Nhà thấp hơn mặt đường: thế sát minh đường và cách sửa phong thủy

Nhà thấp hơn mặt đường là tình trạng rất nhiều nhà phố Việt Nam gặp phải sau vài lần con đường trước nhà được nâng cốt: nền nhà vốn bằng hoặc cao hơn đường, nay nằm trũng xuống, mưa là nước tràn vào, bụi đường đổ vào. Theo Hình Pháp, đây không chỉ là chuyện chống ngập, mà là một thế sát: thế trước mặt đè lên nhà, minh đường bị lấp.

"Tôi nhắc lại: Thuật Phong Thuỷ là tạo ra một căn nhà có sự sống."

— Thầy Vũ Giới

Bài này thuộc chuyên đề Hình sát – Thế sát nhà phố. Một căn nhà nền trũng, ẩm, tối, nước đường chảy ngược vào thì khó gọi là nhà có sự sống. Dưới đây ta xét vì sao nhà thấp hơn mặt đường thành sát, mức độ nặng nhẹ, và trình tự chế – hoá bằng hình: nâng nền, bậc tam cấp, rãnh thu nước, trước khi nghĩ tới bất kỳ vật phẩm nào.

Nhà thấp hơn mặt đường: vì sao nhà phố hay gặp?

Ở các đô thị lớn, con đường trước nhà không đứng yên. Mỗi lần đường được làm lại, cải tạo hệ thống thoát nước, trải thêm lớp nhựa hay đổ bê tông hẻm, cốt mặt đường lại nhích lên một ít. Căn nhà xây từ hai, ba chục năm trước giữ nguyên cốt nền cũ. Dần dần, nhà từ chỗ cao hơn đường trở thành bằng đường, rồi thấp hơn đường.

Có mấy dạng thường thấy:

• Nhà mặt đường lớn sau đợt nâng cốt chống ngập: cả dãy phố cùng bị trũng, vỉa hè dốc vào nhà.
• Nhà trong hẻm được đổ bê tông nhiều lớp: mỗi lần đổ hẻm lại cao thêm, nhà nào chưa sửa thì trũng.
• Nhà mua lại, chủ cũ chưa nâng nền: các nhà hai bên đã nâng, riêng căn này nằm lọt thỏm.
• Nhà có sân trước thấp: phần nhà đã được tôn, nhưng sân trước vẫn trũng, thành chỗ đọng nước ngay trước cửa.

Ở góc nhìn kỹ thuật, chuyện này liên quan tới thoát nước và kết cấu. Ở góc nhìn Hình Pháp, nó liên quan tới thế của nhà so với dòng thuỷ trước mặt. Hai góc nhìn không mâu thuẫn mà bổ sung cho nhau. Xem sơ đồ mặt cắt dưới đây để thấy cốt đường, cốt nền và hướng nước, khí dồn vào nhà.

Theo Hình Pháp, nhà trũng thấp hơn đường bị gì?

Thuỷ chảy về chỗ trũng, khí theo thuỷ mà vào

Trong phong thuỷ đô thị, đường là thuỷ. Nước mưa trên đường là thuỷ thật, dòng xe là thuỷ theo nghĩa hình thế. Cả hai cùng có tính chảy về chỗ thấp. Nhà nằm thấp hơn đường thì nước mưa, bụi, rác, hơi nóng mặt đường đều có xu hướng dồn vào cửa. Đây là thuỷ không có chọn lọc: cái gì trên đường cũng đổ vào nhà.

Minh đường bị đè

Minh đường là khoảng trước nhà, nơi khí dừng lại, tụ lại rồi mới vào cửa. Minh đường tốt thì phẳng, thoáng, hơi thấp hơn nền nhà một chút để khí "dâng" vào nhà một cách êm. Khi đường cao hơn nền, thế đảo ngược: khoảng trước mặt nhà lại cao hơn nhà. Thay vì nhà nhìn xuống minh đường, nhà phải ngước lên. Phía trước bị đè, khí không tụ được mà ép vào.

Nóc – nền mất cân, thông thiên thấu địa bị nhiễu

Thầy Vũ Giới giảng về thông thiên thấu địa: nhà trên thông với trời qua nóc, dưới tiếp đất qua nền, nóc và nền là một cặp phu thê chính phối. Nhà trũng thì nền không còn là chỗ tiếp đất khô ráo, vững vàng, mà thành chỗ đọng ẩm, lâu ngày thấm ngược lên chân tường. Nhiều nhà vì nền trũng mà tầng trệt còn bị thấp, trần bí, càng thêm nặng nề.

Âm khí lấn dương khí

Nhà thấp, ẩm, ánh sáng từ đường vào bị hạn chế vì phải che chắn, thường xuyên đóng cửa để tránh nước, lâu dần thành âm thịnh. Âm dương mất cân là gốc của nhiều điều khó chịu trong nhà, từ mùi mốc, tường bong tróc tới cảm giác nặng nề khi bước vào.

Dấu hiệu nhận biết và mức độ nặng nhẹ

Không phải nhà nào thấp hơn đường một chút cũng là sát nặng. Bảng sau giúp gia chủ tự đánh giá và định hướng xử lý.

Dấu hiệu nhận biết	Mức độ	Hướng chế – hoá bằng hình
Nền nhà gần bằng mặt đường, mưa lớn nước chỉ tới ngưỡng cửa	Nhẹ	Nâng ngưỡng cửa, làm rãnh thu nước trước cửa, giữ vỉa hè dốc ra đường
Nền thấp hơn đường, mưa lớn nước tràn vào tầng trệt	Vừa	Bậc tam cấp và chiếu nghỉ trước cửa, rãnh thu nước, tính tới nâng nền khi cải tạo
Nền thấp rõ, vỉa hè dốc hẳn vào nhà, bước xuống mới vào được	Nặng	Nâng nền tầng trệt, làm lại cửa và bậc; cần kỹ sư đánh giá kết cấu
Tầng trệt vừa trũng vừa thấp trần, tối, ẩm	Nặng	Nâng nền kèm xem lại chiều cao tầng, lấy sáng, thông gió
Chỉ sân trước trũng, nhà đã nâng	Nhẹ đến vừa	Tôn sân, tạo dốc ra ngoài, rãnh thu nước ở mép sân
Chân tường ẩm, mốc, bong sơn quanh năm	Dấu hiệu đi kèm	Xử lý chống thấm, cải thiện thông gió trước khi bàn chuyện khác

Việc đánh giá nên làm vào mùa mưa, sau một trận mưa lớn, quan sát nước đi đường nào, đọng ở đâu. Một buổi chiều nắng khô ráo thường không cho thấy hết vấn đề.

Ví dụ thường gặp ở nhà phố Việt Nam

Nhà ống trong hẻm đổ bê tông nhiều lớp

Một căn nhà ống mặt tiền 4 m trong hẻm 3 m, xây đã lâu. Hẻm qua mấy lần đổ bê tông nay cao hơn nền nhà. Mỗi lần mưa lớn, chủ nhà phải kê ván chắn cửa. Tầng trệt ẩm, cửa cuốn đóng gần như cả ngày. Ở đây thế sát hiện rõ: minh đường bị đè, cửa đóng thì khí không vào, cửa mở thì nước vào.

Nhà mặt đường sau đợt nâng cốt chống ngập

Cả dãy nhà phố hai bên đường cùng thấp hơn mặt đường mới. Vỉa hè trước nhà dốc vào trong. Nhiều nhà xử lý bằng cách làm một gờ chắn nước ngay cửa, lâu dần mặt tiền thành một chuỗi gờ, bậc lộn xộn. Hình mặt tiền rối, lối vào gập ghềnh.

Nhà lọt thỏm giữa hai nhà đã nâng nền

Hai nhà hai bên đã đập đi xây lại, nền cao. Căn ở giữa vẫn cốt cũ. Ngoài chuyện thấp hơn đường, nước từ hai bên còn có thể chảy dồn sang. Đây là trường hợp nên được ưu tiên cải tạo, vì nó vừa trũng so với đường, vừa trũng so với hàng xóm.

Chế – hoá nhà thấp hơn mặt đường bằng Hình Pháp

Mục tiêu là trả lại cho nhà thế đúng: nền khô, vững, cao hơn minh đường; minh đường thoát nước tốt; lối vào ngay ngắn. Pháp khí không làm được những việc này.

1. Nâng nền khi có điều kiện cải tạo

Đây là cách gốc. Nâng nền tầng trệt lên cao hơn mặt đường, có tính trước cho những lần nâng cốt đường sau này. Việc nâng nền ảnh hưởng tới chiều cao tầng, cửa, cầu thang, hệ thống thoát nước trong nhà và tải trọng lên móng, nên cần kỹ sư, kiến trúc sư đánh giá trước khi làm. Với nhà ống trần thấp, nhiều khi nâng nền phải đi kèm nâng sàn tầng trên hoặc làm lại tầng trệt. Phần này nên cân nhắc cùng bài lỗi phong thuỷ khi cải tạo nhà phố cũ.

2. Bậc tam cấp và chiếu nghỉ trước cửa

Khi chưa nâng được cả nền, hoặc sau khi đã nâng, bậc tam cấp trước cửa là lớp chuyển tiếp giữa đường và nhà. Một vài bậc lên, có một khoảng chiếu nghỉ phẳng trước cửa, tạo thành minh đường nhỏ: khí từ đường lên bậc, dừng ở chiếu nghỉ, rồi mới vào nhà. Bậc phải vững, đều, không trơn, không chiếm hết vỉa hè chung.

3. Rãnh thu nước và hướng dốc

Một đường rãnh thu nước có nắp đậy vững chạy ngang trước cửa, đấu nối đúng vào hệ thống thoát nước, giúp nước từ đường không chảy vào nhà. Sân trước, hiên trước nên dốc ra phía ngoài. Nước là thuỷ: ta không chặn thuỷ, ta dẫn thuỷ đi đúng đường. Việc đấu nối vào cống chung cần làm theo quy định của địa phương.

4. Ngưỡng cửa và cửa chính

Ngưỡng cửa cao vừa phải, vững, giữ cho mép nền trong nhà luôn cao hơn chiếu nghỉ ngoài. Cửa chính khi làm lại có thể chọn kích thước thông thuỷ theo cung tốt của thước Lỗ Ban, như 52,2 cm; các khối xây như bậc thềm, bồn cây có thể tra theo cung tốt 42,9 cm của thước dương trạch.

5. Đưa dương khí trở lại tầng trệt

Nhà trũng thường tối và ẩm. Sau khi xử lý nước, nên mở lại lối sáng: ô thoáng trên cao ở mặt tiền, giếng trời nếu có thể, thông gió dọc nhà. Phòng ngủ, bàn thờ không nên đặt ở tầng trệt đang trũng ẩm; tầng trệt dùng làm chỗ để xe, kinh doanh, sinh hoạt ban ngày là hợp hơn.

Khi chưa nâng nền được: những việc nên làm trước

Không phải gia đình nào cũng cải tạo được ngay. Trong lúc chờ, có những việc nhỏ nhưng đúng hướng:

• Giữ trước cửa sạch, không để rác, bao cát cũ, ván chắn nước nằm thường trực ở đó. Minh đường bừa bộn là minh đường chết.
• Làm một gờ chắn nước gọn, đều, thẩm mỹ thay cho những miếng chắn tạm bợ.
• Dùng thảm, chậu cây đặt hơi cao ở hai bên cửa để tạo cảm giác chuyển tiếp.
• Xử lý chống thấm chân tường, thông gió tầng trệt, mở cửa đón sáng những ngày khô ráo.
• Theo dõi kế hoạch làm đường của địa phương để chọn thời điểm cải tạo hợp lý.

Pháp khí đứng ở đâu, và những sai lầm thường gặp

Với nhà thấp hơn mặt đường, gốc của sát là hình: cao độ sai, nước đi sai. Đặt vật phẩm mà nền vẫn trũng, nước vẫn tràn, là đặt thuốc lên vết thương chưa rửa. Chỉ khi hình đã sửa xong mà khí vẫn chưa yên, mới xét tới pháp khí, và việc đó phải theo lý khí của từng nhà, không có một cách dùng cho mọi nhà trũng. Bài viết dừng ở lý pháp, không nêu thủ pháp trấn.

Những sai lầm thường gặp

• Chỉ coi là chuyện chống ngập. Làm gờ chắn nước rồi thôi, bỏ qua thế minh đường bị đè, nhà tối ẩm.
• Nâng nền mà không tính chiều cao tầng. Nền lên nhưng trần tầng trệt thấp sát đầu, nhà bí hơn trước.
• Nâng nền mà không hỏi kỹ sư. Thêm tải lên móng cũ, ảnh hưởng nhà bên cạnh, rủi ro an toàn.
• Bậc tam cấp lấn hết vỉa hè. Giải được thế nhà mình nhưng tạo vật cản cho người đi đường, sinh hình xấu cho cả dãy phố.
• Đóng kín cửa quanh năm. Nước không vào nhưng khí cũng không vào, nhà thành hộp kín.

Tóm lại: nhà thấp hơn mặt đường là thế sát rõ ràng, nhìn bằng mắt cũng thấy. Chữa nó bằng hình: nâng nền khi có thể, làm bậc tam cấp và chiếu nghỉ, dẫn nước đi bằng rãnh thu và độ dốc, đưa ánh sáng và gió trở lại tầng trệt. Nhà khô ráo, nền vững, minh đường thoáng thì khí mới có chỗ tụ.

— Vũ Giới —

Công cụ Liên Hoa dùng kèm bài này

Bài liên quan

• Hình sát thế sát nhà phố: nhận diện và chế hoá
• Nhà chân dốc cầu
• Cống thoát nước trước cửa nhà
• Minh đường trong phong thuỷ Hình Pháp

Câu hỏi thường gặp

Nhà thấp hơn mặt đường có xấu không?

Theo Hình Pháp đây là thế sát: minh đường bị đè, nước và khí dồn vào, nhà dễ ẩm tối. Mức độ tuỳ chênh lệch cao độ và cách thoát nước.

Nên nâng nền bao nhiêu là đủ?

Phụ thuộc cốt đường hiện tại, dự kiến nâng cốt sau này, chiều cao tầng và kết cấu nhà. Cần kỹ sư, kiến trúc sư khảo sát, không có một con số chung.

Chưa có điều kiện nâng nền thì làm gì?

Làm rãnh thu nước, gờ chắn gọn gàng, giữ minh đường sạch, chống thấm, thông gió và đưa phòng ngủ, bàn thờ lên tầng trên.

Bậc tam cấp nhiều bậc có tốt hơn không?

Không phải càng nhiều càng tốt. Bậc cần đủ để nền nhà cao hơn minh đường, có chiếu nghỉ, đi lại an toàn và không lấn vỉa hè chung.

Có vật phẩm nào giải được nhà trũng không?

Gốc của sát là cao độ và dòng nước, nên phải sửa hình trước. Pháp khí chỉ xét sau, theo lý khí từng nhà.