Ao hồ sau nhà: ao tù ở huyền vũ và cách chế hoá theo phong thủy

Ao hồ sau nhà, nhất là ao tù, hồ đọng nước không lưu thông nằm ngay sau lưng căn nhà, là thế mà Hình Pháp xem là phạm vào chỗ dựa. Nhiều người nghĩ "nước là tài, có ao hồ quanh nhà là tốt", nhưng nước phải ở đúng chỗ: phía trước là minh đường đón thuỷ, còn phía sau là huyền vũ, là chỗ cần núi, cần đất vững chứ không cần một vũng nước đọng.

"Tọa là quan trọng nhất – tọa xấu thì hướng phế."

— Thầy Vũ Giới

Tọa là phía sau, là cái lưng của ngôi nhà. Lưng đã hỏng thì mặt trước có đẹp đến đâu cũng khó giữ. Bài viết thuộc chuyên đề Hình sát – Thế sát nhà phố, trình bày theo Hình Pháp Liên Hoa: ao tù sau nhà là thế gì, vì sao nó thành sát, cách phân biệt ao tù với hồ sạch có lưu thông, và hướng chế – hoá cho nhà phố, nhà ống.

Ao hồ sau nhà là thế gì?

Hình Pháp đặt bốn phía quanh nhà theo bốn tượng: phía trước là chu tước, phía sau là huyền vũ, hai bên là thanh long và bạch hổ. Thế tự nhiên của một chỗ ở yên là tiền thấp hậu cao: trước có khoảng trống, có thuỷ để đón khí; sau có sơn, có khối cao vững để tựa. Người xưa chọn đất làm nhà cũng theo lẽ ấy: lưng tựa đồi, mặt nhìn ra ruộng, ra sông.

Ao hồ sau nhà làm đảo ngược thế ấy. Chỗ lẽ ra là sơn lại thành thuỷ. Chỗ lẽ ra cao lại thành trũng. Huyền vũ không còn là núi mà thành một vùng nước, căn nhà như người ngồi ghế không có lưng tựa, phía sau là khoảng hụt.

Cần tách hai chuyện:

• Ao tù, hồ đọng: nước không vào không ra, mặt nước đục, có rác, bèo, mùi. Đây là thuỷ chết, là trường hợp nặng mà bài này tập trung bàn.
• Hồ sạch có lưu thông: hồ điều hoà, hồ cảnh quan có dòng vào ra, có bờ kè, có cây cao bao quanh, cách nhà một khoảng. Trường hợp này nhẹ hơn nhiều, có khi xử lý tốt vẫn ở được.

Bài đường đâm sau nhà cùng đợt bàn chuyện huyền vũ bị xung bởi dòng đường lao vào lưng. Ở đây huyền vũ không bị đâm mà bị hụt, bị ngâm. Sơ đồ dưới đây vẽ mặt cắt một căn nhà ống có ao tù phía sau, so với căn có khối nhà cao làm chỗ dựa, để thấy phần lưng nhà khác nhau ra sao.

Vì sao ao tù sau nhà lại thành sát?

Hậu không: mất chỗ dựa

Phía sau trống, lại là chỗ trũng, thì khí trong nhà không có gì đỡ lại. Khí từ cửa vào chạy dọc nhà ống, tới cuối nhà gặp khoảng hụt phía sau, không được giữ mà trôi tuột xuống chỗ thấp. Lưng nhà là nơi khí phải dừng và tụ lại lâu nhất; mất chỗ dựa thì cả nhà không có "đáy".

Tử thuỷ: nước chết thì khí chết

Thuỷ có giá trị khi nó động, có đến có đi, có thay mới. Nước đọng lâu ngày không lưu thông là tử thuỷ, khí của nó là khí trệ, khí ứ. Đặt phía trước còn có thể chỉnh để thành minh đường. Đặt phía sau thì khí trệ ấy ngấm vào đúng phần tĩnh nhất của nhà, nơi thường là phòng ngủ, bếp, phòng thờ.

Âm thịnh ở phía sau

Nước là âm, chỗ trũng là âm, bóng râm sau nhà là âm. Ao tù sau nhà cộng cả ba. Phần sau nhà ống vốn đã ít sáng, nay lại có một vùng nước đọng hắt hơi ẩm vào. Tường sau ẩm, nền sau lạnh, mùi bùn theo gió vào nhà. Âm dương lệch hẳn về âm ở đúng nửa sau của căn nhà.

Nền đất ven ao yếu

Đây là chuyện thực tế: đất ven ao thường là đất bùn, đất đắp, dễ lún, dễ thấm. Nhà xây sát mép ao có thể nứt tường sau, lún nền sau, thấm chân tường. Theo Hình Pháp, nền là chỗ thấu địa; nền yếu là chỗ tiếp đất của nhà không vững. Việc móng, nền gần ao phải để kỹ sư tính toán.

Phân biệt ao tù và hồ có lưu thông

Không phải cứ thấy nước sau nhà là phải lo. Hồ lớn, sạch, có lưu thông, cách nhà một khoảng, có bờ cây cao, thì tính chất khác hẳn một ao nhỏ đọng nước sát tường. Bảng sau giúp gia chủ tự nhìn.

Dấu hiệu	Ao tù, hồ đọng (nặng)	Hồ có lưu thông (nhẹ)
Dòng nước	Không vào không ra, mùa khô cạn, mùa mưa tràn	Có cống vào, cống ra, mực nước ổn định
Mặt nước	Đục, có bèo, rác, váng	Trong, sạch, được duy trì
Khoảng cách tới nhà	Sát tường sau, không có lối đi giữa	Cách một con đường, một dải cây, một bờ kè
Bờ ao	Bờ đất trần, sạt, nhà xây lấn ra	Bờ kè vững, có cây cao dọc bờ
Cao độ	Mặt ao thấp hơn hẳn nền nhà, nhà như đứng mép hố	Chênh lệch ít, có thềm đệm
Cảm nhận phía sau nhà	Ẩm, mùi bùn, tối, có muỗi	Thoáng, mát, có gió

Trường hợp hồ có lưu thông, phía sau nhà vẫn là thuỷ chứ không phải sơn, nên vẫn cần dựng chỗ dựa nhân tạo. Nhưng khí của nước đã là khí động, có thay mới, nặng nhẹ khác hẳn ao tù. Cách nhìn sông, hồ, kênh trong cả khu dân cư được bàn rộng hơn trong bài cảnh quan thuỷ mạch sông hồ kênh.

Chế – hoá ao hồ sau nhà bằng Hình Pháp

Trình tự giữ nguyên: Hình Pháp trước, pháp khí sau. Ao công cộng, ao của người khác thì gia chủ không tự lấp, tự đổ đất. Ao trong đất nhà mình thì sửa được, nhưng việc san lấp, chuyển mục đích dùng đất vẫn phải theo quy định đất đai và xây dựng của địa phương.

Dựng hậu chẩm cho nhà

Hậu chẩm là cái gối tựa phía sau. Khi phía sau là nước, phải tạo chỗ dựa nhân tạo: tường hậu xây đặc, chắc, ít ô trống; phía sau nhà có thể nâng cao hơn phía trước một chút về khối; hàng cây cao, tán dày trồng dọc ranh sau. Cây và tường là "núi nhỏ" thay cho núi thật. Ý tưởng dùng khối cao làm huyền vũ có thể tham khảo bài toà nhà cao tầng làm huyền vũ.

Hạn chế mở cửa lớn ra phía ao

Nhà ven ao hay muốn mở cửa kính lớn phía sau để "lấy view nước". Với ao tù thì nên làm ngược lại: mặt sau ít cửa, cửa sổ vừa phải, ưu tiên lấy sáng từ trên qua giếng trời. Lưng nhà cần đặc hơn rỗng. Nếu là hồ sạch có lưu thông, có thể mở vừa phải nhưng vẫn giữ phần tường đặc ở chính giữa lưng nhà.

Sắp phòng phía sau cho hợp

Phòng ngủ chính, phòng thờ không nên đặt sát tường giáp ao. Phía sau giáp ao dùng cho khu phụ có tường dày, kho, cầu thang, hoặc lùi phòng vào trong một khoảng, chừa một hành lang đệm. Không gian cần tĩnh và cần vững đặt ở phần nhà có nền chắc nhất.

Giữ khô, chống thấm phần sau nhà

Nâng nền phần sau ngang hoặc cao hơn phần trước, chống thấm chân tường sau, làm rãnh thoát nước chạy dọc ranh để nước ao không ngấm vào. Nhà ống càng sâu thì nửa sau càng dễ ẩm, càng phải làm kỹ.

Ao trong đất nhà mình: làm sạch hoặc chuyển hoá

Nếu ao, hồ cá nằm trong sân sau nhà mình, có hai hướng. Một là làm cho nó sống: có nước vào ra, có lọc, sạch, bờ kè gọn, cây quanh bờ. Hai là chuyển hoá: thu nhỏ, lấp phần sát nhà, chuyển thành sân vườn, chỉ giữ một bể nhỏ xa tường hậu, hoặc bỏ hẳn. Tuỳ lý khí từng nhà mà chọn, không có công thức chung.

Ao công cộng: đề nghị địa phương

Ao tù cuối hẻm, ao bỏ hoang của khu dân cư là việc của chung. Cách đúng là cùng hàng xóm đề nghị phường, xã nạo vét, kè bờ, khơi dòng. Một cái ao được khơi thông, có dòng vào ra, là đã đổi từ tử thuỷ thành thuỷ động.

Pháp khí đứng sau

Khi hình đã được sửa, nếu cần bổ cứu thì phải xét theo lý khí của chính căn nhà. Một vật đặt ở tường hậu không thay được bức tường đặc và hàng cây cao. Bài viết dừng ở lý pháp; thủ pháp phải xem tận nơi.

Những tình huống thường gặp ở nhà phố Việt Nam

Nhà ống quay lưng ra ao tù cuối hẻm

Ở ven các đô thị, nhiều hẻm được mở trên nền ruộng, ao cũ. Dãy nhà ống mặt tiền 4 m, sâu 16–20 m, xây sát nhau, lưng quay ra một cái ao còn sót lại chưa ai san. Ao không có dòng vào ra, mùa mưa đầy, mùa khô cạn lộ bùn. Phần sau các nhà thường là bếp, phòng ngủ nhỏ, nhà vệ sinh. Hướng xử lý: xây kín tường hậu, chỉ để ô thoáng nhỏ trên cao; chống thấm chân tường; dời phòng ngủ lên phía trước hoặc lên tầng trên; mở giếng trời giữa nhà. Song song, cùng các hộ trong dãy đề nghị địa phương nạo vét, khơi dòng cho ao.

Nhà liền kề lưng hướng hồ cảnh quan khu đô thị

Ở các khu đô thị mới, dãy liền kề có khi quay lưng ra hồ điều hoà, giữa nhà và hồ là một con đường dạo và dải cây. Hồ được duy trì sạch, có cống vào ra. Đây là trường hợp nhẹ. Việc cần làm chủ yếu là giữ lưng nhà đặc ở phần giữa, trồng thêm cây cao trong sân sau, không mở kính toàn bộ mặt sau.

Nhà mua lại có hồ cá ngay sau phòng khách

Có nhà cũ làm hồ cá non bộ sát tường hậu, nước lâu không thay, máy bơm hỏng. Hướng xử lý: hoặc làm lại hồ cho sạch, có lọc, dời xa tường; hoặc thu nhỏ thành một bể cây thuỷ sinh gọn; hoặc lấp hẳn, trả lại sân đất có cây.

Những sai lầm thường gặp với ao hồ sau nhà

• Nghĩ nước ở đâu cũng là tài. Nước trước nhà là minh đường; nước sau nhà là lưng bị hụt. Cùng là thuỷ mà đặt sai chỗ thì thành sát.
• Mở kính toàn bộ lưng nhà ra ao. Lưng nhà vừa trống vừa rỗng, chỗ dựa đã mất lại mất thêm.
• Đặt phòng ngủ, bàn thờ sát tường giáp ao. Phần tĩnh nhất của nhà đặt ngay chỗ âm và ẩm nhất.
• Tự lấp ao chung, lấn bờ để mở rộng đất. Sai quy định, gây ngập cho xóm, nền đắp vội lại dễ lún.
• Làm hồ cá sát tường hậu cho đẹp. Tự tạo ra thuỷ ở huyền vũ trong chính đất nhà mình.
• Bỏ qua chuyện nền móng. Thấy tường sau nứt mà chỉ trát lại, không mời kỹ sư xem nền đất ven ao.

Tóm lại: ao hồ sau nhà là thuỷ đặt vào chỗ cần sơn. Ao tù thì thêm tử thuỷ, khí trệ, âm thịnh ngay phần tĩnh nhất của nhà. Phân biệt ao tù với hồ có lưu thông; rồi dựng hậu chẩm bằng tường đặc và cây cao, hạn chế mở lưng nhà, sắp phòng hợp lý, giữ khô phần sau, làm cho nước sống lại hoặc chuyển hoá khi ao nằm trong đất mình. Tọa vững thì hướng mới dùng được.

— Vũ Giới —

Công cụ Liên Hoa dùng kèm bài này

Bài liên quan

• Hình sát thế sát nhà phố: nhận diện và chế hoá
• Đường đâm sau nhà
• Phong thuỷ nhà ven sông
• Cảnh quan thuỷ mạch sông, hồ, kênh trong khu dân cư

Câu hỏi thường gặp

Ao hồ sau nhà có xấu không?

Theo Hình Pháp, phía sau cần sơn để tựa, nên thuỷ sau nhà là hụt chỗ dựa. Ao tù đọng nước là nặng; hồ sạch có lưu thông, cách xa, có cây bao thì nhẹ hơn nhiều.

Phân biệt ao tù và hồ tốt thế nào?

Xem nước có vào ra không, mặt nước sạch hay đục, bờ có kè và cây không, cách nhà bao xa. Nước đứng yên, đục, sát tường là ao tù.

Nhà quay lưng ra hồ điều hoà có ở được không?

Thường ở được nếu hồ sạch, có lưu thông, có đường hoặc dải cây ngăn cách. Vẫn nên dựng tường hậu đặc và hàng cây cao làm chỗ dựa.

Hồ cá trong sân sau nhà có nên bỏ?

Tuỳ. Hồ sát tường hậu nên thu nhỏ, dời xa hoặc bỏ. Nếu giữ thì phải sạch, có lọc, nước lưu thông, và xét theo lý khí từng nhà.

Có nên tự lấp ao sau nhà?

Ao chung thì không tự lấp, nên đề nghị địa phương nạo vét. Ao trong đất mình muốn san lấp phải theo quy định đất đai, nền đắp phải có kỹ sư tính.