Dương Trạch Chân Quyết
陽宅真訣 卷之一 (總論宅地 · 論平地陽宅 · 論山谷陽宅 · 論陰陽宅)
Tác giả: Trần Thời Dương 陳時暘 (tự Hạnh Xương 幸昌, hiệu Huyền Tố 玄素, người Mạt Lăng, đời Minh) · con Trần Thái Vận 陳泰運 (tự Đương Kỳ 當期) tục bổ, Trần Thái Hội 陳泰會 biên chính · Tiêu Hoằng 焦竑 tham duyệt · Tiền Thể Nguyên 錢體元 đồng đính
Bản gốc: Trùng tuyên Trần Huyền Tố tiên sinh Kham dư chân thuyên Trạch nguyên chân quyết tập 重鐫陳玄素先生堪輿真詮宅元真訣集, Nhất Lộc Trai tàng bản, Thiên Khải Giáp Tý (1624).
Quyển một của Dương Trạch Chân Quyết (陽宅真訣) không mở bằng bát quái hay cửu tinh mà mở bằng đất nhà. Trần Thời Dương đặt bốn thiên ngắn lên đầu sách: Tổng luận đất nhà (總論宅地), Luận nhà ở đất bằng (論平地陽宅), Luận nhà ở vùng núi (論山谷陽宅) và Luận âm trạch, dương trạch (論陰陽宅). Bốn thiên này trả lời câu hỏi mà mọi người xem nhà phải hỏi trước tiên: đất nào dựng được nhà, đất nào chỉ nên làm mộ, và vì sao một căn nhà đặt sai thế đất thì mọi phép số phía sau đều khó cứu. Bài này chép nguyên văn cả bốn thiên từ bản khắc, dịch, giảng và đối chiếu với nhà ở của người Việt hôm nay.
Trả lời nhanh: Theo Dương Trạch Chân Quyết, đất dựng nhà (dương cơ) cần long dài hơn đất mộ nhiều lần, huyệt rộng, nước tụ thành vòng lớn và núi che chở ở tầm xa. Ở đồng bằng, chỗ kết là chỗ cao hơn xung quanh dù chỉ vài tấc, nơi nước giao hội và ôm vòng. Ở vùng núi, nhà phải ra được chỗ đất bằng rộng, sáng, minh đường mở, tránh bốn núi đè, ẩm thấp, gió khe, nước đâm lưng, đường đâm cửa. Mộ là gốc rễ nhận khí đất, nhà là cành lá nhận khí trời; hai thứ phải cùng tốt thì phúc mới bền.
Thầy Vũ Giới giảng: "Người học bát trạch hay hỏi nhà tôi hướng gì, cửa ở cung nào. Trần Huyền Tố bắt người ta hỏi một câu trước đó: miếng đất này có phải chỗ dựng nhà không. Câu đó trả lời sai thì mọi câu sau đều chỉ là sửa chữa."

Dòng đề tác giả ở đầu quyển một – 卷之一題署
Trang đầu quyển một khắc năm dòng đề tên, cho biết ai làm việc gì trong bộ sách. Đây là cách các sách đời Minh ghi công, và cũng là bằng chứng sách là việc của cả một gia đình thầy địa lý đất Mạt Lăng.
陽宅真訣卷之一
秣陵陳時暘幸昌父著
男陳泰運當期父續補
陳泰會乘之父編正
秣陵焦竑弱侯父參閱
廣陵錢體元子仁父仝訂
Dịch: Dương Trạch Chân Quyết, quyển một. Trần Thời Dương, tự Hạnh Xương, người Mạt Lăng, soạn. Con là Trần Thái Vận, tự Đương Kỳ, viết nối bổ sung; Trần Thái Hội, tự Thừa Chi, biên sửa. Tiêu Hoằng, tự Nhược Hầu, người Mạt Lăng, đọc duyệt. Tiền Thể Nguyên, tự Tử Nhân, người Quảng Lăng, cùng hiệu đính.
Giảng: Chữ "phụ" (父) sau tên tự là cách gọi tôn xưng của văn nhân đời Minh, không phải "cha". Ba chữ "trước" (著, soạn), "tục bổ" (續補, viết nối) và "biên chính" (編正, biên sửa) cho thấy phần gốc là của Trần Thời Dương, nhưng nhiều thiên ở các quyển sau có thể do con ông thêm vào. Khi đọc, ta nhớ rằng giọng văn bốn thiên đầu này là giọng của người cha: một thầy địa lý đi nhiều, quen cả đất bằng Giang Nam lẫn thung lũng núi, và coi đất nhà là việc lớn hơn đất mộ.
Tổng luận đất nhà – 總論宅地
Thiên mở đầu so sánh đất nhà với đất mộ. Lý thì giống, nhưng quy mô khác hẳn: đất nhà đòi long dài hơn, huyệt rộng hơn, nước lớn hơn, núi che ở xa hơn. Đây là chỗ nhiều người học phong thuỷ đọc lướt qua, rồi đem cách tìm huyệt mộ nhỏ hẹp ra áp vào nhà ở.

Long phải dài, huyệt phải rộng, nước phải vòng lớn – 龍長穴闊水大灣
夫宅地之理與陰地同,有不同者。龍必欲其長,穴必欲其闊,水必欲其大灣,聚砂必欲其大交結,遠朝拱蓋必然明備。陽宅力量大於陰地,故必山水大聚會處,然後結也。故有二三百里之龍,盡頭結葬地,亦決然結宅地。其龍比葬地必長數倍,過脉處必穿田度水,跌斷過峽處必過細作蜂腰狀,其遮護處必周密重疊。若止山隴過脉,力量便減。
Dịch: Lý của đất nhà cũng như đất mộ, nhưng có chỗ không giống. Long phải dài, huyệt phải rộng, nước phải uốn thành vòng lớn, sa tụ phải giao kết lớn, các núi chầu ở xa, núi che phủ phải rõ ràng đầy đủ. Sức của dương trạch lớn hơn đất mộ, nên phải ở chỗ núi sông hội tụ lớn mới kết. Vì thế có long dài hai, ba trăm dặm, cuối mạch kết đất mộ thì chắc chắn cũng kết đất nhà. Long kết đất nhà phải dài gấp mấy lần long kết đất mộ; chỗ quá mạch phải xuyên ruộng, vượt nước; chỗ đứt gãy qua eo phải thắt nhỏ như lưng ong; chỗ che chở phải kín và nhiều lớp. Nếu chỉ là gò núi chạy qua thì sức đã giảm.
Giảng: Câu then chốt là "dương trạch lực lượng đại ư âm địa", sức của đất nhà lớn hơn đất mộ. Một ngôi mộ chỉ cần một điểm khí; một khu dân cư cần một vùng khí đủ nuôi hàng trăm, hàng nghìn người qua nhiều đời. Vì thế dấu hiệu của long kết dương cơ là những dấu hiệu ở tầm lớn: mạch "xuyên điền độ thuỷ" (đi ngầm qua ruộng, vượt sông), chỗ qua eo thắt lại như lưng ong rồi mới mở ra, và lớp núi che nhiều tầng. Người xem nhà ở thành phố hôm nay không thấy những dấu hiệu ấy trong một con hẻm, nhưng vẫn có thể đọc chúng trên bản đồ địa hình: khu phố cũ nằm ở chỗ nào của dòng sông, phía sau là dải đất cao nào.

Huyệt dương cơ khác hẳn huyệt mộ – 至於穴法迥與陰地不同
至於穴法,則迥與陰地不同。陰地雖千里來龍,入首不過尋丈之地;若陽基則大者為藩省,次者為郡邑,最小者為鄉村鎮市,或數千里,或數十里,或數里,其鋪展之弘濶,非幹龍長盛者不能結也。若夫朝應護從、水口等山,亦須眼界寬闊中認之,不與陰地止收近穴之砂為得用者同也。蓋陽基之砂,未嘗不周密富麗,特其周回廣遠,非舉目間所能盡收。實則重疊朝拱,關鎖交結,其周密富麗,尤有大可觀者。
Dịch: Còn về phép huyệt thì khác hẳn đất mộ. Đất mộ dù long đến nghìn dặm, chỗ nhập thủ cũng chỉ một tầm một trượng. Còn dương cơ thì lớn là một tỉnh, kế là một quận huyện, nhỏ nhất là làng xã, thị trấn, có khi mấy nghìn dặm, có khi mấy chục dặm, có khi vài dặm; sự trải rộng ấy không phải cán long dài mạnh thì không kết được. Các núi chầu, núi ứng, núi hộ tùng, núi thuỷ khẩu cũng phải nhìn trong tầm mắt rộng mà nhận, không giống đất mộ chỉ thu các sa gần huyệt là dùng được. Sa của dương cơ chưa từng không kín đáo giàu đẹp, chỉ vì vòng quanh rộng xa nên không thể thu hết trong một cái nhìn. Thật ra lớp lớp chầu củng, khoá chặn giao kết, sự kín đáo giàu đẹp ấy còn đáng xem hơn nhiều.
Giảng: Đây là đoạn nói rõ nhất về tỷ lệ. Huyệt mộ đo bằng "tầm trượng", vài mét. Huyệt dương cơ đo bằng dặm: cả một tỉnh thành, một huyện lỵ, một làng là một huyệt. Từ đó suy ra hai điều. Thứ nhất, đi xem một căn nhà trong làng thì phải đọc thế của cả làng trước, căn nhà chỉ là một điểm trong huyệt lớn ấy. Thứ hai, núi chầu, núi khoá thuỷ khẩu của dương cơ thường ở rất xa, người đứng trong sân nhà không nhìn thấy; phải đi quanh, lên chỗ cao, hoặc xem bản đồ mới nhận ra. Người chỉ nhìn mấy toà nhà đối diện rồi gọi là "án sơn" là đang dùng con mắt xem mộ để xem nhà.
Sáu thế nước kết dương cơ – 數等不同要皆以得水為上
其水則以數源數溪會合,朝抱大灣聚為美。雖鎮市鄉村,未嘗不通舟楫,此可見水之會聚處方結陽基也。故有兩水夾送,到頭翻身逆朝一水而結者;有兩水夾送,交會就順水而結者;有一邊大河遶抱、一邊小水相合而結者;有坐水而結者;有據水而結者;有四面皆水者。數等不同,要皆以得水為上。此陽基結作,其龍穴砂水與陰地不同之大槩也。
Dịch: Về nước thì lấy nhiều nguồn, nhiều khe hợp lại, chầu ôm thành vòng lớn mà tụ là đẹp. Dù là thị trấn hay làng quê cũng chưa từng không thông thuyền bè; điều đó cho thấy chỗ nước hội tụ mới kết dương cơ. Vì thế có thế hai nước kẹp đưa, đến đầu thì trở mình ngược đón một dòng mà kết; có thế hai nước kẹp đưa, giao hội rồi theo chiều nước xuôi mà kết; có thế một bên sông lớn vòng ôm, một bên nước nhỏ hợp vào mà kết; có thế ngồi lên nước mà kết; có thế dựa vào nước mà kết; có thế bốn mặt đều là nước. Mấy loại không giống nhau, nhưng tóm lại đều lấy được nước làm trên hết. Đó là đại lược chỗ long, huyệt, sa, thuỷ của dương cơ khác với đất mộ.
Giảng: Câu "chưa từng không thông thuyền bè" là một quan sát rất thật của người Giang Nam đời Minh: thị trấn nào cũng nằm bên sông, kênh. Sáu thế nước tác giả kể (vẽ lại ở sơ đồ dưới) đều có chung một điểm: nước đến rồi dừng, ôm, giao hội ngay trước khu dân cư, không chảy thẳng đi. Với nhà Việt, các làng cổ ở châu thổ sông Hồng hay đồng bằng sông Cửu Long cũng theo đúng lối ấy: làng mọc ở chỗ hai sông gặp nhau, ở khúc sông uốn, hay trên cù lao bốn bề là nước. "Đắc thuỷ vi thượng", được nước là trên hết, là nguyên tắc của dương cơ, còn đất mộ thì nhiều khi lấy tàng phong làm đầu.


Nhà ở đất bằng – 論平地陽宅
Thiên thứ hai bàn riêng về đồng bằng, nơi người ta hay nói "đất phẳng thì hướng nào cũng như nhau". Trần Thời Dương phản bác: đất bằng vẫn có long, có huyệt, chỉ là cao thấp tính bằng tấc chứ không bằng trượng.

Cao hơn xung quanh vài tấc mới là thật – 高者亦只尺許數寸
平洋之地,一望無際,亦必以龍之來歷、穴之結處高於衆地而後為真。若坦無高下,或穴勢又復低沉,則非矣。然所謂高者,亦只尺許數寸間論之也。此等平夷之處,只看水之交會及大遶抱處為有結作,而作穴之處則子微所謂「最高」是也。蓋其地雖廣邈,斷有片高處即是正穴。
Dịch: Đất bằng nhìn một dải không bờ, cũng phải lấy lai lịch của long và chỗ kết huyệt cao hơn mọi chỗ khác thì mới là thật. Nếu phẳng không có cao thấp, hoặc thế huyệt lại trũng xuống thì không phải. Nhưng cái gọi là cao chỉ tính trong khoảng một thước hay vài tấc mà thôi. Những chỗ phẳng như thế chỉ cần xem nơi nước giao hội và nơi nước vòng ôm lớn là có kết, còn chỗ đặt huyệt thì chính là chỗ "cao nhất" như lời Tử Vi. Vì đất ấy dù rộng xa, hễ có một khoảnh cao thì đó là chính huyệt.
Giảng: Hai điều kiện đi cùng nhau: nước giao, nước ôm để biết vùng nào có kết, và chỗ cao nhất trong vùng ấy để biết điểm nào là huyệt. "Cao" ở đây rất nhỏ: một thước, vài tấc. Ở đồng bằng Bắc Bộ, các làng cổ thường nằm trên những dải đất cao hơn ruộng xung quanh chừng ấy, đủ để không ngập khi nước lên. Người xưa gọi đó là "giồng", "gò", "đống". Chữ "Tử Vi" (子微) ở đây là tên một bậc thầy địa lý đời trước được tác giả dẫn lời; bản khắc không chú thêm.
Phủ huyện không ngập, nhà trũng thì nghèo – 何嘗見官治為水淹沒
如今之郡邑亦有水鄉中建立者,何嘗見官治為水淹沒?縱水到衙門,亦必不及堂奧,此可見是至高處也。又如人家雖依附官治,若住在兩高合槽低沉處者,其家必貧困,不旺人丁;若第宅據高處者,必是富貴之家。至於陰地亦然,若在平野,亦必高於衆地而後可扦;不然,平陽無氣,易於絕滅,不可不慎也。此可見平地陽基的以最高處為貴矣。
Dịch: Như các quận huyện ngày nay cũng có nơi dựng giữa vùng sông nước, nhưng có bao giờ thấy nha môn bị nước nhấn chìm? Dù nước tràn tới cửa nha môn cũng chẳng vào tới nhà trong, điều đó cho thấy nha môn đặt ở chỗ cao nhất. Lại như nhà dân dù ở dựa nha môn, nếu ở vào chỗ trũng thấp như cái máng giữa hai chỗ cao, nhà ấy ắt nghèo khó, không thịnh người; còn nhà cửa chiếm chỗ cao ắt là nhà giàu sang. Đất mộ cũng vậy, nếu ở đồng bằng cũng phải cao hơn mọi chỗ khác mới đặt được; không thì đất bằng không khí, dễ tuyệt diệt, không thể không cẩn thận. Thế mới thấy dương cơ ở đất bằng đúng là lấy chỗ cao nhất làm quý.
Giảng: Đây là một ví dụ rất đời thường. Nha môn đời Minh, như đình làng hay trụ sở xã của ta sau này, luôn đặt ở chỗ cao nhất vì người xưa chọn đất bằng kinh nghiệm lụt lội nhiều đời. "Lưỡng cao hợp tào", chỗ trũng như lòng máng giữa hai gò, là nơi nước đọng, ẩm, tối, khí không lưu thông. Nhà ở đó nghèo khó, ít người, không phải vì một sao xấu nào mà vì chính thế đất. Người mua nhà hôm nay nên nhớ câu này khi thấy một lô đất rẻ nằm thấp hơn mặt đường cả mét giữa hai dãy nhà cao.

Gò cao mà không phải chính khí – 平支中之高者却為護衛照應
然又有一等平支中之高者,却為護衛照應,不是正氣所鍾,雖高亦為不吉;以為梵宮神宇之基每有感應,以為第宅則不可居,又當詳審焉。
Dịch: Nhưng lại có một loại gò cao trong nhánh đất bằng, vốn là núi hộ vệ, núi chiếu ứng, không phải nơi chính khí dồn tụ; dù cao cũng không tốt. Lấy làm nền chùa, miếu thì thường linh ứng, nhưng lấy làm nhà ở thì không ở được. Lại cần xét kỹ.
Giảng: Đây là câu sửa sai cho chính quy tắc "cao là quý". Không phải chỗ nào cao cũng là huyệt. Có những gò đứng riêng, làm nhiệm vụ canh giữ cho huyệt chính, khí ở đó mạnh mà lạnh, hợp cho nơi thờ tự hơn nơi ở. Ở làng Việt, ta thấy đình, chùa, miếu hay đặt trên những gò như thế, còn xóm nhà lại nằm ở dải đất cao thoai thoải bên cạnh. Câu "lấy làm chùa miếu thì linh, làm nhà ở thì không ở được" là kinh nghiệm mà người xem đất cả hai nước đều biết.

Nhà ở vùng núi – 論山谷陽宅
Thiên thứ ba chuyển lên thung lũng. Ở đây vấn đề ngược với đồng bằng: núi thì có thừa, cái thiếu là đất bằng, ánh sáng và khoảng mở. Tác giả dẫn nhiều câu "kinh viết" có vần, đọc như khẩu quyết.
Phải thoát xuống đất bằng rộng; huyệt nhỏ chỉ hợp mộ – 陽宅怕穴小
凡山谷陽基,欲其脫落平地,寬廣平夷,四面拱衛,無有凹缺,下手有力,明堂開暢,水口交固。其穴亦欲開廣平坦,如在平洋為善;若窄狹則不吉矣。經曰:「大凡陽宅怕穴小,穴小最宜安墳妙。小穴若為輪奐居,氣脉傷殘俱鑿了。況是子孫必衆多,漸次分別少比和。一穴裂而為四五,正偏前後豈無訛。」
Dịch: Phàm dương cơ vùng núi, muốn nó thoát xuống đất bằng, rộng rãi phẳng phiu, bốn mặt chầu che, không có chỗ lõm khuyết, tay dưới có lực, minh đường mở thoáng, thuỷ khẩu giao kết chặt. Huyệt cũng muốn rộng mở bằng phẳng, như ở đồng bằng là tốt; nếu chật hẹp thì không tốt. Kinh nói: "Phàm dương trạch sợ huyệt nhỏ, huyệt nhỏ hợp nhất là đặt mộ. Huyệt nhỏ nếu dựng nhà to đẹp, khí mạch tổn thương vì đục đẽo cả rồi. Huống chi con cháu ắt đông, dần dần chia nhà ít hoà thuận. Một huyệt xẻ ra làm bốn năm, chính lệch trước sau sao khỏi sai."
Giảng: Câu kinh này giải thích rất cụ thể vì sao huyệt nhỏ không hợp nhà. Một: dựng nhà phải san, đào, xây móng, "đục đẽo" làm hỏng mạch khí vốn chỉ đủ cho một điểm. Hai: nhà là chỗ ở của nhiều đời, con cháu đông thì phải chia đất; một huyệt nhỏ chia ra bốn năm phần thì phần chính phần lệch, phần trước phần sau, khí không đều, anh em sinh bất hoà. Cho nên ở vùng núi, đất đẹp mà hẹp thì để làm mộ, còn nhà phải tìm xuống chỗ đất bằng rộng hơn ở chân núi.

Bốn núi đè và ba dương không chiếu – 四山高壓 三陽不照
Đoạn tiếp theo đặt hai cảnh trái ngược cạnh nhau: thung lũng sáng sủa thoáng đãng nơi nắng chiếu tới sân, và khe núi tối tăm bốn bề vách cao.


又要高明爽朗,切忌四山高壓,幽陰窒塞,三陽不照。經云:「四山高壓穴居凶,人口少興隆。三陽不照名陰極,妖怪多藏匿。幽陰窒塞號天牢,住宅決蕭條。」
Dịch: Lại cần cao ráo, sáng sủa, thoáng đãng; kiêng nhất bốn núi đè cao, u tối bít bùng, ba dương không chiếu tới. Kinh nói: "Bốn núi đè cao, huyệt ở là hung, người ít hưng thịnh. Ba dương không chiếu gọi là cực âm, yêu quái nhiều chỗ ẩn. U tối bít bùng gọi là thiên lao, nhà ở ắt tiêu điều."
Giảng: "Tam dương" ở đây hiểu theo nghĩa nắng: nắng sớm, nắng trưa, nắng chiều. Một căn nhà trong khe núi mà cả ba buổi nắng đều không tới thì ẩm, mốc, lạnh, người ở dễ đau ốm và tinh thần u uất. Gọi là "thiên lao", nhà tù trời, là hình ảnh rất đúng. Câu "yêu quái nhiều chỗ ẩn" người nay có thể đọc theo nghĩa đen là rắn rết, côn trùng, nấm mốc, và theo nghĩa phong thuỷ là âm khí tích tụ. Nhà phố ngày nay cũng có "tứ sơn cao áp": căn nhà thấp bị kẹp giữa các toà cao tầng bốn phía, cả ngày không có nắng.
Năm điều kiêng của nhà vùng núi – 卑下污濕 凹風射脇
又忌卑下污濕,凹風射脇,水衝宅背,道路衝門,水深潺湲,下臨深淵。經曰:「卑下污濕不相宜,人口必多痍。流水若還衝屋背,人散家財退。凹風射脇最為凶,孤寡與貧窮。道路衝門亦不宜,常有是和非。蛟潭龍窟莫相親,陰盛必孤貧。」
Dịch: Lại kiêng thấp trũng ẩm bẩn, gió từ chỗ lõm thổi vào sườn, nước đâm sau lưng nhà, đường đâm vào cửa, nước sâu chảy rì rào, nhà nhìn xuống vực sâu. Kinh nói: "Thấp trũng ẩm bẩn chẳng hợp, người ắt nhiều thương tật. Nước chảy nếu đâm sau lưng nhà, người tan, của cải lùi. Gió lõm thổi sườn hung nhất, goá bụa với nghèo khổ. Đường đâm vào cửa cũng không nên, thường có chuyện thị phi. Đầm thuồng luồng, hang rồng chớ gần, âm thịnh ắt cô bần."
Giảng: Năm điều kiêng này áp dụng được nguyên vẹn cho nhà hôm nay. Đất thấp ẩm thì người hay bệnh. Nước, hay cống, mương chảy đâm thẳng vào sau lưng nhà thì tài tán. "Ao phong xạ hiếp", gió lùa từ khe hở giữa hai núi (nay là khe giữa hai toà nhà) thổi thẳng vào hông nhà, được coi là hung nhất. Đường đâm thẳng vào cửa sinh thị phi, ai làm nghề cũng gặp. Còn "đầm sâu hang rồng" là nơi nước sâu, tối, lạnh: nhà sát bờ vực, sát hồ sâu không bờ thoải đều là âm thịnh. Chữ "痍" trong bản in đọc là thương tật, theo văn mạch.

"Chỉ mượn thế núi ngồi" là sai lầm lớn – 此說大悞
蓋山谷陽基最要藏風,乘得龍氣為吉。或有妄言者曰:「陽宅盛勢不論氣,惟借坐山勢。」此說大悞。凡陽基入首處,須要垂脉平鋪,撒落平地,來歷明白;大勢則有大水會合,細微則有小水界合。若住在界水中者,無不敗絕,豈可乘借坐之虛勢,而不論氣脉之真受哉?此尤陽基之切要也。
Dịch: Dương cơ vùng núi cần nhất là tàng phong, thừa được long khí là tốt. Có kẻ nói càn rằng: "Dương trạch chỉ cần thế mạnh, không bàn đến khí, chỉ mượn thế núi tựa lưng." Nói thế là sai lầm lớn. Phàm chỗ nhập thủ của dương cơ phải có mạch rủ xuống trải phẳng, rải xuống đất bằng, lai lịch rõ ràng; ở tầm lớn có nước lớn hội hợp, ở chỗ nhỏ có nước nhỏ giới hạn. Nếu ở ngay trong đường nước giới hạn ấy thì không nhà nào không bại tuyệt. Sao có thể nương cái thế giả của núi tựa lưng mà không bàn khí mạch thật sự nhận được? Đây là điều cốt yếu nhất của dương cơ.
Giảng: Ngay từ đời Minh đã có người nói "nhà chỉ cần có núi tựa lưng là đủ", và tác giả gọi đó là "đại ngộ". Núi tựa lưng chỉ là thế; còn khí phải đến bằng mạch rõ ràng, rải xuống chỗ đất bằng, có nước lớn nước nhỏ giới hạn hai bên. Câu "ở ngay trong đường nước giới hạn thì bại tuyệt" rất quan trọng: nhà dựng đè lên rãnh nước, lòng suối cạn, đường thoát lũ thì dù phía sau có núi đẹp đến đâu cũng hỏng. Ở các vùng đồi núi nước ta, những căn nhà dựng trên lối nước lũ quét chính là trường hợp này.
Âm trạch và dương trạch – 論陰陽宅
Thiên cuối của nhóm địa thế giải thích vì sao phải xem cả mộ lẫn nhà, và hai thứ khác nhau ở chỗ nào. Tác giả dùng hai hình ảnh rất đẹp: bông hoa và cái cây.
Hoa chưa nở và hoa đã nở – 如花未開 如花已開


夫陰宅、陽宅之理雖同,然葬地主乎陰,其體含蓄周密,如花未開而瓣收斂;宅地主乎陽,其體舒展發散,如花已開而片蹤豁。二者之異,又當知也。
Dịch: Lý của âm trạch và dương trạch tuy giống nhau, nhưng đất mộ chủ về âm, thể của nó hàm súc kín đáo, như bông hoa chưa nở, cánh còn khép lại; đất nhà chủ về dương, thể của nó trải mở toả ra, như bông hoa đã nở, cánh xoè rộng. Chỗ khác nhau của hai thứ ấy cũng cần phải biết.
Giảng: Với Phong Thuỷ Liên Hoa, đây là một câu đáng thuộc lòng, vì nó dùng chính hình ảnh bông sen. Huyệt mộ là nụ: nhỏ, kín, khí khép vào trong. Đất nhà là hoa đã nở: rộng, mở, đón nắng gió. Cho nên phép tìm huyệt mộ (tìm điểm kín, gọn) đem sang xem nhà sẽ sai; nhà cần khoảng mở, cần minh đường, cần ánh sáng. Ngược lại, chỗ đất trải rộng thoáng đãng hợp làm làng mà đem đặt mộ thì khí tán.
Gốc rễ và cành lá – 譬之於樹
人之生也,有宅地以居之;其歿也,有葬地以藏之。譬之於樹,根本盤伏,受地之氣以滋養;枝葉發露,受天之氣以暢達。二者不可闕一也。祖宗者,子孫之根本;墓藏之所,以受氣於地者也。子孫者,祖宗之枝葉;居宅之所,以受氣於天者也。根本之藏,必地氣融結之所,而後得滋養以長其枝葉;枝葉之居,必天光照臨之所,而後遂暢達以庇其根本。缺一者福澤必偏,兼全者富貴悠久。
Dịch: Người khi sống có đất nhà để ở; khi chết có đất mộ để chôn. Ví như cái cây: gốc rễ cuộn nằm dưới đất, nhận khí đất để nuôi dưỡng; cành lá vươn ra ngoài, nhận khí trời để thông đạt. Hai thứ không thể thiếu một. Tổ tiên là gốc rễ của con cháu; nơi chôn cất là chỗ nhận khí của đất. Con cháu là cành lá của tổ tiên; nơi ở là chỗ nhận khí của trời. Gốc rễ được chôn ở chỗ địa khí kết tụ thì mới được nuôi dưỡng để cành lá lớn lên; cành lá ở chỗ ánh trời chiếu tới thì mới thông đạt để che chở gốc rễ. Thiếu một thì phúc ắt lệch, có đủ cả hai thì giàu sang lâu dài.
Giảng: Hình ảnh cái cây cho thấy một chiều quan hệ hai chiều: mộ nuôi nhà, mà nhà cũng "che chở" mộ (con cháu sống tốt thì mới giữ được mồ mả, hương khói). Chữ cần chú ý là "thiên quang chiếu lâm", ánh trời chiếu tới. Nhà là nơi nhận khí trời, nên ánh sáng, nắng gió là phần cốt lõi của dương trạch chứ không phải phụ. Một căn nhà tối, bí, dù hướng tốt cũng giống cành lá mọc trong bóng râm.

Nhà là đạo chồng, mộ là đạo vợ – 宅為陽夫道 墓為陰妻道
蓋祖宗子孫異形而一氣相通,故居宅葬地二物而一氣相運,由其一本故耳。但宅為陽,夫道也;墓為陰,妻道也。夫為妻綱,故陰宅雖重而陽宅亦重也。有是夫有是妻,則生賢子孫;其不然者反是。然妻無專制,夫不獨成。夫道盛,必易妻孕賢以興家;妻道盛,必能致夫脫賤以就貴。經云:「陰宅立命之根,陽宅養命之原。」二者尤當互相决擇焉。
Dịch: Tổ tiên và con cháu khác hình mà một khí thông nhau, nên nhà ở và đất mộ là hai vật mà một khí cùng vận hành, vì chúng cùng một gốc. Nhưng nhà là dương, là đạo chồng; mộ là âm, là đạo vợ. Chồng là giềng mối của vợ, nên âm trạch tuy quan trọng mà dương trạch cũng quan trọng. Có người chồng ấy, người vợ ấy thì sinh con cháu hiền; không như thế thì ngược lại. Song vợ không tự mình làm chủ, chồng không một mình thành việc. Đạo chồng thịnh thì ắt khiến vợ dễ thai nghén con hiền để hưng nhà; đạo vợ thịnh thì ắt khiến chồng thoát hèn lên sang. Kinh nói: "Âm trạch là gốc lập mệnh, dương trạch là nguồn nuôi mệnh." Hai thứ càng phải cùng nhau chọn lựa.
Giảng: Phép so sánh vợ chồng là lối nói của thời phong kiến, nhưng ý cốt lõi vẫn đúng: mộ và nhà phải phối hợp, không thứ nào tự đủ. Nhiều sách trước đó coi mộ là chính, nhà là phụ. Trần Thời Dương chỉnh lại: dương trạch "cũng quan trọng", và chính câu "âm trạch lập mệnh, dương trạch dưỡng mệnh" là lý do cả bộ sách này dồn sức vào nhà ở. Mộ tốt mà nhà xấu thì mệnh có gốc mà không được nuôi; nhà tốt mà mộ xấu thì nuôi một cái cây yếu rễ.

Những hiểu lầm thường gặp về đất nhà – 常見誤解
Thứ nhất, cho rằng đồng bằng thì không có long, hướng nào cũng như nhau. Sách nói rõ: đồng bằng vẫn có long, xem bằng đường nước giao ôm và chỗ cao vài tấc. Thứ hai, đem cách tìm huyệt mộ (điểm nhỏ, kín) ra chọn đất nhà; sách nói huyệt nhỏ chỉ hợp mộ, nhà cần rộng mở. Thứ ba, cho rằng có núi (hay toà nhà cao) phía sau là đủ; sách gọi đó là "đại ngộ" vì quên khí mạch và đường nước. Thứ tư, nghĩ rằng chỗ nào cao cũng tốt; sách cảnh báo gò cao làm hộ vệ chỉ hợp chùa miếu. Thứ năm, chỉ lo mộ mà bỏ nhà, hoặc ngược lại; sách nói thiếu một thì phúc lệch.
Áp dụng khi chọn đất, mua nhà hôm nay – 今用
Bốn thiên này cho người mua đất, mua nhà một bảng câu hỏi đơn giản trước khi nghĩ tới hướng cửa. Khu đất nằm ở đâu trên dòng nước của cả vùng: chỗ sông uốn ôm, chỗ hai dòng giao, hay chỗ nước chảy thẳng đi? Lô đất cao hay thấp so với đường và nhà bên cạnh, khi mưa lớn nước chảy về hay chảy đi? Có bị kẹp giữa các khối cao khiến nắng không tới không? Có rãnh, cống, đường đâm thẳng vào cửa hay vào lưng nhà không? Có nằm trên lối thoát lũ, lòng suối cạn, chân taluy không? Khu đất có đủ rộng cho cả nhà sống và cho con cháu sau này, hay là một khoảnh nhỏ hẹp chỉ vừa một điểm? Trả lời xong những câu này mới đến lượt la kinh. Đó cũng là thứ tự mà Trần Thời Dương đặt cho cả bộ sách.
Luận theo Phong Thuỷ Liên Hoa – 蓮花風水按語
Phong Thuỷ Liên Hoa coi bốn thiên đầu của Dương Trạch Chân Quyết là bằng chứng rằng các thầy Tam Hợp đời Minh cũng đặt Hình Pháp làm gốc. Trước khi nói tới một quẻ nào, tác giả đã nói về long dài, nước ôm, chỗ cao, nắng chiếu, gió lùa. Lý khí chỉ đứng trên được một nền hình thể đúng.
Hai hình ảnh "hoa chưa nở, hoa đã nở" và "gốc rễ, cành lá" khớp với cách Liên Hoa giảng về sự khác nhau giữa âm phần và dương trạch: âm phần thu khí vào, dương trạch mở ra đón khí; âm phần cần kín, dương trạch cần sáng. Khi sửa một căn nhà, Liên Hoa thường làm theo thứ tự ấy: mở sáng, thông gió, chặn hướng đâm, nâng nền chỗ trũng, rồi mới xét cửa, phòng theo lý khí. Những việc như đặt vị trí cụ thể của cửa trên một miếng đất thật, xử lý một con đường đâm thẳng, là thủ pháp, phải học trực tiếp và xem tận nơi.

Tóm lại – 總結: Quyển một Dương Trạch Chân Quyết mở bằng đất nhà. Dương cơ cần long dài, huyệt rộng, nước lớn hội tụ, núi che ở xa; huyệt dương cơ là cả một tỉnh, huyện, làng. Ở đồng bằng, chỗ kết là nơi nước giao ôm và chỗ cao hơn vài tấc; gò cao làm hộ vệ chỉ hợp chùa miếu. Ở vùng núi, nhà phải xuống chỗ đất bằng rộng, sáng, tránh bốn núi đè, ẩm thấp, gió khe, nước đâm lưng, đường đâm cửa, và không được dựng trên đường nước. Mộ như nụ hoa và gốc rễ nhận khí đất, nhà như hoa nở và cành lá nhận khí trời; âm trạch lập mệnh, dương trạch dưỡng mệnh, hai thứ phải cùng chọn.
Bài trước: Dương Trạch Chân Quyết (1): Giới thiệu sách và ba bài tựa.
Bài sau: Dương Trạch Chân Quyết (3) – Tám nhà theo tám quẻ; Thái Cực, Hà Đồ, Lạc Thư 八宅從八卦論.
Nguồn: Dương Trạch Chân Quyết (陽宅真訣), quyển một, bản khắc Nhất Lộc Trai năm Thiên Khải Giáp Tý (1624), các trang 1 đến 6: dòng đề tác giả, Tổng luận đất nhà, Luận nhà đất bằng, Luận nhà vùng núi, Luận âm dương trạch; sách thuộc công cộng. Nguyên văn chép theo bản khắc, chữ dị thể đổi về chính thể. Chữ "片" trong câu "斷有片高處" và chữ "痍" trong câu "人口必多痍" ở bản in nét mờ, đọc theo văn mạch. Thầy Vũ Giới tổng hợp và biên soạn; lý pháp thì chia sẻ, thủ pháp phải dạy trực tiếp.
Công cụ Liên Hoa dùng kèm bài này – 蓮花工具
- La Kinh Liên Hoa: la kinh trực tuyến miễn phí, đứng ở khu đất xem tám phương và các đường nước, đường đi quanh nhà.
- Vẽ Mặt Bằng Liên Hoa: vẽ khu đất, đường, rãnh nước, các khối nhà xung quanh để thấy chỗ đâm, chỗ kẹp, chỗ trũng.
- Lập Cục Pháp: lập cục dương trạch theo nguyên lý Liên Hoa sau khi đã xét xong hình thế.
Bài liên quan – 相關文章
- Dương Trạch Chân Quyết (1): Giới thiệu sách và ba bài tựa
- Quy Hậu Lục: Chương Dương Cơ, năm cơ xem nhà
- Hoàng Đế Trạch Kinh (1): giới thiệu sách và Đề yếu Tứ Khố
- Thiên Nguyên Ngũ Ca: luận dương trạch
Học bài bản cùng Thầy Vũ Giới – 隨師研習
Đọc được bốn thiên đất nhà là phần Thư; đứng giữa một khu đất mà nhận ra đường nước giao ôm, chỗ cao vài tấc, khe gió lùa, con đường đâm vào là phần Nhãn, phải đi thực địa cùng Thầy. Xem Khoá học cao cấp Phong Thuỷ Sư Liên Hoa hoặc Khảo luận phong thuỷ – khôi phục nguyên lý gốc. Ghi danh, hỏi lịch khai giảng qua Zalo 0988 964 636 (Thầy Vũ Giới, TP.HCM).
Câu hỏi thường gặp – 常見問題
Đất dựng nhà khác đất đặt mộ ở điểm nào? – 宅地與葬地何異
Theo Dương Trạch Chân Quyết, đất nhà cần long dài gấp mấy lần, huyệt rộng (cả một làng, huyện), nước lớn hội tụ và núi che ở xa. Đất mộ chỉ cần một điểm kín vài trượng. Mộ như nụ hoa khép, nhà như hoa đã nở.
Ở đồng bằng, chỗ nào là chỗ tốt để dựng nhà? – 平地何處為吉
Chỗ nước giao hội và vòng ôm, trong đó lấy khoảnh cao hơn xung quanh, dù chỉ một thước hay vài tấc. Chỗ trũng như lòng máng giữa hai chỗ cao thì nghèo khó, ít người.
Vì sao gò cao đẹp lại không nên làm nhà? – 高阜何以不宜宅
Có loại gò cao đứng riêng làm nhiệm vụ hộ vệ, chiếu ứng, không phải nơi chính khí tụ. Sách nói làm chùa miếu thì linh, làm nhà ở thì không ở được.
Nhà ở vùng núi cần tránh những gì? – 山谷陽宅之忌
Tránh bốn núi đè cao, ba buổi nắng không tới, đất thấp ẩm, gió khe thổi vào sườn, nước đâm sau lưng, đường đâm vào cửa, sát vực sâu, đầm sâu, và nhất là không dựng nhà trên đường nước.
Âm trạch và dương trạch cái nào quan trọng hơn? – 陰宅陽宅孰重
Sách nói "âm trạch là gốc lập mệnh, dương trạch là nguồn nuôi mệnh". Hai thứ như gốc rễ và cành lá, thiếu một thì phúc lệch, đủ cả hai thì giàu sang lâu dài.









