thiên Chỉ Mông.

Bài sau: Thiên 2–3 – Sơn nhạc phối thiên, Phối tự 山岳配天第二 · 配祀第三.

Nguồn: Quản Thị Chỉ Mông (管氏指蒙), bản khắc đời Minh, quyển thượng, thiên Hữu vô vãng lai đệ nhất (有無往來第一), chính văn và lời chú đề Tiêu Cát (蕭曰), Viên Thiên Cương (袁曰), Lý Thuần Phong (李曰). Nguyên văn chép lại từ bản khắc, chấm câu mới. Hiệu đính: giữ chú nhỏ "一作乎" của bản khắc ở cuối thiên; chữ 軋 trong 轉軋 đọc là bánh xe lăn; tên thần trong lời chú của Viên Thiên Cương theo thuyết Ngũ Phương Đế đời Hán (靈威仰, 赤熛怒, 含樞紐, 白招拒, 叶光紀). Phong Thuỷ Liên Hoa dịch và biên soạn theo bài giảng của Thầy Vũ Giới.

Công cụ Liên Hoa dùng kèm bài này – 蓮花工具

Bài liên quan – 相關文章

Học bài bản cùng Thầy Vũ Giới – 隨師研習

Lý khí sinh tử là phần khó nói thành lời, càng khó áp vào một ngọn đồi cụ thể. Đọc sách giúp hiểu lý; nhìn ra chỗ long "cùng mà biến" trên đất thật thì phải đi cùng thầy. Xem Khoá học cao cấp Phong Thuỷ Sư Liên Hoa hoặc Khảo luận phong thuỷ – khôi phục nguyên lý gốc. Ghi danh, hỏi lịch khai giảng qua Zalo 0988 964 636 (Thầy Vũ Giới, TP.HCM).

Câu hỏi thường gặp – 常見問題

"Hữu vô vãng lai" nghĩa là gì? – 有無往來

Có và không, đi và đến. Sách giải: sống là có, là đến; chết là không, là đi; đi đến không cùng mà đạo chỉ là một khí.

Ngũ thái là gì? – 五太

Năm bậc trước khi có trời đất: thái dịch (chưa thấy khí), thái sơ (khí bắt đầu), thái thuỷ (hình bắt đầu), thái tố (chất bắt đầu), và thái cực (khí hình chất đủ mà chưa tách).

Khí, thần, hình liên hệ thế nào? – 氣神形

Khí hiện rõ thành thần, thần hiện rõ thành hình; khi có đến cùng thì biến, hình trở về thần, thần trở về khí, như bánh xe quay.

Thiên này liên quan gì đến phong thuỷ mộ phần? – 葬

Thiên này giải thích vì sao người đã khuất còn liên quan đến người sống: chết là khí "đi" và "nghỉ", không mất; đạo của sự nghỉ là then chốt của sự sống. Táng là đặt chỗ nghỉ ấy vào nơi đất có sinh khí.

"Cát hung có cơ, thịnh suy có độ" có ý gì? – 有機有度

Nghĩa là hoạ phúc không ngẫu nhiên mà theo quy luật tính được. Đây là mầm của phần lý khí (suy vượng ngũ hành) mà phái Tam Hợp phát triển.

Từ khoá: ["hữu vô vãng lai" · "有無往來" · "quản thị chỉ mông" · "sinh khí" · "phong thủy âm trạch"]

Bài viết liên quan

Có thể quý vị quan tâm

Đi tiếp

Khoá học liên quan, app áp dụng, bài học thuật cùng chủ đề và quà tài liệu.

Bình luận

để gửi bình luận.

  • Đang tải bình luận…