💻 Phần mềm phong thuỷ · Phong Thuỷ Liên HoaPhần mềm phong thuỷ Vũ Giới Hợp LuậnLa kinh số · Bảng luận · Tính năng · Kho kiến thức — dùng ngay trên trình duyệt💻 Mở phần mềm Hợp Luận

Dương Trạch Chân Quyết (3): Tám nhà theo tám quẻ; Thái Cực, Hà Đồ, Lạc Thư 八宅從八卦論

Thầy Vũ Giới — Phong Thuỷ Liên Hoa

Minh hoạ Dương Trạch Chân Quyết (3): Tám nhà theo tám quẻ; Thái Cực, Hà Đồ, Lạc Thư 八宅從八卦論

Dương Trạch Chân Quyết
陽宅真訣 卷之一 (八宅從八卦論 · 太極八卦圖 · 河圖八卦圖 · 洛書八卦圖)
Tác giả: Trần Thời Dương 陳時暘 (tự Hạnh Xương 幸昌, hiệu Huyền Tố 玄素, người Mạt Lăng, đời Minh) · con Trần Thái Vận 陳泰運 (tự Đương Kỳ 當期) tục bổ, Trần Thái Hội 陳泰會 biên chính · Tiêu Hoằng 焦竑 tham duyệt · Tiền Thể Nguyên 錢體元 đồng đính
Bản gốc: Trùng tuyên Trần Huyền Tố tiên sinh Kham dư chân thuyên Trạch nguyên chân quyết tập 重鐫陳玄素先生堪輿真詮宅元真訣集, Nhất Lộc Trai tàng bản, Thiên Khải Giáp Tý (1624).

Sau bốn thiên bàn về đất nhà, Dương Trạch Chân Quyết (陽宅真訣) chuyển sang phần lý khí bằng một thiên ngắn có tên Tám nhà theo tám quẻ (八宅從八卦論), rồi đặt liền ba đồ hình: Thái Cực bát quái đồ (太極八卦圖), Hà Đồ bát quái đồ (河圖八卦圖) và Lạc Thư bát quái đồ (洛書八卦圖). Đây là nền móng của toàn bộ phép bát trạch trong sách: vì sao nhà ở chia làm tám, vì sao mỗi nhà mang tên một quẻ, và các con số một đến chín mà người xem nhà hay nhắc tới từ đâu mà ra. Bài này chép nguyên văn cả bốn phần từ bản khắc, dịch, giảng, vẽ lại ba đồ hình và chỉ ra cách người đọc nhà ở hôm nay dùng chúng.

Trả lời nhanh: Theo Dương Trạch Chân Quyết, lý của tám nhà (bát trạch) bắt đầu từ lúc Phục Hy vạch tám quẻ, được làm rõ qua Cửu Thiên Huyền Nữ, Cơ Tử, Chu Công, Hà Đồ và Lạc Thư, rồi thành phép khi Chu Văn Vương lập quẻ Hậu Thiên để định phương và phân bố khí. Thái Cực đồ cho thứ tự Tiên Thiên Càn một, Đoài hai, Ly ba, Chấn bốn, Tốn năm, Khảm sáu, Cấn bảy, Khôn tám. Hà Đồ cho năm cặp số sinh thành theo năm phương. Lạc Thư cho chín cung Khảm một đến Ly chín, năm ở giữa, ngang dọc chéo đều mười lăm. Tám nhà lấy tám cung ấy làm khung, và lấy phép phối âm dương nam nữ làm chỗ phân lành dữ.

Thầy Vũ Giới giảng: "Nhiều người học bát trạch thuộc làu nhà Khảm cửa nào tốt, nhà Càn cửa nào xấu, nhưng hỏi vì sao lại là tám mà không phải mười hai, vì sao Khảm là một, Ly là chín, thì lúng túng. Thiên này của Trần Huyền Tố trả lời đúng mấy câu đó. Thuộc gốc rồi thì quyết ở các quyển sau mới không thành học vẹt."

Sân nhà tứ hợp viện trong ngõ hẻm Bắc Kinh
Sân trong một nhà tứ hợp viện ở Bắc Kinh: các dãy nhà quây bốn phía, mỗi phía một phương, là hình mẫu của phép chia nhà theo phương vị. Ảnh: Hugh Llewelyn, Wikimedia Commons, CC BY-SA 2.0.

Tám nhà theo tám quẻ – 八宅從八卦論

Thiên mở đầu phần lý khí chỉ có một đoạn, nhưng là một bản lược sử của cả môn dương trạch: từ người vạch quẻ đầu tiên đến người lập phép tám nhà. Tác giả muốn người đọc hiểu rằng bát trạch không phải phép vặt của thầy cúng, mà nằm trong dòng chảy của Dịch học từ thời thượng cổ.

Tranh Phục Hy của Mã Lân đời Tống
Phục Hy, tranh của Mã Lân (馬麟) đời Nam Tống: người vạch tám quẻ, "ngôi vị trời đất từ đó mà định". Nguồn: Wikimedia Commons, tranh công cộng.

Từ Phục Hy đến Văn Vương: năm lớp của một lý – 伏羲畫卦 文王定方

夫自伏羲氏畫八卦,而天地之位定,宅兆之理已寓之矣。九天玄女更為詳之,而生尅之機始顯。迨後箕子敘明九疇,姬旦卜相,河圖洛書而陰陽禍福之源又已宣明。至周文王立後天之卦,而定方佈氣,因氣設用,而生尅愈明,吉凶益著。由是八宅之宮昭明,而配納之妙稱神。故此理乃先後二天元氣之所主,河洛理數淵源之所自,真奪神改命之玄樞,收吉黜凶之奇機也。

Dịch: Từ khi Phục Hy vạch tám quẻ, ngôi vị của trời đất đã định, và lý của nhà ở, mồ mả đã gửi sẵn trong đó. Cửu Thiên Huyền Nữ giảng thêm cho tường tận, thì cái máy sinh khắc mới bắt đầu lộ ra. Về sau Cơ Tử thuật rõ Cửu Trù, Cơ Đán (Chu Công) bói đất xem chỗ, Hà Đồ và Lạc Thư lại làm sáng tỏ cái nguồn của âm dương hoạ phúc. Đến khi Chu Văn Vương lập quẻ Hậu Thiên mà định phương, phân bố khí, nhân khí mà đặt phép dùng, thì sinh khắc càng rõ, lành dữ càng hiện. Từ đó các cung của tám nhà sáng tỏ, và chỗ tinh diệu của phép phối nạp được gọi là thần. Cho nên lý này là chỗ nguyên khí của hai trời Tiên Thiên, Hậu Thiên làm chủ, là nguồn gốc của lý số Hà Lạc, là then chốt huyền diệu thật sự để đoạt thần đổi mệnh, là cái máy kỳ lạ để thu lành đuổi dữ.

Giảng: Đoạn văn đi qua năm lớp, mỗi lớp thêm một tầng cho lý nhà ở. Lớp thứ nhất là Phục Hy vạch quẻ: tám quẻ ra đời thì trời ở trên, đất ở dưới, núi đầm, sấm gió, nước lửa đều có chỗ, và "lý của nhà ở mồ mả đã gửi sẵn" vì nhà và mộ đều là chỗ con người đặt mình giữa trời đất. Lớp thứ hai là Cửu Thiên Huyền Nữ, vị thần nữ mà truyền thống kham dư coi là người truyền phép sinh khắc; ở đây tác giả dùng như một biểu tượng cho bước chuyển từ "có vị trí" sang "có sinh khắc". Lớp thứ ba là Cơ Tử và Chu Công: Cơ Tử thuật Hồng Phạm Cửu Trù (洪範九疇), mở đầu bằng ngũ hành; Chu Công (tên Cơ Đán 姬旦) xem đất dựng thành Lạc Ấp, việc mà Kinh Thư ghi là "bốc trạch" (卜宅). Lớp thứ tư là Hà Đồ, Lạc Thư, nơi các con số được gắn vào phương vị. Lớp thứ năm là Văn Vương lập quẻ Hậu Thiên: tám quẻ được xếp lại theo bốn mùa, tám phương, và từ đây mới có phép dùng thật sự cho nhà ở.

Câu then chốt nằm ở cuối: "định phương bố khí, nhân khí thiết dụng" (定方佈氣,因氣設用). Văn Vương không chỉ đặt tên phương, mà đặt khí vào phương, rồi từ khí mà đặt ra cách dùng. Tám nhà của bát trạch chính là tám phương đã mang khí ấy. Người xem nhà không phải học thuộc một bảng tốt xấu, mà phải thấy được khí của mỗi phương và cách các khí ấy gặp nhau.

La kinh phong thuỷ có vòng tám quẻ và hai mươi bốn sơn
La kinh phong thuỷ: vòng trong cùng là tám quẻ, "định phương bố khí" của Văn Vương được khắc thành từng tầng. Ảnh: borghal, Wikimedia Commons, CC BY 2.0.

Tám cung sáng rõ, phép phối nạp như thần – 八宅之宮昭明 配納之妙稱神

Hai chữ "phối nạp" (配納) là chìa khoá của cả bộ sách. "Phối" là ghép đôi: quẻ với quẻ, nhà với cửa, chồng với vợ. "Nạp" là thu nhận: nhà thu khí của cửa, của hướng, của các phòng. Tám cung nhà sáng rõ là phần tĩnh; phối nạp là phần động, nơi biết nhà nào hợp cửa nào, phòng nào nuôi được nhà, phòng nào khắc nhà. Các quyển hai, ba của sách sẽ đi vào từng nhà, từng cửa; thiên này chỉ đặt ra cái khung.

Khung bát quái treo trên cửa một căn nhà ở Đài Bắc
Khung bát quái treo trên cửa nhà ở Đài Bắc: tám quẻ đã đi vào nếp nhà, nhưng chỗ tinh diệu của sách là phép phối nạp, không phải vật treo. Ảnh: 玄史生, Wikimedia Commons, CC0.

Câu "đoạt thần đổi mệnh" (奪神改命) nghe có vẻ phóng đại, nhưng ý của tác giả khá thực tế: mệnh người đã sinh ra thì không chọn lại được, nhưng nhà ở thì chọn được, sửa được. Ở đúng nhà, mở đúng cửa là cách duy nhất trong tay con người để "thu lành đuổi dữ". Đây cũng là lý do sách nói dương trạch là "nguồn nuôi mệnh" ở bài trước.

Thái Cực bát quái đồ – 太極八卦圖

Ngay sau thiên luận, bản khắc vẽ một đồ hình gồm tám quẻ xếp thành hàng, ghi số Càn một, Đoài hai, Ly ba, Chấn bốn, Tốn năm, Khảm sáu, Cấn bảy, Khôn tám; phía dưới là bốn chữ Thái dương, Thiếu âm, Thiếu dương, Thái âm, rồi hai chữ Dương, Âm; dưới cùng là một vòng tròn Thái Cực nửa đen nửa trắng. Đọc từ dưới lên là đúng thứ tự sinh hoá: Thái Cực, hai nghi, bốn tượng, tám quẻ. Hình vẽ lại dưới đây trải thứ tự ấy ra thành tầng để dễ đếm.

Sơ đồ Thái Cực sinh lưỡng nghi, tứ tượng, bát quái theo thứ tự Tiên Thiên
Vô Cực sinh Thái Cực, Thái Cực sinh lưỡng nghi, lưỡng nghi sinh tứ tượng, tứ tượng sinh bát quái: Càn một, Đoài hai, Ly ba, Chấn bốn, Tốn năm, Khảm sáu, Cấn bảy, Khôn tám, đúng như Thái Cực bát quái đồ trong sách. Vẽ lại theo Dương Trạch Chân Quyết – Phong Thuỷ Liên Hoa

Vô Cực sinh Thái Cực, tứ tượng sinh bát quái – 無極生太極

無極生太極,太極生兩儀,兩儀生四象,四象生八卦。由乾一,然後有兌二;由離三,然後有震四;由巽五,然後有坎六;由艮七,然後有坤八。此先天立卦之原,玄經本此數也。

Dịch: Vô Cực sinh Thái Cực, Thái Cực sinh hai nghi, hai nghi sinh bốn tượng, bốn tượng sinh tám quẻ. Từ Càn một rồi có Đoài hai; từ Ly ba rồi có Chấn bốn; từ Tốn năm rồi có Khảm sáu; từ Cấn bảy rồi có Khôn tám. Đây là gốc lập quẻ của Tiên Thiên, các kinh huyền học đều dựa vào số này.

Giảng: Thứ tự Càn một đến Khôn tám không phải đánh số tuỳ ý. Mỗi lần "sinh" là thêm một vạch lên trên: Thái Cực chia ra vạch dương và vạch âm (hai nghi); mỗi nghi lại thêm một vạch dương hoặc âm thành bốn tượng; mỗi tượng thêm một vạch nữa thành tám quẻ. Đi từ trái sang phải, quẻ nào nhiều dương ở dưới thì đứng trước. Vì thế Càn (ba vạch dương) là một, Khôn (ba vạch âm) là tám, Ly và Khảm đứng ở ba và sáu. Đây là số Tiên Thiên, khác với số Lạc Thư (Khảm một, Khôn hai… Ly chín) sẽ gặp ở phần sau. Người mới học hay lẫn hai bộ số này; sách đặt hai đồ hình gần nhau chính là để người đọc so.

Chữ "huyền kinh" (玄經) ở đây chỉ chung các kinh huyền học, các sách số, phép bói dựa vào thứ tự này. Trong dương trạch, số Tiên Thiên dùng khi xét thể của quẻ (quẻ nào cùng thể, quẻ nào đối nhau), còn khi xét phương vị ngoài thực địa thì dùng Hậu Thiên và Lạc Thư.

Vệt sao quay quanh Bắc Cực trên mái miếu cổ
Vệt sao quay quanh sao Bắc Cực trên mái một ngôi miếu: "tinh hoa khí trong bốc lên trời, ấy là sao Bắc Cực, Bắc Đẩu". Ảnh: 曾傳富, Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0.

Khí trong lên làm trời, khí đục xuống làm đất – 輕清為天 重濁為地

八卦既定,吉凶斯彰。輕清者為天,重濁者為地。清氣之精上騰於天,北極星斗是也;濁氣之精下凝於地,山河草木是也。天地生成,陰陽變化,人稟理氣,自然造化之機也。

Dịch: Tám quẻ đã định thì lành dữ mới rõ. Cái nhẹ trong làm trời, cái nặng đục làm đất. Tinh hoa của khí trong bốc lên trời, ấy là sao Bắc Cực, sao Bắc Đẩu; tinh hoa của khí đục đọng xuống đất, ấy là núi sông cây cỏ. Trời đất sinh thành, âm dương biến hoá, con người bẩm thụ lý và khí, đó là cái máy tạo hoá tự nhiên.

Giảng: Đoạn này nối đồ hình trừu tượng với thế giới thật. Trên trời có sao, dưới đất có núi sông, giữa là người ở trong nhà. Nhà ở vì thế nhận cả hai thứ khí: khí trời qua cửa, qua sân, qua ánh sáng; khí đất qua nền, qua long mạch, qua đường nước. Bài trước đã nói mộ nhận khí đất, nhà nhận khí trời; đến đây tác giả cho thấy cả hai đều đi ra từ một Thái Cực. Câu "người bẩm thụ lý khí" (人稟理氣) là cơ sở để sau này sách đem quẻ nhà phối với người trong nhà, nam nữ già trẻ.

Làng Long Đàm ở Dương Sóc giữa núi đá và mặt nước
Làng Long Đàm, Dương Sóc: núi sông là khí đục đọng xuống đất, nhà cửa nằm ở chỗ khí trời và khí đất giao nhau. Ảnh: Arian Zwegers, Wikimedia Commons, CC BY 2.0.

Một làng dưới chân núi bên sông là hình ảnh trọn vẹn của đoạn văn: trời trong ở trên, núi sông là khí đục đọng lại, nhà cửa nằm ở chỗ hai thứ khí ấy giao nhau. Người xem nhà giỏi nhìn một khu đất cũng thấy được ba tầng đó trước khi cầm la kinh.

Hà Đồ bát quái đồ – 河圖八卦圖

Đồ hình thứ hai là Hà Đồ, bản đồ tương truyền do con long mã đội lên từ sông Hoàng Hà thời Phục Hy. Bản khắc vẽ các chấm trắng (số lẻ) và chấm đen (số chẵn) xếp thành bốn phía và ở giữa, phía dưới chép một đoạn chú ngắn lấy từ Hệ Từ truyện của Kinh Dịch.

Hình Hà Đồ và Lạc Thư theo bản khắc cổ
Hà Đồ (phải) và Lạc Thư (trái) theo bản khắc cổ Trung Hoa, in lại trong sách Magic Squares and Cubes của W. S. Andrews (1908). Nguồn: Wikimedia Commons, tranh công cộng.

Năm vị tương đắc mà các có chỗ hợp – 五位相得而各有合

河圖卦位:天一地二,天三地四,天五地六,天七地八,天九地十。天數五,地數五,五位相得而各有合。天數二十有五,地數三十,凡天地之數五十有五,此所以成變化而行鬼神也。

Dịch: Ngôi quẻ của Hà Đồ: trời một đất hai, trời ba đất bốn, trời năm đất sáu, trời bảy đất tám, trời chín đất mười. Số trời có năm, số đất có năm, năm ngôi tìm được nhau mà mỗi ngôi có chỗ hợp. Số trời cộng lại hai mươi lăm, số đất ba mươi; cộng chung số trời đất là năm mươi lăm. Đó là chỗ làm nên biến hoá và vận hành quỷ thần.

Giảng: "Năm vị tương đắc mà các có hợp" nghĩa là năm số lẻ và năm số chẵn kết thành năm cặp, mỗi cặp đứng một phương: một và sáu ở Bắc thuộc Thuỷ, hai và bảy ở Nam thuộc Hoả, ba và tám ở Đông thuộc Mộc, bốn và chín ở Tây thuộc Kim, năm và mười ở giữa thuộc Thổ. Số nhỏ là số sinh, số lớn hơn năm là số thành (một cộng năm thành sáu, hai cộng năm thành bảy…). Vì thế Hà Đồ còn gọi là đồ sinh thành của ngũ hành. Chữ "quỷ thần" ở đây theo nghĩa Dịch học là sự co duỗi của khí, không phải ma quỷ.

Nhà hang đất có sân giữa trên cao nguyên đất vàng
Nhà hang đất có sân giữa ở lưu vực Hoàng Hà: các phòng mở ra bốn phía quanh sân, gần với hình Hà Đồ bốn phương một trung tâm. Ảnh: Kevin Poh, Wikimedia Commons, CC BY 2.0.

Nhà hầm đào trên cao nguyên đất vàng lưu vực Hoàng Hà là cách ở rất cổ của người phương Bắc: sân giữa hạ thấp, các phòng mở ra bốn phía. Nhìn từ trên xuống, mỗi phía một dãy phòng quay vào cái sân chung, rất gần với hình Hà Đồ: bốn phương mỗi phương một cặp, ở giữa là Thổ để quy tụ. Trong dương trạch, Hà Đồ dùng để xét ngũ hành của phương: cửa ở phương Bắc là đất của một và sáu, mang khí Thuỷ; bếp ở phương Nam là đất của hai và bảy, mang khí Hoả.

Lạc Thư bát quái đồ – 洛書八卦圖

Đồ hình thứ ba là Lạc Thư, tương truyền do con rùa thần đội lên từ sông Lạc thời vua Vũ trị thuỷ. Trong bản khắc, phần đầu đồ hình có một vệt mực nhoè, nhưng các chấm vẫn đọc được; đoạn chú phía sau dài hơn chú Hà Đồ và có ý riêng của tác giả.

Cổng Lệ Cảnh ở phố cổ Lạc Dương
Cổng Lệ Cảnh, phố cổ Lạc Dương: đất bên sông Lạc, nơi tương truyền rùa thần đội Lạc Thư, cũng là đất Chu Công xem chỗ dựng thành. Ảnh: takwing.kwong, Wikimedia Commons, CC BY-SA 2.0.

Chín cung, ngang dọc mười lăm – 縱橫十五 變化無窮

洛書卦位:坎一,坤二,震三,巽四,中五,乾六,兌七,艮八,離九。五居中宮,其外八方,一合九,二合八,三合七,四合六,縱橫十五,變化無窮,玄經用此數也。

Dịch: Ngôi quẻ của Lạc Thư: Khảm một, Khôn hai, Chấn ba, Tốn bốn, giữa năm, Càn sáu, Đoài bảy, Cấn tám, Ly chín. Năm ở cung giữa, bên ngoài là tám phương: một hợp chín, hai hợp tám, ba hợp bảy, bốn hợp sáu; ngang dọc đều mười lăm, biến hoá không cùng. Các kinh huyền học dùng số này.

Giảng: Đây là bộ số quan trọng nhất của dương trạch, vì nó gắn tám quẻ Hậu Thiên với tám phương thật: Khảm Bắc, Ly Nam, Chấn Đông, Đoài Tây, Càn Tây Bắc, Khôn Tây Nam, Cấn Đông Bắc, Tốn Đông Nam. Bốn cặp đối nhau qua tâm đều cộng thành mười, ba ô trên một hàng ngang, dọc hay chéo đều cộng thành mười lăm. Số năm ở giữa không thuộc quẻ nào; trong nhà ở, đó là trung cung, chỗ mà người xem nhà đứng để chia tám phương.

Bên trong thổ lâu Nhị Nghi với sân tròn ở giữa
Thổ lâu Nhị Nghi (二宜樓): mọi phòng quay về sân giữa, đúng ý "năm ở cung giữa, bên ngoài là tám phương". Ảnh: rheins, Wikimedia Commons, CC BY 3.0.

Một toà thổ lâu tròn với cái sân ở giữa cho thấy rõ ý "năm ở cung giữa, bên ngoài là tám phương". Mọi phòng đều quay về một tâm; đứng ở tâm nhìn ra là thấy đủ các phương. Khi xem nhà, việc đầu tiên là tìm đúng trung cung của căn nhà, rồi mới chia tám cung theo Lạc Thư. Tìm sai tâm thì mọi cung đều lệch.

Âm dương ở đúng chỗ, sai một ly đi nghìn dặm – 毫釐差之 千里謬之

以河圖言之,則陰中有陽,陽中有陰;以洛書言之,陽居陰位,陰居陽位。若夫毫釐差之,則千里謬之,禍之立至矣。

Dịch: Lấy Hà Đồ mà nói thì trong âm có dương, trong dương có âm; lấy Lạc Thư mà nói thì dương ở ngôi âm, âm ở ngôi dương. Nếu sai đi một ly một hào, thì lệch đi nghìn dặm, hoạ đến ngay.

Giảng: Ở Hà Đồ, mỗi phương có một số lẻ (dương) đi với một số chẵn (âm), nên "trong âm có dương, trong dương có âm". Ở Lạc Thư, các quẻ không nằm theo kiểu dương với dương, âm với âm: Càn thuần dương lại đứng số sáu là số chẵn, Ly và Đoài là quẻ âm lại đứng số chín, số bảy là số lẻ. Đó là "dương ở ngôi âm, âm ở ngôi dương". Sự đan xen này là chỗ khí giao nhau, có giao mới có sinh. Câu "sai một ly đi nghìn dặm" là lời cảnh báo cho người đặt la kinh: lệch tâm nhà, lệch độ hướng, đặt cửa sai cung thì quẻ đổi, sao đổi, lành có thể thành dữ.

Chính sảnh một ngôi nhà cổ ở làng Tây Đệ, Hoằng Thôn
Chính sảnh nhà cổ vùng Huy Châu: trục giữa nhà phải ngay, lệch một ly thì tám cung lệch theo. Ảnh: Giovanni Boccardi, Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0 IGO.

Chấn Đoài Cấn Tốn bắt đầu giao, nam nữ có phối – 男資女以生 陰資陽以育

聖人立卦取義,乾坤坎離交而陰陽以和,天地之機也。獨以震兌艮巽始交不離,於是陰陽和而天地交,生氣不息矣。是謂天道。故曰男資女以生,陰資陽以育,不以陰陽雜亂,各有配合交和也。

Dịch: Thánh nhân lập quẻ, lấy nghĩa rằng Càn Khôn, Khảm Ly giao nhau mà âm dương hoà, đó là cái máy của trời đất. Riêng Chấn, Đoài, Cấn, Tốn bắt đầu giao mà không lìa nhau, nhờ vậy âm dương hoà mà trời đất giao, sinh khí không ngừng. Đó gọi là đạo trời. Cho nên nói: nam nhờ nữ mà sinh, âm nhờ dương mà nuôi; không để âm dương lẫn lộn, mỗi bên đều có chỗ phối hợp giao hoà.

Giảng: Tám quẻ là một gia đình: Càn là cha, Khôn là mẹ; Chấn trưởng nam, Tốn trưởng nữ; Khảm trung nam, Ly trung nữ; Cấn thiếu nam, Đoài thiếu nữ. Càn Khôn, Khảm Ly là hai trục chính, giao nhau thì trời đất có trật tự. Bốn quẻ Chấn, Đoài, Cấn, Tốn là hai trai hai gái còn lại, "bắt đầu giao mà không lìa", tức là cũng phải có đôi. Từ đây bát trạch rút ra bốn cặp vợ chồng chính phối: Càn với Khôn, Khảm với Ly, Chấn với Tốn, Cấn với Đoài. Ở các bài sau về Đại Du Niên, bốn cặp này chính là chỗ sinh ra sao Diên Niên, một trong ba sao lành của nhà. Câu "không để âm dương lẫn lộn" là nguyên tắc chọn cửa, chọn phòng: cửa và nhà phải thành đôi đúng nghĩa, không phải cứ có âm có dương là hợp.

So sánh Hà Đồ và Lạc Thư – 河圖洛書異同

Hai đồ hình đặt cạnh nhau cho thấy cùng một bộ số một đến mười (hoặc một đến chín) nhưng hai cách sắp. Hà Đồ là tĩnh, nói về ngũ hành sinh thành theo năm phương; Lạc Thư là động, nói về tám quẻ đứng ở tám phương và cách chúng hợp nhau.

Sơ đồ Hà Đồ năm vị tương đắc, mỗi phương một cặp số sinh thành
Một và sáu ở Bắc thuộc Thuỷ, hai và bảy ở Nam thuộc Hoả, ba và tám ở Đông thuộc Mộc, bốn và chín ở Tây thuộc Kim, năm và mười ở giữa thuộc Thổ; số trời cộng 25, số đất cộng 30, chung 55. Vẽ lại theo Dương Trạch Chân Quyết – Phong Thuỷ Liên Hoa
Sơ đồ Lạc Thư chín cung với tám quẻ Hậu Thiên
Khảm một, Khôn hai, Chấn ba, Tốn bốn, giữa năm, Càn sáu, Đoài bảy, Cấn tám, Ly chín; ngang dọc chéo đều mười lăm, bốn cặp đối nhau hợp thành mười. Vẽ lại theo Dương Trạch Chân Quyết – Phong Thuỷ Liên Hoa
Điểm soHà Đồ 河圖Lạc Thư 洛書
Số dùngMột đến mười, tổng 55Một đến chín, tổng 45
Cách xếpNăm cặp sinh thành, bốn phương và trung ươngChín ô, tám phương và trung cung
Chỗ hợpLẻ với chẵn cùng phương (1–6, 2–7, 3–8, 4–9, 5–10)Đối nhau qua tâm hợp mười (1–9, 2–8, 3–7, 4–6)
Âm dươngTrong âm có dương, trong dương có âmDương ở ngôi âm, âm ở ngôi dương
Dùng trong nhà ởXét ngũ hành của phương, của cửa, của bếpChia tám cung, định quẻ nhà, quẻ cửa, phi tinh

Sách gọi cả hai là "bát quái đồ", nghĩa là cả hai đều được đọc bằng tám quẻ. Người học dương trạch nên thuộc lòng cả hai bảng, nhưng phải biết lúc nào dùng bảng nào: hỏi phương ấy thuộc hành gì thì nhìn Hà Đồ; hỏi phương ấy là quẻ gì, số mấy thì nhìn Lạc Thư.

Những hiểu lầm thường gặp – 常見誤解

Lẫn số Tiên Thiên với số Lạc Thư. Càn một, Đoài hai là thứ tự Tiên Thiên; Khảm một, Khôn hai là số Lạc Thư. Đem số Tiên Thiên ra đặt vào phương vị nhà thì Càn sẽ nằm nhầm chỗ của Khảm. Sách in hai đồ cạnh nhau, nhưng nhiều tài liệu chép lại đã lẫn.

Coi Hà Đồ, Lạc Thư là chuyện thần thoại nên bỏ qua. Chuyện long mã, rùa thần là truyền thuyết, nhưng hai bảng số là công cụ thật. Mọi phép bát trạch, cửu tinh, phi tinh trong sách đều đứng trên hai bảng này.

Nghĩ rằng "đoạt thần đổi mệnh" là có thể đổi số phận bằng một vật trấn. Ý của tác giả là chọn đúng nhà, mở đúng cửa, đặt đúng phòng. Đó là việc lớn, phải tính từ thế đất như bài trước, không phải treo một tấm gương bát quái là xong.

Chia tám cung từ tâm sai. Trung cung là tâm của khối nhà ở, không phải tâm của cả khu đất hay chỗ đặt bàn thờ. Câu "sai một ly đi nghìn dặm" nói đúng lỗi này.

Nam Hồ làng Hoằng Thôn với dãy nhà soi bóng nước
Nam Hồ, làng Hoằng Thôn: phép bát trạch là gì thì cũng đứng trên hình thế, nhà ngồi đúng chỗ rồi mới bàn quẻ. Ảnh: 颐园新居, Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0.

Áp dụng cho nhà ở hôm nay – 今日應用

Đọc xong thiên này, người xem nhà làm được ba việc cơ bản. Thứ nhất, vẽ mặt bằng nhà, tìm trung cung, rồi kẻ tám cung theo Lạc Thư: Khảm Bắc, Cấn Đông Bắc, Chấn Đông, Tốn Đông Nam, Ly Nam, Khôn Tây Nam, Đoài Tây, Càn Tây Bắc. Thứ hai, ghi số Lạc Thư và ngũ hành Hà Đồ vào mỗi cung, để biết cửa, bếp, phòng ngủ đang nằm ở đất của hành nào. Thứ ba, xem nhà mình ngồi quẻ gì (theo phương toạ) và cửa mở ở quẻ gì, rồi đối chiếu xem hai quẻ ấy có phải một trong bốn cặp chính phối Càn Khôn, Khảm Ly, Chấn Tốn, Cấn Đoài hay không.

Cổng vào làng cổ Đường Lâm, Sơn Tây
Cổng làng cổ Đường Lâm: nhà Việt truyền thống giữ gian giữa yên tĩnh và chọn cổng, ngõ theo phương hợp với nhà. Ảnh: Bùi Thụy Đào Nguyên, Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0.

Nhà Việt truyền thống ở đồng bằng Bắc Bộ thường ba gian hay năm gian, gian giữa là trung tâm thờ tự, cổng và ngõ thường không mở thẳng giữa mà lệch về một bên. Nhìn theo thiên này, đó là cách người xưa giữ trung cung yên tĩnh và chọn cửa theo phương có khí hợp với nhà. Người làm nhà phố hôm nay, đất hẹp, cửa chỉ mở được một phía, càng cần biết nhà mình ngồi quẻ gì để sắp phòng bên trong cho đúng cặp.

Gia chủ hay hỏi: nhà tôi chỉ có một cửa, không đổi được thì sao. Theo nguyên lý của sách, khi cửa ngoài đã cố định thì người ta xét cửa trong, cửa phòng, vị trí bếp và giường để tạo phối hợp; các quyển sau của Dương Trạch Chân Quyết có cả một phần về phép này. Phần thủ pháp cụ thể cần xem tận nơi và học trực tiếp.

Luận theo Phong Thuỷ Liên Hoa – 蓮花風水按語

Phong Thuỷ Liên Hoa đọc thiên này như một lời nhắc về thứ tự học. Thái Cực, Hà Đồ, Lạc Thư là phần "lý"; tám nhà, chín sao, các ca quyết ở những bài sau là phần "pháp". Học pháp mà không có lý thì gặp nhà lệch hướng, nhà nhiều tầng, nhà có sân giữa là bế tắc; có lý thì tự suy ra được. Trần Huyền Tố đặt ba đồ hình ngay sau bốn thiên địa thế cũng là để nói: hình thế trước, lý khí sau, nhưng lý khí phải có gốc.

Điểm thứ hai là chữ "phối". Trong Liên Hoa, nhà là nơi hai luồng khí trời và khí đất gặp nhau, cũng là nơi hai người, hai thế hệ sống chung. Sách nói "nam nhờ nữ mà sinh, âm nhờ dương mà nuôi" là nói một quy luật chung cho cả quẻ và người: khí phải có đôi mới sinh. Nhà toàn khí một bên, cửa và nhà không thành cặp, thì giống như nhà chỉ có một người, lâu ngày khí tán. Lý pháp thì chia sẻ, còn cách định tâm, đo độ, chọn cửa cho một căn nhà cụ thể là thủ pháp, phải dạy trực tiếp.

Tóm lại – 總結

Thiên Tám nhà theo tám quẻ cho biết bát trạch đi ra từ Phục Hy vạch quẻ và thành phép khi Văn Vương lập Hậu Thiên định phương bố khí. Thái Cực đồ cho thứ tự Tiên Thiên Càn một đến Khôn tám. Hà Đồ cho năm cặp số sinh thành theo năm phương và năm hành. Lạc Thư cho chín cung Khảm một đến Ly chín, năm ở giữa, đối nhau hợp mười, ngang dọc mười lăm. Âm dương phải đan nhau và phải có đôi: Càn Khôn, Khảm Ly, Chấn Tốn, Cấn Đoài. Sai một ly ở tâm nhà hay độ hướng là lệch nghìn dặm.

Bài trước: Dương Trạch Chân Quyết (2): Tổng luận đất nhà, nhà đồng bằng, nhà vùng núi.

Bài sau: Dương Trạch Chân Quyết (4) – Tiên Thiên, Hậu Thiên bát quái; tám quẻ hai mươi bốn sơn 先天後天八卦圖說.

Nguồn: Dương Trạch Chân Quyết (陽宅真訣), quyển một, bản khắc Nhất Lộc Trai năm Thiên Khải Giáp Tý (1624), các trang 6 đến 8: Bát trạch tòng bát quái luận, Thái Cực bát quái đồ, Hà Đồ bát quái đồ và lời chú, Lạc Thư bát quái đồ và lời chú; sách thuộc công cộng. Nguyên văn chép theo bản khắc, chữ dị thể đổi về chính thể (尅 giữ nguyên như bản in). Đoạn chú Hà Đồ trùng với Hệ Từ thượng truyện của Kinh Dịch. Phần đầu đồ hình Lạc Thư trong bản in có vệt mực nhoè, đồ vẽ lại theo số trong lời chú. Thầy Vũ Giới tổng hợp và biên soạn; lý pháp thì chia sẻ, thủ pháp phải dạy trực tiếp.

Công cụ Liên Hoa dùng kèm bài này – 蓮花工具

  • La Kinh Liên Hoa: la kinh trực tuyến miễn phí, xem tám quẻ, chín cung Lạc Thư và hai mươi bốn sơn ngay tại nhà.
  • Vẽ Mặt Bằng Liên Hoa: vẽ mặt bằng, tìm trung cung và kẻ tám cung lên bản vẽ.
  • Lập Cục Pháp: lập cục dương trạch theo nguyên lý Liên Hoa sau khi đã định tâm và hướng.

Bài liên quan – 相關文章

Học bài bản cùng Thầy Vũ Giới – 隨師研習

Thuộc Hà Đồ, Lạc Thư là phần Thư; đứng trong một căn nhà thật mà định được trung cung, kẻ đúng tám cung và nhận ra cửa với nhà có thành đôi hay không là phần Nhãn, phải học trực tiếp. Xem Khoá học cao cấp Phong Thuỷ Sư Liên Hoa hoặc Khảo luận phong thuỷ – khôi phục nguyên lý gốc. Ghi danh, hỏi lịch khai giảng qua Zalo 0988 964 636 (Thầy Vũ Giới, TP.HCM).

Câu hỏi thường gặp – 常見問題

Vì sao bát trạch chia nhà làm tám loại? – 宅何以分八

Vì nhà lấy tám quẻ làm khung. Từ khi Văn Vương lập quẻ Hậu Thiên định tám phương và đặt khí vào mỗi phương, nhà ngồi ở phương nào thì mang quẻ của phương ấy: Khảm, Cấn, Chấn, Tốn, Ly, Khôn, Đoài, Càn.

Số Tiên Thiên và số Lạc Thư khác nhau thế nào? – 先天數與洛書數

Số Tiên Thiên là Càn một, Đoài hai, Ly ba, Chấn bốn, Tốn năm, Khảm sáu, Cấn bảy, Khôn tám, theo thứ tự sinh quẻ. Số Lạc Thư là Khảm một, Khôn hai, Chấn ba, Tốn bốn, giữa năm, Càn sáu, Đoài bảy, Cấn tám, Ly chín, theo phương vị Hậu Thiên.

Hà Đồ dùng vào việc gì trong nhà ở? – 河圖於陽宅何用

Hà Đồ cho ngũ hành của phương: Bắc một sáu Thuỷ, Nam hai bảy Hoả, Đông ba tám Mộc, Tây bốn chín Kim, giữa năm mười Thổ. Dùng để xét cửa, bếp, phòng đang ở đất của hành nào.

Lạc Thư "ngang dọc mười lăm" nghĩa là gì? – 縱橫十五

Chín ô của Lạc Thư xếp sao cho mỗi hàng ngang, hàng dọc, đường chéo đều cộng thành mười lăm, và hai ô đối nhau qua tâm cộng thành mười. Số năm ở giữa là trung cung.

Bốn cặp chính phối trong bát trạch là gì? – 八卦正配

Càn với Khôn, Khảm với Ly, Chấn với Tốn, Cấn với Đoài. Sách nói "nam nhờ nữ mà sinh, âm nhờ dương mà nuôi", mỗi quẻ phải có đôi đúng nghĩa thì nhà mới có sinh khí.

Từ khoá: bát trạch · tám nhà theo tám quẻ · 八宅從八卦論 · dương trạch chân quyết · hà đồ · lạc thư · thái cực bát quái · chín cung lạc thư

Bài viết liên quan

Có thể quý vị quan tâm

Đi tiếp

Khoá học liên quan, app áp dụng, bài học thuật cùng chủ đề và quà tài liệu.

Bình luận

để gửi bình luận.

  • Đang tải bình luận…