Quang sát: kính phản quang, mái tôn hắt sáng theo phong thủy

Quang sát là sát do ánh sáng hắt vào nhà: một mặt dựng kính phản quang bên kia đường, một mái tôn lớn của xưởng bên cạnh, một tấm ốp kim loại sáng loá, cứ đến giờ là chiếu thẳng vào cửa, vào phòng. Nhiều người nghĩ ánh sáng là dương, là tốt, càng nhiều càng hay, nhưng dương quá cũng là bệnh, và Hình Pháp xếp ánh sáng hắt chói vào nhóm hình sát đáng lưu tâm ở đô thị.

"Nhất âm nhất dương chi vị đạo."

— Kinh Dịch, Thầy Vũ Giới thường nhắc

Một âm một dương mới là đạo. Thiếu sáng là âm thịnh, sáng gắt là dương thịnh; cả hai đều lệch. Bài viết thuộc chuyên đề Hình sát – Thế sát nhà phố, trình bày theo Hình Pháp Liên Hoa: quang sát là gì, nguồn gây quang sát hay gặp ở nhà phố Việt Nam, vì sao nó thay đổi theo giờ và theo mùa, và hướng chế – hoá bằng rèm, lam, cây, kính trước khi nghĩ đến bất cứ vật gì khác.

Quang sát là gì?

Quang là ánh sáng. Quang sát là sát sinh ra khi ánh sáng bị một bề mặt phản chiếu, dồn lại rồi hắt thẳng vào nhà với cường độ gắt hơn hẳn ánh sáng tự nhiên. Ánh sáng trời bình thường toả đều, dịu, đi qua khoảng không rồi mới vào nhà. Ánh sáng phản chiếu thì đi thành luồng, có hướng, có điểm rơi, có lúc chói đến mức không mở mắt được.

Quang sát thuộc nhóm hình sát, vì nó sinh ra từ hình tướng và vật liệu của chính công trình: mặt kính phẳng lớn, mái kim loại bóng, tấm ốp sáng, mặt nước tĩnh rộng. Nhưng nó cũng mang tính thế, vì có hắt vào nhà mình hay không còn tuỳ hướng của mặt phản chiếu, vị trí mặt trời và tương quan giữa hai công trình. Chính vì vừa hình vừa thế, quang sát rất "khó bắt": cùng một căn nhà, buổi sáng không sao, chiều đến lại chói; mùa này không thấy, mùa khác mới hiện.

Ở đô thị Việt Nam, quang sát xuất hiện nhiều từ khi các toà văn phòng, trung tâm thương mại dùng mặt dựng kính, và các khu nhà xưởng, chợ, bãi xe lợp mái tôn diện rộng. Nhà phố nằm đối diện, nằm cạnh hay nằm thấp hơn những bề mặt ấy là nơi chịu trước. Xem sơ đồ dưới đây để thấy đường đi của tia sáng từ mặt trời, qua mặt kính, rồi rơi vào cửa nhà đối diện.

Những nguồn gây quang sát hay gặp ở nhà phố

Mặt dựng kính phản quang

Đây là nguồn mạnh nhất. Một mặt kính lớn, phẳng, có lớp phản quang, hoạt động như một tấm gương khổng lồ. Khi mặt trời ở góc nhất định, cả mảng sáng bị hắt sang phía bên kia đường. Nhà phố đối diện, nhất là các tầng thấp, nhận một luồng sáng và nhiệt dồn vào mặt tiền.

Mái tôn, mái kim loại diện rộng

Mái tôn của xưởng, kho, chợ, bãi xe, hoặc của chính dãy nhà bên cạnh thấp hơn nhà mình. Nhà cao hơn nhìn xuống mái tôn sẽ bị ánh sáng hắt lên cửa sổ tầng trên. Mái tôn còn toả nhiệt, buổi trưa hừng hực, làm phòng phía ấy nóng thêm.

Ốp kim loại, biển hiệu sáng bóng

Mặt tiền ốp nhôm sáng, inox, biển quảng cáo bề mặt bóng. Diện tích nhỏ hơn mặt kính, nhưng khi đặt gần và đúng góc thì vẫn hắt những vệt sáng gắt vào nhà đối diện.

Mặt nước tĩnh rộng

Hồ, kênh, bể nước lớn có thể phản chiếu nắng vào các nhà ven bờ vào một số giờ. Nước là thuỷ, bình thường là cát, nhưng ánh sáng hắt từ mặt nước chói thì vẫn cần xét. Các khía cạnh khác của nhà ven nước được bàn trong bài thuỷ mạch sông hồ kênh khu dân cư.

Quang sát do chính nhà mình gây ra

Cũng phải nói cho đủ: nhà mình làm mặt tiền kính phản quang, mái tôn bóng, thì nhà mình đang gây quang sát cho người khác. Hình Pháp không chỉ dạy tránh sát mà còn dạy đừng làm sát. Đây là cùng tinh thần với lời nhắc trong bài góc nhọn chiếu vào nhà: đừng để nhà mình thành mũi tên của nhà khác.

Vì sao ánh sáng hắt chói lại thành sát?

Theo lý âm dương, ánh sáng, nhiệt, sự sáng rực là dương. Dương trạch cần dương khí, nhưng là dương khí điều hoà, có nhịp sáng tối, có lúc nắng lúc mát. Quang sát đưa vào nhà một luồng dương đột ngột, gắt, không có nhịp. Dương quá thì khô, nóng, bức bối. Người trong nhà khó nghỉ ngơi, dễ căng thẳng, phải đóng kín rèm, bật máy lạnh, rốt cuộc nhà lại thành bí. Từ dương quá chuyển sang âm tù, đó là cái vòng luẩn quẩn của quang sát.

Ở mức đời thường, ai sống đối diện mặt kính lớn cũng nhận ra: chói mắt khi nhìn ra ngoài, nóng ở phòng phía ấy, đồ đạc gần cửa bạc màu nhanh, phải che chắn tạm bợ bằng đủ thứ. Hình Pháp gọi tên những cảm nhận ấy, đặt chúng vào lý âm dương, rồi tìm cách điều chỉnh bằng hình.

Thầy Vũ Giới giảng: "Xem phong thuỷ mà không nhìn ra HÌNH, thì la bàn cũng chỉ là cái đĩa." Quang sát là ví dụ rõ: nó không hiện trên la bàn, không hiện trên bản vẽ hướng, chỉ hiện khi người xem đứng tận nơi, đúng giờ, nhìn ra.

Quang sát theo giờ và theo mùa

Đây là điểm khiến quang sát khác các loại sát khác. Đường đâm thì lúc nào cũng đâm, cột điện thì lúc nào cũng đứng đó. Quang sát thì có giờ, có mùa.

• Theo giờ trong ngày. Mặt kính hướng về phía đông thường hắt sáng vào buổi sáng; hướng về phía tây thường hắt vào buổi chiều. Nhà đối diện vì thế có thể bị chói vào một khung giờ rất cụ thể, kéo dài vài chục phút đến vài giờ.
• Theo mùa trong năm. Đường đi của mặt trời thay đổi theo mùa, nên điểm rơi của luồng sáng hắt cũng dịch chuyển. Có nhà chỉ bị chói vài tháng trong năm, có nhà bị gần quanh năm.
• Theo tầng. Cùng một nhà, tầng trệt có khi không sao, tầng ba lại hứng trọn; hoặc ngược lại, tuỳ góc hắt.

Vì vậy, muốn xét quang sát phải quan sát nhiều lần: sáng, trưa, chiều; và nếu có thể, ở các thời điểm khác nhau trong năm. Gia chủ có thể tự ghi lại: giờ nào bị chói, phòng nào, tầng nào, kéo dài bao lâu. Ghi chép ấy giúp người xem phong thuỷ đánh giá đúng hơn nhiều so với một lần ghé qua.

Dấu hiệu nhận biết	Mức độ	Hướng chế hoá bằng hình
Chói ngắn, vài chục phút, ở phòng phụ	Nhẹ	Rèm, mành; cây chậu ở ban công
Chói hằng ngày vào phòng khách, cửa chính	Vừa	Lam che nắng, mái hiên, lớp cây trước mặt tiền
Chói và nóng vào phòng ngủ, phòng thờ	Nặng	Lam cố định, kính cách nhiệt, cân nhắc đổi công năng phòng
Nhìn xuống mái tôn lớn, sáng và nóng buổi trưa	Vừa đến nặng	Lam ngang tầng trên, cây leo, giàn cây, bồn cây ban công
Kèm toà cao chắn mặt, góc nhọn	Nặng, nhiều sát chồng	Xét tổng thể, xử lý sát chính trước, sát phụ sau

Chế – hoá quang sát bằng Hình Pháp

Nguyên tắc vẫn như cả chuyên đề: Hình Pháp trước, pháp khí sau. Với quang sát, việc chính là điều hoà ánh sáng, đưa luồng dương gắt trở lại thành dương dịu. Không cần chặn hết ánh sáng; chặn hết là tự đẩy nhà sang âm.

Rèm và mành: lớp mềm bên trong

Rèm vải dày vừa, mành tre, mành gỗ là lớp đầu tiên, dễ làm. Ưu điểm là điều chỉnh được theo giờ: lúc chói thì kéo, lúc dịu thì mở. Nên chọn màu ấm, trung tính, tránh màu quá tối làm phòng âm.

Lam che nắng: lớp cứng bên ngoài

Lam đứng hoặc lam ngang ở mặt tiền, ban công, cửa sổ tầng bị chói. Lam chặn tia sáng ở góc gắt mà vẫn cho sáng tán xạ đi vào. Với nhà phố mặt tiền 4–5 m, một lớp lam đặt đúng góc thường giải quyết phần lớn quang sát từ mặt kính đối diện. Hướng và góc lam phải tính theo khung giờ bị chói đã ghi lại.

Cây xanh: lớp có sinh khí

Cây ở ban công, bồn cây trước nhà, giàn cây leo là lớp đệm vừa che sáng vừa đưa sinh khí vào. Lá cây tán ánh sáng, làm mát, khác hẳn một tấm che vô hồn. Đây là cách điều hoà âm dương rất tự nhiên.

Kính và vật liệu cửa

Thay kính cửa bằng loại cách nhiệt, kính mờ ở những ô không cần nhìn ra, hoặc dán phim cách nhiệt. Đây là bước hỗ trợ, đi cùng lam và cây, không thay thế được chúng.

Sắp lại công năng phòng

Nếu một phòng chịu quang sát nặng mà khó che, nên cân nhắc đổi công năng: đưa phòng ngủ, phòng thờ sang phía không bị chói; dùng phòng ấy làm kho, phòng làm việc ban ngày ít ngồi đúng giờ chói, hoặc khu cầu thang.

Một ví dụ thường gặp

Hình dung một căn nhà phố bốn tầng, mặt tiền 4 m hướng về phía đông, bên kia đường là toà văn phòng mặt kính hướng về phía tây. Buổi chiều, ánh nắng chiều đập vào mặt kính rồi hắt ngược sang, tầng hai và tầng ba của căn nhà bị chói, nóng trong khoảng hai giờ. Phòng ngủ chính ở tầng ba. Hướng xử lý theo Hình Pháp: làm lam đứng ở mặt tiền tầng hai, ba, đặt góc chặn luồng hắt buổi chiều; ban công có bồn cây; thay kính cách nhiệt; nếu vẫn khó chịu thì đổi phòng ngủ chính lên tầng bốn hoặc ra phía sau. Phần pháp khí, nếu còn cần, chỉ bàn sau khi đã điều hoà ánh sáng, và phải theo lý khí của chính căn nhà. Bài viết dừng ở lý pháp; thủ pháp phải xem tận nơi.

Những sai lầm thường gặp với quang sát

• Treo gương hắt ngược lại. Dùng gương hay vật phản chiếu để "trả" lại ánh sáng là lấy sát đối sát, làm thêm quang sát cho nơi khác, không giải quyết được nhà mình.
• Đóng kín toàn bộ mặt tiền. Che hết thì hết chói, nhưng nhà thành tối, bí. Dương quá chuyển sang âm tù.
• Chỉ xem một lần. Ghé qua buổi sáng không thấy gì, kết luận nhà không có quang sát. Phải xem nhiều giờ, nhiều mùa.
• Bỏ qua mái tôn bên dưới. Chỉ để ý mặt kính đối diện mà quên mái tôn thấp hơn nhà mình.
• Tự làm quang sát cho hàng xóm. Xây nhà mặt kính phản quang, mái tôn bóng mà không nghĩ đến nhà đối diện.

Tóm lại: quang sát là dương quá, đến theo giờ và theo mùa. Quan sát nhiều lần để biết chói lúc nào, ở đâu; dùng rèm, lam, cây, kính để điều hoà, sắp lại phòng khi cần. Mục tiêu không phải là chặn ánh sáng, mà là trả ánh sáng về đúng độ một âm một dương.

— Vũ Giới —

Công cụ Liên Hoa dùng kèm bài này

Bài liên quan

• Hình sát thế sát nhà phố: nhận diện và chế hoá
• Nhà bị toà nhà cao tầng chắn trước mặt
• Toà nhà như lưỡi dao: hình sát công trình
• Mặt tiền nhà phố đẹp hợp phong thuỷ

Câu hỏi thường gặp

Quang sát là gì?

Là sát do ánh sáng bị mặt kính, mái tôn, kim loại bóng hoặc mặt nước phản chiếu rồi hắt gắt vào nhà, làm dương khí quá mức.

Làm sao biết nhà có bị quang sát?

Quan sát vào nhiều giờ trong ngày và nhiều thời điểm trong năm, ghi lại giờ nào, phòng nào bị chói, nóng và kéo dài bao lâu.

Có nên treo gương để hắt ánh sáng trở lại?

Không nên. Làm vậy là lấy sát đối sát, gây thêm quang sát cho nơi khác. Nên điều hoà ánh sáng bằng lam, rèm, cây, kính.

Trồng cây có giải được quang sát không?

Cây là lớp đệm rất tốt vì vừa tán sáng vừa đưa sinh khí vào. Với quang sát nặng, nên kết hợp cây với lam và kính cách nhiệt.

Xây nhà mặt kính có gây quang sát cho người khác không?

Có thể, nếu mặt kính phản quang lớn hắt sang nhà đối diện. Khi thiết kế nên tính hướng nắng, dùng lam hoặc vật liệu ít phản chiếu.