Nhà ở khúc sông cong lưng: Thuỷ phản cung theo phong thủy

Nhà ở khúc sông cong lưng, tức nhà nằm phía bờ ngoài của một khúc sông, khúc kênh uốn cong, là thế mà phong thuỷ hình thế gọi là Thuỷ phản cung. Nhiều người mua nhà ven sông chỉ nhìn cái view mở và nghĩ "có nước là có tài", nhưng cùng một dòng sông, nhà phía trong khúc uốn được nước ôm, còn nhà phía lưng khúc uốn thì bị nước xói thẳng vào.

"Phong thuỷ chính là y học dành cho đất đai, là thuật trị bệnh cho địa cuộc."

— Thầy Vũ Giới

Thầy thuốc phải nhìn ra bệnh trước khi kê toa. Nhà ven sông cũng vậy: phải đọc ra dòng nước đang làm gì với mảnh đất của mình rồi mới nói chuyện chữa. Bài viết thuộc chuyên đề Hình sát – Thế sát nhà phố, trình bày theo Hình Pháp Liên Hoa: Thuỷ phản cung là gì, vì sao bờ ngoài khúc sông là thế xói, cách xét nặng nhẹ, và hướng chế – hoá cho nhà phố, nhà liền kề ven sông, ven kênh.

Thuỷ phản cung là gì? Khác gì phản cung đường

Phản là quay ngược, cung là cánh cung. Một khúc sông uốn cong có hai bờ: bờ trong nằm ở lòng cung, bờ ngoài nằm ở lưng cung. Nhà ở bờ trong thì dòng nước vòng quanh trước mặt như vòng tay ôm lấy. Nhà ở bờ ngoài thì lưng cung chĩa thẳng vào nhà, dòng nước như dây cung căng ra, quay lưng lại với nhà mình. Đó là Thuỷ phản cung.

Trong chuyên đề đã có bài nhà phố phản cung ở khúc cua, bàn về con đường cong, nơi dòng xe được xem như dòng thuỷ. Bài này bàn về thuỷ thật: sông, kênh, rạch có nước chảy. Cùng một lý phản cung, nhưng thuỷ thật khác thuỷ đường ở ba điểm:

• Nặng hơn về khí. Nước là thuỷ chính danh, khí theo nước mà đi, sức tác động lên đất mạnh và bền hơn dòng xe.
• Có tác động vật lý thật. Dòng chính áp vào bờ ngoài làm bờ dễ xói, kè dễ hư, đất dễ sụt. Đây không còn là chuyện hình tượng.
• Có mùa, có con nước. Mùa mưa, triều cường, nước dâng và chảy xiết hơn; mùa khô nước rút, lộ bờ, lộ bùn. Thế của căn nhà đổi theo mùa.

Còn những chuyện chung của nhà ven sông, như hướng nhìn, độ ẩm, chọn đoạn sông, đã có trong bài phong thuỷ nhà ven sông. Ở đây chỉ xét một vị trí: nhà nằm ở lưng khúc sông. Sơ đồ dưới đây vẽ hai căn nhà ở hai bờ của cùng một khúc uốn, để thấy dòng chảy đi về phía nào và bờ nào chịu xói.

Vì sao lưng khúc sông là thế xói?

Dòng chính dồn về bờ ngoài

Nước chảy qua khúc uốn không chia đều hai bờ. Dòng chính, phần nước sâu và mạnh nhất, bị quán tính đẩy về phía bờ ngoài. Phía trong khúc uốn nước chậm lại, lắng xuống. Phía ngoài nước đập vào bờ rồi mới bẻ hướng. Căn nhà phía lưng cung vì vậy đứng ở đúng chỗ dòng nước "va" vào trước khi đổi đường. Khí đến không phải để dừng mà để đập rồi đi.

Nước đến thẳng mặt, đi ngoảnh lưng

Đứng ở cửa một căn nhà bờ ngoài nhìn ra, ta thấy dòng nước từ đầu nguồn lao thẳng về phía mình, rồi đến sát trước nhà thì ngoặt đi, chảy xa dần. Theo Hình Pháp, thuỷ quý ở chỗ hữu tình: đến thì uốn lượn, chậm, ở lại trước minh đường một lúc rồi mới đi. Thuỷ phản cung thì ngược lại: đến gấp như mũi tên, đi thì quay lưng không ngoái lại. Khí đã không tụ, lại còn bị cuốn đi.

Minh đường mỏng, mép đất bị gặm dần

Nhà bờ trong được phù sa bồi thêm, mép đất rộng ra, minh đường dày lên theo năm tháng. Nhà bờ ngoài thì ngược lại, mép đất bị gặm dần nếu không có kè vững. Minh đường, khoảng đệm giữa nhà và nước, ngày một mỏng. Đến lúc nhà đứng sát mép nước, không còn khoảng nào để khí dừng lại.

Gió sông và hơi ẩm thốc thẳng vào nhà

Dòng chính hướng về bờ ngoài thì gió trên mặt nước cũng hay theo hướng ấy mà thốc vào. Nhà bờ ngoài thường chịu gió mạnh hơn, hơi ẩm nhiều hơn, mặt tiền nhanh rêu, cửa nhanh hư. Âm khí của nước dồn lên nhà mà không có lớp đệm giữ lại.

Xét mức nặng nhẹ của Thuỷ phản cung

Không phải nhà nào ở bờ ngoài cũng nặng như nhau. Một con rạch nhỏ uốn nhẹ khác hẳn một con sông rộng bẻ gắt; một bờ có kè và công viên dày khác hẳn một bờ đất trần. Phải đứng tại chỗ, nhìn bằng nhãn pháp, rồi mới định mức.

Yếu tố	Nhẹ hơn khi	Nặng hơn khi
Độ cong của khúc uốn	Uốn nhẹ, gần như thẳng	Bẻ gắt, lưng cung chĩa thẳng vào nhà
Độ rộng, sức chảy	Rạch nhỏ, nước chảy lờ đờ	Sông rộng, dòng mạnh, có tàu thuyền qua lại
Khoảng cách nhà – mép nước	Có đường ven sông, công viên, nhiều lớp đệm	Nhà sát mép nước, không có khoảng lùi
Bờ kè	Kè vững, có cây xanh trên bờ	Bờ đất trần, có dấu hiệu sạt, nứt
Vị trí nhà trên lưng cung	Lệch về hai đầu khúc uốn	Ngay đỉnh lưng cung, chỗ nước đập mạnh nhất
Cửa chính	Mở về phía khác, hông nhà quay ra sông	Mở thẳng ra đỉnh khúc uốn
Cao độ nền	Nền cao, mùa nước không ngập	Nền thấp, triều cường tràn vào sân

Nhìn tổng thể, cái nặng nhất là sự cộng dồn: nhà ngay đỉnh lưng cung, sát mép nước, bờ không kè, cửa chính mở thẳng ra dòng chảy. Có hai, ba yếu tố nhẹ thì thế đã dịu đi nhiều. Chuyện thuỷ khẩu, nước đi về đâu sau khi qua nhà, xem thêm ở bài nước chảy thẳng đi khỏi nhà.

Chế – hoá nhà Thuỷ phản cung bằng Hình Pháp

Không ai nắn lại được dòng sông. Việc kè bờ, nạo vét, chỉnh dòng là việc của cơ quan quản lý, gia chủ không được tự lấn sông hay tự đổ đất ra bờ. Việc của gia chủ là chỉnh chính ngôi nhà mình, theo trình tự Hình Pháp trước, pháp khí sau.

Dựng lại lớp đệm giữa nhà và nước

Thuỷ phản cung xói vào nhà vì không có gì chắn giữa. Trong phần đất của mình, hãy dựng lớp đệm: hàng cây, tường rào vừa phải có cây leo, bồn cây dày ở mép sân phía sông. Lớp đệm không phải để che kín view mà để cho khí từ nước tới phải đi chậm lại, vòng qua, dịu xuống rồi mới vào nhà.

Tạo minh đường riêng, có thế ôm

Khi thế bên ngoài là lưng cung, có thể tạo một thế ôm nhỏ bên trong: sân trước có bồn cây xếp theo hình cong lõm về phía nhà, lối đi uốn chứ không chạy thẳng từ cửa ra mép nước. Khoảng sân dù nhỏ cũng là nơi khí được giữ lại. Bàn thêm về minh đường ở bài minh đường trong phong thuỷ Hình Pháp.

Không mở toang mặt nhà ra đỉnh khúc uốn

Nhà ven sông hay được thiết kế mở kính toàn bộ ra phía nước. Với nhà bờ ngoài, nên cân nhắc: phần mặt tiền đối thẳng đỉnh khúc uốn nên có lam, ban công sâu, mái hiên để giảm sức thốc của gió và khí. Cửa chính, lối vào chọn phía nào để đón khí là việc phải xét theo lý khí và thuỷ khẩu của chính căn nhà, không có công thức chung.

Nâng nền, giữ khô cho nhà

Nhà ven sông bờ ngoài thường chịu nước dâng, gió ẩm. Khi xây mới hay cải tạo, nâng cao độ nền vừa đủ, làm rãnh thu nước quanh nhà, chống thấm chân tường. Nền khô thì khí đất mới yên. Việc nâng nền, gia cố móng gần bờ phải có kỹ sư tính toán, không làm theo cảm tính.

Sắp công năng tránh mặt xói

Phòng ngủ chính, phòng thờ không nên đặt ngay mặt nhà đối diện đỉnh khúc uốn. Phía ấy dùng cho sân, hiên, phòng khách có lớp đệm. Không gian cần tĩnh lùi vào sâu hoặc lên tầng trên.

Pháp khí đứng sau

Treo một món đồ hướng ra sông không làm dòng nước đổi đường. Nếu có bổ cứu bằng pháp khí, phải sau khi hình đã sửa, và theo lý khí từng nhà. Bài viết dừng ở lý pháp; thủ pháp phải xem tận nơi.

Những tình huống thường gặp ở đô thị Việt Nam

Nhà phố ven kênh nội đô

Nhiều tuyến kênh trong thành phố đã được kè và làm đường hai bên. Dãy nhà phố mặt tiền 4–5 m nằm ở bờ ngoài một khúc kênh uốn. Có đường ven kênh, có hàng cây, nên thế đã dịu nhiều so với bờ đất trần. Việc cần làm chủ yếu là tạo lớp đệm mặt tiền, lam, cây, và giữ cửa chính không mở toang ra đỉnh khúc uốn.

Nhà liền kề dự án ven sông

Ở các khu dự án ven sông, lô bờ ngoài khúc uốn thường có view rộng, được quảng cáo là "view sông trọn vẹn". Trước khi chọn, hãy xem trên sa bàn và ngoài thực địa dòng sông uốn về phía nào, lô nào nằm ở lòng cung, lô nào ở lưng cung. Công viên ven sông dày, kè cao là điểm cộng; lô ngay đỉnh lưng cung, sát mép kè là điểm phải cân nhắc. Cách đọc sa bàn bàn thêm ở bài đọc sa bàn chọn vị trí.

Nhà trong hẻm sát một con rạch nhỏ

Nhà hẻm có khi quay lưng hoặc quay hông ra một con rạch uốn khúc. Rạch nhỏ, nước chậm thì thế nhẹ; nhưng nếu nhà ở đúng chỗ rạch bẻ gắt, mùa mưa nước xiết, bờ lở, thì phải xử lý cả phần an toàn lẫn phần bố cục.

Những sai lầm thường gặp khi chọn và sửa nhà ven sông

• Nghĩ nước nào cũng là tài. Thuỷ quý ở chỗ hữu tình. Nước lao thẳng vào rồi quay lưng đi thì không phải thuỷ tụ.
• Chỉ nhìn view. Lô có view sông rộng nhất nhiều khi lại là lô ở đỉnh lưng cung.
• Tự lấn bờ, đổ đất ra sông để "nắn" thế. Vừa sai quy định, vừa nguy hiểm cho chính nhà mình và hàng xóm.
• Mở kính toàn bộ ra phía nước. Không có lớp đệm thì gió, ẩm và khí xói vào trọn vẹn.
• Giải bằng một vật treo. Lối "phản cung thì treo gương" không chữa được thế của cả một dòng sông.
• Quên xem mùa nước. Xem nhà mùa khô thấy yên, đến mùa triều cường mới thấy nước tràn sân.

Tóm lại: nhà ở khúc sông cong lưng là nhà đứng ở chỗ dòng nước đập vào rồi quay đi. Khí đến gấp, đi gấp, minh đường mỏng dần. Xét độ cong, sức chảy, khoảng cách, bờ kè và vị trí cửa để định nặng nhẹ. Rồi dựng lớp đệm, tạo minh đường có thế ôm, không mở toang ra đỉnh khúc uốn, giữ nền khô, sắp phòng tránh mặt xói. Dòng sông không nắn được, nhưng căn nhà thì sửa được.

— Vũ Giới —

Công cụ Liên Hoa dùng kèm bài này

Bài liên quan

• Hình sát thế sát nhà phố: nhận diện và chế hoá
• Nhà phố phản cung ở khúc cua đường
• Phong thuỷ nhà ven sông
• Cảnh quan thuỷ mạch sông, hồ, kênh trong khu dân cư

Câu hỏi thường gặp

Thuỷ phản cung là gì?

Là thế nhà nằm ở bờ ngoài của khúc sông, khúc kênh uốn cong, lưng cung chĩa vào nhà. Dòng nước đến thẳng mặt rồi quay lưng đi, khí không tụ.

Nhà bờ trong và bờ ngoài khúc sông khác nhau thế nào?

Bờ trong được nước ôm, dòng chậm, đất được bồi. Bờ ngoài chịu dòng chính đập vào, đất dễ xói, minh đường mỏng dần.

Nhà ven sông bờ ngoài có nên mua?

Không phải tuyệt đối tránh. Có đường ven sông, công viên, kè vững và nhà lệch khỏi đỉnh khúc uốn thì thế nhẹ đi nhiều. Cần xem tận nơi, cả mùa nước.

Có nên treo gương hướng ra sông?

Không nên coi đó là cách chữa. Phải sửa hình trước: lớp đệm, minh đường, cửa, nền. Pháp khí chỉ bổ cứu và theo lý khí từng nhà.

Có được tự đổ đất, lấn bờ để giảm xói?

Không. Kè bờ, chỉnh dòng là việc của cơ quan quản lý. Gia chủ chỉ chỉnh trong phần đất của mình, việc gia cố móng gần bờ phải hỏi kỹ sư.