Yên Ba Điếu Tẩu Ca
箋元遁甲句解煙波釣叟歌 (二冊)
Tác giả: tương truyền Triệu Phổ (趙普), tể tướng đầu đời Bắc Tống, làm ca; Trì Kỷ (池紀) đời Minh cú giải, giải nghĩa từng câu
Bản gốc: bản khắc gỗ đời Minh, hai tập thượng, hạ; bài này dịch các câu từ "Bát môn nhược ngộ Khai Hưu Sinh" tới câu cuối "Phi thị hiền nhân mạc truyền dữ" ở tập hạ, cùng lời cú giải và lời cuối sách của người biên soạn.
Đây là bài cuối của bộ Yên Ba Điếu Tẩu Ca. Sau khi đã dạy cách dựng bàn và đọc các cách can đè can ở bài 11, đoạn kết của bài ca quay về những thứ người dùng Kỳ Môn phải xét hằng ngày: tám cửa hợp với việc gì, chín sao sao nào cát, sao nào hung, mạnh yếu theo tháng ra sao, giờ có can nào thì nên kiêng, lúc gấp thì theo gì, lúc thong thả thì theo gì, cửa với cung khắc nhau thì sao, và giờ "lưới trời giăng bốn phía" thì thoát ra thế nào. Cuối cùng là lời dặn về tiết khí, ba nguyên và câu kết quen thuộc: bài quyết này chỉ truyền cho người hiền.
Lời chú đoạn này dẫn Tam Nguyên Kinh, Kỳ Môn Đại Toàn, Phù Ứng Kinh, Thái Ất thư, và có một hình tròn bát quái với số Lạc thư. Kho Sách Quý dựng lại bàn cho các ví dụ còn đọc được và vẽ thành sơ đồ. Cuối sách còn mấy dòng của người biên soạn ghi năm tháng soạn chú; bài này dịch luôn phần ấy.
Trả lời nhanh: Trong tám cửa, Khai, Hưu, Sinh là ba cửa cát, ra theo được; Thương hợp săn bắt, Đỗ hợp ẩn nấp, Cảnh hợp dâng thư phá trận, Kinh hợp bắt bớ kiện tụng, Tử chỉ hợp điếu tang, hành hình. Trong chín sao, Phụ, Cầm, Tâm đại cát, Xung, Nhậm tiểu cát, Bồng, Nhuế đại hung, Anh, Trụ tiểu hung; sao hung mà vô khí thì bớt hung, sao cát mà vượng tướng thì việc chắc thành. Bài ca tính vượng tướng riêng: tháng cùng hành là tướng, tháng sao sinh ra là vượng. Việc gấp thì theo thần, việc thong thả thì chờ cửa. Cửa khắc cung là "bách", xấu; cung khắc cửa thì không sao. Giờ có Quý là thiên võng: Quý ở cung 1, 2 lưới thấp, bò ra được; cung 3, 4 là đi vào mộ; cung 8, 9 lưới cao, đi đâu cũng được.
Thầy Vũ Giới giảng: "Đọc đến câu cuối bài ca mới thấy người xưa sắp xếp rất có ý. Mở đầu là trời đất, số cục; giữa bài là cách dựng bàn và các cách; còn kết thúc lại bằng những việc rất đời thường: cửa nào đi buôn, sao nào chữa bệnh, tháng nào sao mạnh. Kỳ Môn học để dùng, không phải để thuộc."
Ba cửa cát và hai cửa dùng việc riêng – 八門若遇開休生
八門若遇開休生,諸事逢之總稱情。傷宜捕獵終須獲,杜好邀遮及隱形。
注:開門宜遠行征討,見君求名,所向通達。○休門宜……事、治兵習業,百事皆吉。○生門宜見人、營造、求財獲寶。○傷門宜漁獵、討捕、行逐盜賊。○杜門宜邀遮、隱伏、誅伐逃亡……
Dịch: Tám cửa nếu gặp Khai, Hưu, Sinh, mọi việc gặp được đều vừa ý. Thương môn hợp săn bắt, rốt cuộc ắt bắt được; Đỗ môn hợp chặn đường và ẩn mình. Lời chú: Khai môn hợp đi xa chinh phạt, gặp vua, cầu danh, đi đâu cũng thông suốt. Hưu môn hợp việc… luyện binh, học nghề, trăm việc đều cát. Sinh môn hợp gặp người, xây dựng, cầu tài được của. Thương môn hợp đánh cá săn bắn, đánh dẹp, đuổi bắt trộm cướp. Đỗ môn hợp chặn đánh, ẩn nấp, trừ kẻ trốn chạy…
Giảng: Bài 5 đã dạy cách tìm Trực sử, tức cửa đi theo giờ. Đến đây bài ca dạy dùng cửa vào việc. Ba cửa Khai, Hưu, Sinh là ba cửa cát, cũng là ba cửa bài 6 gọi là "cát môn hợp kỳ" khi gặp thêm Ất, Bính, Đinh. Mỗi cửa có thế mạnh riêng: Khai là cửa mở, hợp việc lớn, việc công, ra mắt người trên; Hưu là cửa nghỉ, hợp việc yên, việc học, việc nuôi quân; Sinh là cửa sống, hợp việc làm ra của, dựng nhà, gặp người giúp.
Hai câu sau nói một điều người mới học hay bỏ qua: cửa hung không phải là vô dụng. Thương môn mang khí sát thương nên hợp việc đuổi bắt, săn bắn: việc mà mình chính là bên đi "làm thương" kẻ khác. Đỗ môn là cửa đóng, nên hợp việc chặn đường, mai phục, ẩn mình. Chọn cửa là chọn khí hợp với việc, chứ không phải lúc nào cũng tìm cửa "tốt".


Cảnh, Kinh và Tử môn – 景上投書驚擒訟
景上投書并破陣,驚能擒訟有聲名。若能死門何所主,只宜弔死與行刑。
注:景門宜上書、遣使、突陣破圍。○死門宜行刑誅戮、弔死送喪,行者遇病。○驚門宜掩捕、鬥訟、攻擊驚恐。已上八門,有開休生三門吉,宜出其下,若遇合三奇吉宿為上吉;(其餘)五門不可出其下……
Dịch: Cảnh môn hợp dâng thư và phá trận; Kinh môn bắt được kẻ kiện tụng, nổi tiếng tăm. Hỏi Tử môn chủ việc gì? Chỉ hợp việc điếu tang và thi hành hình phạt. Lời chú: Cảnh môn hợp dâng thư, sai sứ, xông trận phá vây. Tử môn hợp hành hình giết kẻ có tội, điếu người chết, đưa tang; người đi đường gặp bệnh. Kinh môn hợp vây bắt, kiện tụng, tấn công làm địch sợ. Trong tám cửa trên, ba cửa Khai, Hưu, Sinh là cát, nên ra theo phương các cửa ấy; nếu gặp thêm tam kỳ và sao cát thì là thượng cát. Năm cửa kia không nên ra theo…
Giảng: Cảnh môn thuộc hoả, ở phương nam, chủ văn thư, sáng sủa, nên hợp dâng thư, gửi giấy tờ, cử người đi đàm phán; hoả bốc lên nên cũng hợp xông trận phá vây. Kinh môn thuộc kim, chủ tiếng động, sợ hãi, nên hợp việc gây áp lực: vây bắt, kiện tụng, tấn công. Tử môn thuộc thổ, khí chết, chỉ hợp những việc vốn gắn với cái chết: tang lễ, hình phạt; người đi đường mà ra theo Tử môn thì dễ mắc bệnh.
Câu kết lời chú là quy tắc gốc: chỉ ba cửa cát mới nên "xuất kỳ hạ", tức ra đi theo phương của cửa ấy. Năm cửa kia chỉ dùng cho việc riêng đã kể, không dùng để xuất hành, ra quân, khai trương. Và cửa cát mà gặp thêm kỳ và sao cát là tốt nhất; đây là cách đọc ba tầng mà bài 9 đã dặn: cửa, kỳ, thần (sao) phải xét cùng nhau.

Chín sao: năm sao dương, bốn sao âm – 蓬任衝輔禽陽星
蓬任衝輔禽陽星,英芮柱心陰宿名。
注:昔黃帝令風后作太乙雷公式九宮法,以靈龜洛書之數……以一三八四……為陽宮,故蓬任衝輔配此四宮而為陽也;以二七六九為陰宮,故英芮柱心配此四宮而為陰也……
Dịch: Bồng, Nhậm, Xung, Phụ, Cầm là sao dương; Anh, Nhuế, Trụ, Tâm là tên các sao âm. Lời chú: Xưa Hoàng Đế sai Phong Hậu làm phép chín cung của Thái Ất, Lôi Công, theo số Lạc thư trên lưng rùa thiêng… Các cung 1, 3, 8, 4 là cung dương, nên Bồng, Nhậm, Xung, Phụ ở bốn cung này là sao dương; các cung 2, 7, 6, 9 là cung âm, nên Anh, Nhuế, Trụ, Tâm ở bốn cung này là sao âm…
Giảng: Cách chia âm dương của chín sao đi theo cung gốc. Bốn cung Khảm 1, Cấn 8, Chấn 3, Tốn 4 nằm nửa vòng từ bắc qua đông, là nửa dương khí sinh ra và lớn lên; bốn cung Ly 9, Khôn 2, Đoài 7, Càn 6 nằm nửa vòng từ nam qua tây, là nửa âm khí sinh ra và lớn lên. Thiên Cầm ở trung cung, được tính vào nhóm dương. Đây cũng là cách chia của Dương độn và Âm độn: Dương độn bắt đầu từ đông chí ở Khảm, Âm độn bắt đầu từ hạ chí ở Ly.
Biết sao âm hay dương giúp ích khi xét chủ khách và việc công việc tư: sao dương lợi việc mở ra, việc công khai; sao âm lợi việc giữ, việc kín. Lời chú đoạn này chỉ nói chuyện chia âm dương; cách ứng dụng ấy là phần giảng thêm.

Sao cát, sao hung và việc nên làm của từng sao – 輔禽心星為上吉
輔禽心星為上吉,衝任小吉未全亨。大凶蓬芮不堪遇,小凶英柱不精明。
注:天輔武曲……天心文曲……三陽星為大吉宿也。天衝破軍……天任……為小吉宿……
九星所主:天柱宜屯兵自固,隱跡埋形……天心宜療病合藥,將兵秋冬勝,得地千里,春夏不利……天衝宜出報仇,春夏左將勝,秋冬無功……天輔宜蘊身守道,設教修理,將兵春夏勝……天芮宜崇尚受道,交結朋友,受業師,皆吉;不可用兵、嫁娶、爭訟、移徙、築室……天禽宜祭祀求福,斷滅邪凶,將兵四時吉,百福助之……天英宜出入遠行,飲宴作樂,利嫁娶;不宜出兵、移徙、入官、築室……
○假令冬至上元陽遁一局甲己之日,半夜上甲子起一宮,順行至丙寅時在三宮,時下得天衝宿,宜出師報仇,春夏乘旺也。
Dịch: Phụ, Cầm, Tâm là sao thượng cát; Xung, Nhậm tiểu cát, chưa trọn hanh thông. Bồng, Nhuế đại hung, không nên gặp; Anh, Trụ tiểu hung, không sáng sủa. Lời chú ghép chín sao với các sao Bắc Đẩu: Thiên Phụ ứng Vũ Khúc, Thiên Tâm ứng Văn Khúc…, ba sao dương này là sao đại cát; Thiên Xung ứng Phá Quân, Thiên Nhậm… là sao tiểu cát…
Việc chủ của chín sao: Thiên Trụ hợp đóng quân tự giữ, giấu dấu vết. Thiên Tâm hợp chữa bệnh, bốc thuốc; ra quân mùa thu đông thì thắng, được đất nghìn dặm, mùa xuân hạ thì bất lợi. Thiên Xung hợp đi báo thù; mùa xuân hạ tướng bên tả thắng, mùa thu đông không công. Thiên Phụ hợp giữ mình theo đạo, mở dạy, sửa sang; ra quân mùa xuân hạ thì thắng. Thiên Nhuế hợp tôn đạo, nhận đạo, kết bạn, theo thầy học nghề, đều cát; không nên dùng binh, cưới hỏi, kiện tụng, dời nhà, xây nhà. Thiên Cầm hợp cúng tế cầu phúc, trừ tà; ra quân bốn mùa đều cát, trăm phúc giúp. Thiên Anh hợp đi xa, yến tiệc vui chơi, lợi cưới hỏi; không nên ra quân, dời nhà, nhậm chức, xây nhà.
Ví dụ: Đông chí thượng nguyên, Dương độn 1 cục, ngày Giáp Kỷ, đếm giờ Giáp Tý nửa đêm ở cung 1, đi thuận tới giờ Bính Dần ở cung 3; dưới giờ gặp sao Thiên Xung, nên ra quân báo thù, vì mùa xuân hạ Xung được vượng.
Giảng: Cách xếp hạng này dễ nhớ nếu nhìn theo ngũ hành và vị trí: ba sao đại cát Phụ (mộc, đông nam), Cầm (thổ, trung cung), Tâm (kim, tây bắc) đều ở những cung "êm": Tốn là gió thuận, trung cung là chỗ giữ, Càn là trời. Hai sao đại hung Bồng và Nhuế ở Khảm và Khôn, hai cung của nước và đất thấp, nơi người xưa coi là chỗ hiểm, chỗ bệnh.
Ví dụ trong lời chú dùng một cách tìm sao rất cổ: không dựng cả bàn mà đếm giờ trên chín cung, Giáp Tý ở cung 1, Ất Sửu cung 2, Bính Dần cung 3, rồi lấy sao gốc của cung ấy (cung 3 là Thiên Xung). Cách này khác với cách dựng bàn bay sao ở bài 5. Người học nên biết để đọc hiểu sách cổ, còn khi dùng thì vẫn theo bàn đầy đủ. Lời chú nói "xuân hạ thừa vượng" là theo cách tính vượng tướng riêng của bài ca, sẽ giảng ở mục sau.

Vô khí, vượng tướng và chín sao phối ngũ hành – 要識九星配五行
大凶無氣變為吉,小凶無氣亦同之。吉宿更能逢旺相,萬舉萬全功必成。若遇休囚并廢沒,勸君不必進前程。
注:三元經云:時下得天輔、天禽、天心為大吉;得天任、天衝為次吉;得天蓬、天芮為大凶;得天柱、天英為小凶……次吉星無旺相氣則中平,乘旺相氣則大吉,乘死休氣則為凶……假令冬至時得天任吉宿,又乘旺氣,則上吉也。
要識九星配五行,各隨八卦考羲經。坎蓬星水離英火,中宮坤艮土為營。乾兌為金震巽木,旺相休囚看重輕。
注:此以九星配五行,又隨伏羲周易、後天文王八卦而推之……
Dịch: Sao đại hung mà vô khí thì đổi thành cát; sao tiểu hung vô khí cũng vậy. Sao cát lại gặp vượng tướng thì muôn việc làm muôn việc trọn, công ắt thành. Nếu gặp hưu, tù và phế thì khuyên người đừng tiến bước. Lời chú dẫn Tam Nguyên Kinh: dưới giờ gặp Thiên Phụ, Thiên Cầm, Thiên Tâm là đại cát; gặp Thiên Nhậm, Thiên Xung là thứ cát; gặp Thiên Bồng, Thiên Nhuế là đại hung; gặp Thiên Trụ, Thiên Anh là tiểu hung… Sao thứ cát không có khí vượng tướng thì trung bình, được khí vượng tướng thì đại cát, gặp khí tử hưu thì thành hung… Ví như đông chí gặp sao cát Thiên Nhậm, lại được khí vượng, thì là thượng cát.
Phải biết chín sao phối ngũ hành, mỗi sao theo tám quẻ mà xét theo kinh của Phục Hy. Khảm là Bồng, sao thuỷ; Ly là Anh, hoả; trung cung, Khôn, Cấn là thổ; Càn, Đoài là kim; Chấn, Tốn là mộc; xem vượng, tướng, hưu, tù mà định nặng nhẹ. Lời chú: đây là lấy chín sao phối ngũ hành, theo bát quái hậu thiên của Văn Vương trong Chu Dịch mà suy ra…
Giảng: Hai đoạn ca này nối với nhau: muốn biết sao có khí hay không thì phải biết sao thuộc hành gì. Ngũ hành của sao lấy theo cung gốc trên bát quái hậu thiên: Bồng ở Khảm nên thuỷ, Anh ở Ly nên hoả, Xung và Phụ ở Chấn, Tốn nên mộc, Tâm và Trụ ở Càn, Đoài nên kim, Nhuế, Nhậm, Cầm ở Khôn, Cấn, trung cung nên thổ. Sách vẽ kèm một hình tròn tám nan, giữa là số năm, quanh là các số Lạc thư và tên quẻ, để người đọc nhìn một lần là nhớ.
Ý quan trọng nhất của đoạn này là cát hung của sao không cố định. Sao hung mà đang suy, không có khí, thì cái hung không làm gì được, có khi còn thành cát; sao cát mà đang suy thì cái cát cũng không ra được. Ví dụ lời chú chọn đông chí và Thiên Nhậm: Nhậm là thổ, theo cách tính của bài ca thì thổ "vượng" ở tháng mà thổ sinh ra, tức tháng kim; đông chí lại là tháng Tý. Chỗ này lời chú và bảng vượng tướng ở mục sau không khớp nhau; có thể lời chú theo một cách tính khác. Kho Sách Quý giữ nguyên lời sách và ghi rõ chỗ chưa khớp để người học tự đối chiếu.

Cách tính vượng tướng riêng của bài ca – 與我同行即為相
與我同行即為相,我生之月誠為旺。廢於父母休於財,囚於鬼兮真不妄。假令水宿號天蓬,相在初冬與仲冬,旺於正二休四五,其餘倣此自研窮。
注:三元經曰:九星休旺者……相於同類月,旺於我生月,廢於生我月,囚於官鬼月,休於妻財月……天蓬水宿,相於亥子月,同類也;旺於寅卯,我生也;廢於申酉月,生我也……天英火宿相於巳午,旺於辰戌丑未,廢於寅卯,休於申酉,囚於亥子。天衝天輔木宿相於寅卯,旺於巳午,廢於亥子,休於辰戌丑未,囚於申酉。天心天柱金宿相於申酉,旺於亥子,廢於辰戌丑未,休於寅卯,囚於巳午。天芮天任天禽土宿相於辰戌丑未,旺於申酉,廢於巳午,休於亥子,囚於寅卯。
Dịch: Tháng cùng hành với ta là tướng; tháng ta sinh ra mới thật là vượng. Tháng sinh ra ta (cha mẹ) là phế, tháng ta khắc (tài) là hưu, tháng khắc ta (quỷ) là tù, thật không sai. Ví như sao thuỷ tên Thiên Bồng: tướng ở đầu đông và giữa đông, vượng ở tháng giêng, tháng hai, hưu ở tháng tư, tháng năm; các sao khác cứ theo đó mà tự suy. Lời chú dẫn Tam Nguyên Kinh và kê đủ năm hành: Thiên Bồng thuỷ tướng ở Hợi Tý, vượng ở Dần Mão, phế ở Thân Dậu…; Thiên Anh hoả tướng ở Tỵ Ngọ, vượng ở Thìn Tuất Sửu Mùi, phế ở Dần Mão, hưu ở Thân Dậu, tù ở Hợi Tý; Xung, Phụ mộc tướng ở Dần Mão, vượng ở Tỵ Ngọ, phế ở Hợi Tý, hưu ở Thìn Tuất Sửu Mùi, tù ở Thân Dậu; Tâm, Trụ kim tướng ở Thân Dậu, vượng ở Hợi Tý, phế ở Thìn Tuất Sửu Mùi, hưu ở Dần Mão, tù ở Tỵ Ngọ; Nhuế, Nhậm, Cầm thổ tướng ở Thìn Tuất Sửu Mùi, vượng ở Thân Dậu, phế ở Tỵ Ngọ, hưu ở Hợi Tý, tù ở Dần Mão.
Giảng: Đây là chỗ người học dễ nhầm nhất. Trong cách tính quen thuộc của mệnh lý, hành cùng mùa là vượng, hành được mùa sinh là tướng. Bài ca tính ngược một bậc: tháng cùng hành chỉ là tướng, còn tháng mà sao sinh ra mới là vượng. Lời chú không giải thích vì sao; Thầy Vũ Giới gợi một cách nhớ: chín sao là sao trời, khí của sao toả ra, nên coi sao mạnh nhất lúc khí của nó đang nuôi một hành khác.
Lấy Thiên Bồng làm ví dụ cho dễ nhớ: Bồng là thuỷ; tháng 10, 11 âm lịch (Hợi, Tý) là thuỷ, cùng hành, nên tướng; tháng giêng, hai (Dần, Mão) là mộc, thuỷ sinh mộc, nên vượng; tháng tư, năm (Tỵ, Ngọ) là hoả, thuỷ khắc hoả, nên hưu; các tháng Thìn, Tuất, Sửu, Mùi là thổ, thổ khắc thuỷ, nên tù; tháng bảy, tám (Thân, Dậu) là kim, kim sinh thuỷ, nên phế. Gặp sách Kỳ Môn khác ghi khác đi thì phải biết sách ấy theo cách nào, đừng trộn hai cách vào một bàn.
Với ví dụ Thiên Xung ở mục trước: Xung là mộc, vượng ở Tỵ Ngọ (mùa hạ) và tướng ở Dần Mão (mùa xuân), nên lời chú nói "xuân hạ thừa vượng" là khớp với bảng này.


Gấp theo thần, thong thả theo cửa; giờ có can trùng sáu nghi – 急則從神緩從門
急則從神緩從門,三五反覆天道亨。
注:三元經曰:謂有事不擇時,并三奇吉門,當天乙所在宮……直符之神;若緩待則可待三奇吉門……三奇吉門,但從三奇所臨方出,百事吉,所謂吉則從神……陰陽二遁有閉塞,八方皆無門可出……
十干加伏若加錯,入墓休囚吉事危。
注:時加六戊,乘龍萬里,莫敢呵止。六戊為天門……當從天上六戊出……將兵客勝……利以遠行市賈。○假令立春中元陽五局甲己之日戊辰時,此時六戊在五宮寄坤二,以直符加時干,即六戊臨二宮,出西南吉。○時加六己,如神所使,不知六己出被凶咎……宜為陰謀私密之事……時加六庚,抱木而行,強有出者必見鬥爭,謂庚為天獄……將兵主勝不利客,利屯營固守……時加六辛,行遇死人,強有出者罪罰纏身……時加六壬,為吏所禁……必有牢獄……時加六癸,眾人莫視……宜隱遁求仙……
Dịch: Gấp thì theo thần, thong thả thì theo cửa; ba với năm lật qua lật lại, đạo trời hanh thông. Lời chú dẫn Tam Nguyên Kinh: có việc gấp không kịp chọn giờ, không kịp chờ tam kỳ, cửa cát, thì ra theo cung có Thiên Ất, tức thần Trực phù; nếu thong thả chờ được thì chờ tam kỳ, cửa cát… Tam kỳ hợp cửa cát thì cứ ra theo phương tam kỳ đến, trăm việc đều cát… Có lúc cả hai độn bế tắc, tám phương không có cửa nào ra được…
Mười can đè lên nhau mà đè sai, vào mộ, hưu tù thì việc tốt cũng nguy. Lời chú kể từng giờ: giờ Mậu là "cưỡi rồng muôn dặm, không ai dám quát ngăn"; Mậu là thiên môn…, nên ra theo phương có Mậu thiên bàn; ra quân bên khách thắng, lợi đi xa, buôn bán. Ví dụ: tiết lập xuân trung nguyên, Dương 5 cục, ngày Giáp Kỷ, giờ Mậu Thìn; lúc ấy Mậu ở cung 5 gửi sang Khôn 2, lấy Trực phù đè lên can giờ thì Mậu vẫn ở cung 2, ra theo tây nam là cát. Giờ Kỷ là "như có thần sai khiến", không biết mà ra theo Kỷ thì bị hoạ…, hợp việc mưu tính kín đáo. Giờ Canh là "ôm gông mà đi", cố ra ắt gặp tranh đấu; Canh là thiên ngục…, ra quân lợi chủ không lợi khách, nên đóng trại giữ chắc. Giờ Tân là "đi gặp người chết", cố ra ắt mắc tội vạ. Giờ Nhâm là "bị quan lại bắt giữ", ắt có ngục tù. Giờ Quý là "mọi người không thấy", hợp ẩn trốn, tu luyện…
Giảng: Câu "gấp theo thần, thong thả theo cửa" là lời khuyên rất thực tế. Cửa cát hợp kỳ không phải giờ nào cũng có. Khi có việc khẩn mà không chờ được, bài ca cho phép ra theo phương của Trực phù, vì Trực phù là thần đứng đầu, đi tới đâu là có uy tới đó. Còn việc không gấp thì đừng vội, chờ giờ có cửa cát và kỳ.
Đoạn "thập can gia phục" thì lời chú giảng thành sáu câu về giờ có can trùng sáu nghi. Sáu câu này có gốc rất cổ và hay gặp trong các sách Kỳ Môn: Mậu là thiên môn nên tốt, Canh là thiên ngục, Nhâm là thiên lao, Quý là thiên võng nên xấu; theo cách gọi quen thuộc trong sách Kỳ Môn, Kỷ là địa hộ nên hợp việc kín, Tân là thiên đình nên gặp phải thì dễ mắc vạ. Ví dụ giờ Mậu Thìn Dương 5 cục được dựng lại ở sơ đồ dưới: can giờ trùng với can đầu tuần nên Trực phù đứng yên, Mậu gửi ở Khôn 2, phương tây nam.


Trực sử, thiên mục địa nhĩ và năm loại ngày – 天目為客地為主
(斗)精為使用為貴,起宮天乙用無遺。
注:……陽遁陽使起一終于九,陰遁陰使起于九終于一……陰陽二遁各有二使……
天目為客地為主,六甲推兮無差理。勸君莫失此玄機,洞徹九宮扶明主。
注:……寶日為上吉,謂干生支也,如甲午日,甲木生午火……義日次吉,謂支生干也……和日為次吉,謂支干比和也,如壬子日之類,壬水子水和同也。○制日為凶,謂干剋支也,如甲戌日,甲木剋戌土。○伐日為極凶,謂支剋干也,如甲申日,申金剋甲木也……
Dịch: Lấy tinh (của Đẩu) làm sứ, dùng là quý; khởi cung theo Thiên Ất thì dùng không sót. Lời chú: Dương độn thì sứ dương khởi từ 1 tới 9, Âm độn thì sứ âm khởi từ 9 về 1… Hai độn mỗi độn có sứ riêng…
Thiên mục là khách, địa nhĩ là chủ; theo sáu Giáp mà suy thì không sai lẽ. Khuyên người đừng bỏ lỡ huyền cơ này, thấu suốt chín cung để phò minh chủ. Lời chú: ngày bảo là thượng cát, tức can sinh chi, như ngày Giáp Ngọ, Giáp mộc sinh Ngọ hoả; ngày nghĩa thứ cát, tức chi sinh can; ngày hoà cũng thứ cát, tức can chi cùng hành, như ngày Nhâm Tý, Nhâm thuỷ với Tý thuỷ hoà đồng. Ngày chế là hung, tức can khắc chi, như ngày Giáp Tuất, Giáp mộc khắc Tuất thổ. Ngày phạt là cực hung, tức chi khắc can, như ngày Giáp Thân, Thân kim khắc Giáp mộc…
Giảng: Chữ đầu câu "tinh vi sứ" trong bản khắc đã mờ; các bản lưu hành thường chép là "Đẩu tinh". Ý câu là nhắc lại Trực sử, tức cửa theo giờ, đã giảng ở bài 5: Dương độn đi thuận, Âm độn đi nghịch. Đọc đến cuối bài ca, người soạn muốn người học nhớ rằng mọi cách đọc đều dựa trên hai trục ấy: Trực phù cho thần, Trực sử cho cửa.
"Thiên mục vi khách, địa nhĩ vi chủ" là phép chia chủ khách theo can chi: can ở trên như con mắt trời, thuộc khách; chi ở dưới như cái tai đất, thuộc chủ. Lời chú áp vào can chi của ngày để chia năm loại ngày. Ngày bảo và ngày nghĩa là can chi sinh nhau, tốt; ngày hoà là cùng hành, cũng tốt; ngày chế là can khắc chi, khách lấn chủ, xấu; ngày phạt là chi khắc can, dưới phạm trên, xấu nhất. Đây là một cách lọc ngày rất nhanh mà nhiều sách chọn ngày đời sau vẫn dùng.

Cung khắc cửa và cửa khắc cung – 宮制其門不為迫
宮制其門不為迫,門制其宮是迫雄。
注:……假令開門臨三宮、四宮……為吉門被迫,即事不成。○假令傷門、杜門臨二宮、八宮,死門臨一宮,驚門臨三四宮,為凶門被迫……
Dịch: Cung khắc cửa thì không gọi là bách; cửa khắc cung mới là bách mạnh. Lời chú: ví như Khai môn đến cung 3, cung 4… là cửa cát bị bách, việc không thành. Ví như Thương môn, Đỗ môn đến cung 2, cung 8, Tử môn đến cung 1, Kinh môn đến cung 3, 4, là cửa hung bị bách…
Giảng: "Bách" (迫) nghĩa là bức ép. Khi cửa trên thiên bàn rơi vào một cung, ta so ngũ hành của cửa với ngũ hành của cung. Nếu cửa khắc cung thì là bách: cửa đè nén nơi nó đến, việc bị ép, cửa cát thì việc tốt không thành, cửa hung thì hoạ càng nặng. Nếu cung khắc cửa thì gọi là chế, bài ca nói không tính là bách.
Từ ví dụ của lời chú có thể suy đủ tám cửa: Khai và Kinh (kim) bị bách ở Chấn 3, Tốn 4 (mộc); Hưu (thuỷ) bị bách ở Ly 9 (hoả); Sinh và Tử (thổ) bị bách ở Khảm 1 (thuỷ); Thương và Đỗ (mộc) bị bách ở Khôn 2, Cấn 8 (thổ); Cảnh (hoả) bị bách ở Càn 6, Đoài 7 (kim). Sơ đồ dưới ghi lại để tra nhanh. Khi một giờ có cửa cát hợp kỳ mà cửa lại bị bách thì phải giảm một bậc, đừng vội cho là thượng cát.

Thiên võng tứ trương: lưới trời giăng bốn phía – 天網四張無路走
天網四張無路走,一二網低有路蹤。三至四宮行入墓,八九高強任西東。
注:三元經曰:天網四張,萬物盡傷,此時不可舉兵……謂時得六癸之神,必有高下也……天上六癸加一宮,其神去地一尺;在二宮,去地二尺……訣曰:天網四張時,謂時下得六癸也,癸酉、癸未、癸巳、癸卯、癸丑、癸亥是為天網,有高低……急事有此時不得不行,當以高行而出。○假令……下元用陰遁四局乙庚之日己卯時,此時天上六癸在八宮……得天任為六癸下臨八宮……
天網者,天上六癸之下是也。其神有高下:在坎高一尺,坤二尺,震三尺,巽四尺……如破陣欲取道出……呼天輔之名,匍匐而出……
Dịch: Lưới trời giăng bốn phía, không đường chạy; ở cung 1, 2 lưới thấp, còn có lối đi. Ở cung 3, 4 là đi vào mộ; ở cung 8, 9 lưới cao, mặc sức đi tây đông. Lời chú dẫn Tam Nguyên Kinh: lưới trời giăng bốn phía thì muôn vật đều bị thương, giờ ấy không nên dấy binh… Tức là giờ gặp thần Quý thì lưới có cao có thấp… Quý thiên bàn đến cung 1 thì lưới cách đất một thước; đến cung 2 thì cách đất hai thước… Khẩu quyết: giờ thiên võng tứ trương là dưới giờ gặp Quý; sáu giờ Quý Dậu, Quý Mùi, Quý Tỵ, Quý Mão, Quý Sửu, Quý Hợi là thiên võng, lưới có cao thấp… Có việc gấp gặp giờ này mà không thể không đi, thì phải chọn chỗ lưới cao mà ra. Ví như hạ nguyên Âm 4 cục, ngày Ất Canh, giờ Kỷ Mão: lúc ấy Quý thiên bàn ở cung 8, cùng sao Thiên Nhậm…
Thiên võng ở ngay dưới Quý thiên bàn. Thần ấy có cao thấp: ở Khảm cao một thước, Khôn hai thước, Chấn ba thước, Tốn bốn thước… Nếu phá trận muốn mở đường ra… thì gọi tên Thiên Phụ, bò mà ra…
Giảng: Quý là can cuối cùng, thuỷ âm, nên gọi là thiên võng, lưới trời. Giờ có can Quý, hoặc khi Quý thiên bàn đè lên phương mình định đi, là giờ lưới giăng. Bài ca không cấm hẳn mà dạy đo độ cao của lưới: theo số cung mà Quý đến. Ở cung 1, 2, lưới thấp, cúi người hoặc bò thì qua được; ở cung 3, 4, lưới cao vừa tầm người, đi thẳng vào là như đi vào mộ; còn ở cung 8, 9 thì lưới đã cao hơn đầu, đi đâu cũng được.
Ví dụ trong sách được Kho Sách Quý dựng lại: Âm 4 cục, giờ Kỷ Mão; can giờ trùng với can đầu tuần Giáp Tuất nên can và sao đứng yên; Quý ở Cấn 8 cùng sao Thiên Nhậm, đúng như lời chú. Quý ở cung 8 là lưới cao, nên việc gấp vẫn đi được. Chữ ghi tiết khí ở ví dụ này trong bản khắc không rõ; theo số cục 4 hạ nguyên thì hợp với tiết đại thử.
Câu "gọi tên Thiên Phụ mà bò ra" là một nghi thức cổ. Kho Sách Quý dịch đúng lời sách để giữ trọn văn bản; Thầy Vũ Giới không dạy dùng nghi thức này, mà khuyên giản dị hơn: giờ thiên võng thì việc không gấp nên hoãn, việc gấp thì chọn phương lưới cao.



Tiết khí, ba nguyên và sáu kỷ – 節氣推移時候定
節氣推移時候定,陰陽順逆要精通。三元積數成六紀,天地未成有一理。
注:一年分四時八節,立春、春分、立夏、夏至、立秋、秋分、立冬、冬至,而二十四氣、七十二候。○三元例乃冬至、小寒、大寒……一節統三為正宗……六紀,六紀乃七十二候之數……以天地之化,乃一定之理數也。
Dịch: Tiết khí dời đổi thì thời hậu được định; âm dương thuận nghịch phải thông suốt. Ba nguyên cộng số lại thành sáu kỷ; khi trời đất chưa thành đã có một lẽ. Lời chú: một năm chia bốn mùa tám tiết: lập xuân, xuân phân, lập hạ, hạ chí, lập thu, thu phân, lập đông, đông chí; thành hai mươi bốn khí, bảy mươi hai hậu. Phép ba nguyên là đông chí, tiểu hàn, đại hàn…, một tiết gồm ba nguyên là chính… Sáu kỷ, sáu kỷ là số của bảy mươi hai hậu… Đó là sự biến hoá của trời đất, là một lẽ số đã định.
Giảng: Bốn câu này quay về điểm xuất phát của bài ca, ở bài 3 và bài 4: mỗi khí có ba nguyên, mỗi nguyên năm ngày, mỗi nguyên một cục. Hai mươi bốn khí nhân ba là bảy mươi hai nguyên, đúng bằng bảy mươi hai hậu của lịch cổ; sáu mươi giờ một nguyên quay vòng thành "sáu kỷ". Người soạn đặt bốn câu này gần cuối để nhắc: bàn có đúng hay không là ở tiết khí. Xác định sai tiết, sai nguyên thì mọi cách đọc cửa, sao, can phía trên đều sai theo. Câu "thiên địa vị thành hữu nhất lý" là ý triết học của cả bộ: số Kỳ Môn không do người đặt ra mà là cái lẽ có trước cả trời đất.

Lời kết: chỉ truyền cho người hiền – 請觀歌裏精微訣
請觀歌裏精微訣,非是賢人莫傳與。
注:此歌中之語,句句如神……非是賢者不可妄傳……黃帝傳於風后,至於子房……有誓誡曰:不許傳於不仁之人,若非其人,必受其殃……郭璞……編入遁甲……弘治乙卯解,至丁巳年春月重解,至正德戊辰年春……解類編成冊……
(箋)元遁甲句解煙波(釣叟)歌終
Dịch: Xin hãy xem kỹ những khẩu quyết tinh vi trong bài ca; không phải người hiền thì đừng truyền cho. Lời chú: lời trong bài ca câu nào cũng như thần… không phải người hiền thì không được truyền bừa… Hoàng Đế truyền cho Phong Hậu, đến Trương Tử Phòng… Có lời thề răn: không được truyền cho kẻ bất nhân; truyền không đúng người thì ắt chịu tai ương… Quách Phác… đem vào sách Độn Giáp… Năm Ất Mão niên hiệu Hoằng Trị bắt đầu giải, đến mùa xuân năm Đinh Tỵ giải lại, đến mùa xuân năm Mậu Thìn niên hiệu Chính Đức… phân loại giải nghĩa, biên thành sách… Hết bài ca Yên Ba có cú giải về Độn Giáp.
Giảng: Câu kết này là lời dặn quen thuộc của mọi bài quyết cổ. Lời chú kể lại dòng truyền mà bài 2 đã nhắc: từ Hoàng Đế, Phong Hậu đến Trương Lương, rồi các đời sau. Mấy dòng cuối cho biết thời gian người chú giải làm việc: bắt đầu năm Ất Mão niên hiệu Hoằng Trị (khoảng năm 1495), giải lại vào mùa xuân năm Đinh Tỵ (khoảng năm 1497), rồi đến niên hiệu Chính Đức năm Mậu Thìn (khoảng năm 1508) mới phân loại và biên thành sách. Như vậy bản cú giải này thành hình trong khoảng mười mấy năm cuối thế kỷ 15, đầu thế kỷ 16.
"Người hiền" ở đây không chỉ là người giỏi. Kỳ Môn là phép chọn thời, chọn phương; người dùng vào việc hại người thì cái hại quay về chính mình. Lời răn "truyền không đúng người ắt chịu tai ương" là để người thầy chọn trò, và cũng để người trò tự giữ mình.


Luận theo Phong Thuỷ Liên Hoa – 蓮花論
Đi hết mười hai bài Yên Ba Điếu Tẩu Ca, Thầy Vũ Giới rút ra ba điều cho người học.
Thứ nhất, cửa, sao, can đều phải xét khí. Đoạn kết bài ca nhấn mạnh hai lần: sao hung vô khí thì bớt hung, sao cát vượng tướng mới thành; cửa cát mà khắc cung thì bị bách. Không có thành phần nào trên bàn "tốt tuyệt đối" hay "xấu tuyệt đối". Người học phải luôn hỏi: thứ này đang mạnh hay yếu, đang bị ép hay đang được nuôi.
Thứ hai, chọn theo việc, không chọn theo tên. Bài ca dạy Thương môn để săn bắt, Đỗ môn để ẩn nấp, Thiên Tâm để chữa bệnh, Thiên Nhuế để theo thầy học. Ví như chọn giờ đi khám chữa bệnh thì ưu tiên giờ Thiên Tâm vượng; chọn giờ ký hợp đồng thì ưu tiên Sinh môn, Khai môn, tránh giờ Canh, giờ Quý; còn việc gấp không chờ được thì ra theo phương Trực phù.
Thứ ba, phần thời đi cùng phần thế. Kỳ Môn chọn lúc và chọn phương ngắn hạn; nhà cửa, mồ mả vẫn phải xét theo hình thế và toạ hướng. Kho Sách Quý dịch trọn bộ cú giải này để người học Phong Thuỷ Liên Hoa có một văn bản gốc đầy đủ mà đối chiếu, không phải học qua những bản chép lại thiếu chú.
Tóm lại – 總結: Khai, Hưu, Sinh là ba cửa cát, ra theo được; năm cửa kia dùng cho việc riêng: Thương săn bắt, Đỗ ẩn nấp, Cảnh dâng thư phá trận, Kinh bắt bớ kiện tụng, Tử điếu tang hành hình. Chín sao chia năm dương bốn âm theo cung gốc; Phụ, Cầm, Tâm đại cát, Xung, Nhậm tiểu cát, Bồng, Nhuế đại hung, Anh, Trụ tiểu hung, và cát hung còn tuỳ vượng suy. Bài ca tính vượng tướng riêng: cùng hành là tướng, sao sinh ra là vượng, sao khắc là hưu, khắc sao là tù, sinh sao là phế. Việc gấp theo thần, việc thong thả theo cửa; giờ Mậu cưỡi rồng muôn dặm, giờ Canh, Tân, Nhâm, Quý nên kiêng. Cửa khắc cung là bách. Giờ Quý là thiên võng: lưới thấp ở cung 1, 2, vào mộ ở cung 3, 4, lưới cao ở cung 8, 9. Mọi bàn đều bắt đầu từ tiết khí đúng, và bài quyết này chỉ truyền cho người hiền.
Đây là bài cuối của bộ Yên Ba Điếu Tẩu Ca. Mời bạn xem lại toàn bộ mười hai bài theo thứ tự ở chuyên mục Yên Ba Điếu Tẩu Ca, bắt đầu từ Yên Ba Điếu Tẩu Ca (1): Tác giả Triệu Phổ và bản cú giải đời Minh của Trì Kỷ.
Nguồn: Tiên nguyên Độn Giáp cú giải Yên Ba Điếu Tẩu Ca (箋元遁甲句解煙波釣叟歌), bản khắc gỗ đời Minh hai tập, Trì Kỷ (池紀) cú giải; quyển hạ, các câu từ "Bát môn nhược ngộ Khai Hưu Sinh" tới câu cuối "Phi thị hiền nhân mạc truyền dữ", cùng lời dẫn Tam Nguyên Kinh, Kỳ Môn Đại Toàn, Phù Ứng Kinh, hình "Hà chuyển vận toàn cơ thác tống chi đồ" và lời cuối sách. Chữ Hán ở trên chép các đoạn chính, chỗ bản gốc rách hoặc mờ để dấu ba chấm. Các sơ đồ, phần dựng lại hai ví dụ (Dương 5 cục giờ Mậu Thìn, Âm 4 cục giờ Kỷ Mão), bảng cửa bị bách suy từ lời chú và phần quy đổi niên hiệu ra năm dương lịch là phần Kho Sách Quý làm thêm. Thầy Vũ Giới tổng hợp và biên soạn.
Công cụ Liên Hoa dùng kèm bài này – 蓮花工具
- Độn Pháp Liên Hoa: dựng bàn Kỳ Môn theo giờ để xem cửa, sao và can Quý đang ở cung nào.
- Trạch Cát Liên Hoa: xem can chi ngày, tháng để biết ngày bảo, nghĩa, hoà, chế, phạt và tháng nào sao vượng.
- La Kinh Liên Hoa: xác định đúng phương của cửa cát, của Trực phù ngoài thực địa.
Bài liên quan – 相關文章
- Yên Ba Điếu Tẩu Ca (11): Thái Bạch, Huỳnh Hoặc, các cách hung và Long phản thủ, Điểu điệt huyệt
- Yên Ba Điếu Tẩu Ca (5): Chín sao, tám cửa, Trực phù gia thời can, Trực sử theo giờ
- Yên Ba Điếu Tẩu Ca (3): Bàn tay cửu cung, 24 khí và bài ca cục số Dương độn, Âm độn
- Kỳ Môn Ngũ Tổng Quy: sách Kỳ Môn dùng hằng ngày đời Minh
Học bài bản cùng Thầy Vũ Giới – 隨師研習
Đọc xong một bộ ca quyết cổ là mới có bản đồ; dùng được bàn Kỳ Môn vào việc chọn ngày giờ, chọn phương thì cần luyện trên nhiều ví dụ thật. Mời bạn tham khảo Khoá học xem ngày tốt Trạch Cát hoặc Khoá học cao cấp Phong Thuỷ Sư Liên Hoa. Ghi danh, hỏi lịch khai giảng qua Zalo 0988 964 636 (Thầy Vũ Giới, TP.HCM).
Câu hỏi thường gặp – 常見問題
Ba cửa cát trong Kỳ Môn là những cửa nào? – 開休生
Là Khai môn, Hưu môn và Sinh môn. Bài ca nói gặp ba cửa này thì mọi việc vừa ý, và chỉ ba cửa này mới nên ra theo; gặp thêm tam kỳ và sao cát thì là thượng cát.
Cửa hung có dùng được không? – 凶門用事
Dùng được cho việc riêng của nó: Thương môn để săn bắt, đuổi giặc; Đỗ môn để chặn đường, ẩn nấp; Cảnh môn để dâng thư, phá trận; Kinh môn để vây bắt, kiện tụng; Tử môn chỉ để điếu tang, hành hình. Không dùng các cửa này để xuất hành hay khai trương.
Chín sao sao nào cát, sao nào hung? – 九星吉凶
Thiên Phụ, Thiên Cầm, Thiên Tâm đại cát; Thiên Xung, Thiên Nhậm tiểu cát; Thiên Bồng, Thiên Nhuế đại hung; Thiên Anh, Thiên Trụ tiểu hung. Sao hung mà vô khí thì bớt hung, sao cát mà gặp hưu tù thì cũng không nên dùng.
Vượng tướng của chín sao tính thế nào? – 九星旺相
Theo bài ca: tháng cùng hành với sao là tướng, tháng sao sinh ra là vượng, tháng sao khắc là hưu, tháng khắc sao là tù, tháng sinh ra sao là phế. Ví như Thiên Bồng thuỷ tướng ở tháng Hợi Tý, vượng ở tháng Dần Mão.
Thiên võng tứ trương là gì? – 天網四張
Là giờ gặp can Quý, lưới trời nằm dưới Quý thiên bàn. Quý ở cung 1, 2 thì lưới thấp, bò ra được; ở cung 3, 4 là đi vào mộ; ở cung 8, 9 thì lưới cao, đi đâu cũng được. Việc không gấp nên hoãn sang giờ khác.









