Nhà lồi góc: khối nhô ra, thừa khí lệch tâm theo phong thủy

Nhà lồi góc, tức ngôi nhà có một khối nhô hẳn ra khỏi mặt bằng vuông vức ban đầu, là trường hợp ngược với nhà khuyết góc nhưng ít được bàn hơn. Nhiều người nghĩ "khuyết mới xấu, lồi thì có thêm diện tích là lời", nhưng theo Hình Pháp, phần thừa ra không đúng tỷ lệ cũng làm nhà lệch khí, lệch tâm như phần thiếu đi.

"Định cục là dựa vào hình, còn lý khí thì dựa vào số."

— Thầy Vũ Giới

Hình của mặt bằng méo đi thì cục cũng méo theo, tâm nhà lệch theo, mọi phép tính số sau đó đều đứng trên một nền lệch. Bài viết thuộc chuyên đề Hình sát – Thế sát nhà phố, trình bày theo Hình Pháp Liên Hoa: nhà lồi góc là gì, vì sao phần nhô ra gây thừa khí một phương, cách tính tỷ lệ phần lồi để biết khi nào là "lồi", khi nào thành "khuyết", và hướng chế – hoá cho nhà phố.

Nhà lồi góc là gì? Khác gì nhà khuyết góc

Một mặt bằng lý tưởng theo Hình Pháp là hình vuông hoặc chữ nhật đầy đặn, bốn góc đủ, tâm nằm ở giữa. Khi mặt bằng bị hụt mất một phần ở góc hay ở cạnh, đó là khuyết. Khi mặt bằng có thêm một khối nhô ra ngoài hình chữ nhật chính, đó là lồi.

Bài căn hộ khuyết góc đã bàn trường hợp thiếu. Bài này bàn trường hợp thừa, hay gặp ở nhà phố khi cải tạo, xây thêm:

• Một phòng xây thêm nhô ra sân sau hoặc sân bên.
• Khối cầu thang, khu vệ sinh đặt lồi ra ngoài thân nhà.
• Nhà lô góc mở rộng một phần ra phía khoảng đất còn trống.
• Gara, kho, chái bếp nối thêm vào một góc nhà.
• Đất hình chữ L, xây kín theo đất, phần "chân" chữ L thành khối lồi.

Khuyết và lồi là hai mặt của cùng một chuyện: mặt bằng không còn trung chính. Khuyết là phương ấy thiếu khí. Lồi là phương ấy thừa khí, kéo cả căn nhà nghiêng về một bên. Chuyện tầng trên đua ra quá nhiều so với tầng dưới thuộc về mặt đứng và được bàn ở bài tầng trên đua ra; ở đây chỉ xét mặt bằng. Sơ đồ dưới đây vẽ mặt bằng một căn nhà có khối lồi ở một góc, đánh dấu tâm hình chữ nhật chính và tâm của cả mặt bằng sau khi có phần lồi, để thấy tâm dịch đi bao nhiêu.

Vì sao nhà lồi góc làm lệch khí, lệch tâm?

Thừa khí một phương

Mỗi phương của căn nhà ứng với một phần khí. Mặt bằng vuông thì các phương cân nhau. Khi một góc nhô ra, phương ấy được thêm không gian, thêm khối, thêm khí. Thêm một chút thì như được bổ, nhưng thêm nhiều thì thành thừa: một phương quá mạnh lấn sang các phương khác, nhà mất thế cân bằng. Giống như cái bàn bốn chân mà một chân dài hơn hẳn, bàn không còn đứng vững.

Tâm nhà bị kéo lệch

Theo Hình Pháp Liên Hoa, cần phân biệt tâm biểu kiến, tức tâm hình học của mặt bằng, và tâm thực, tức tâm vận khí của căn nhà. Khối lồi làm tâm biểu kiến dịch về phía nó. Nếu khối lồi chỉ là phần phụ, tâm thực vẫn có thể nằm ở thân chính; nếu khối lồi đủ lớn, tâm thực cũng bị kéo theo. Xác định sai tâm thì đặt la kinh sai chỗ, chia phương sai, định cục sai. Cách định tâm được bàn kỹ trong bài định tâm nhà.

Trung cung bị đẩy ra khỏi chỗ cũ

Nhà ống vốn đã có trung cung hẹp, hay bị cầu thang, vệ sinh chiếm, như bàn ở bài trung cung bị ô. Khi xây thêm một khối lồi, trung cung dịch sang chỗ khác, có khi rơi đúng vào một bức tường, một lối đi hay một khoảng nối tạm. Phần giữa của nhà không còn là chỗ tụ.

Chỗ giáp nối thường là chỗ yếu

Khối lồi xây thêm sau thường có mái, móng, kết cấu khác thân chính: mái tôn nối với mái bằng, móng nông nối với móng sâu. Chỗ giáp nối dễ nứt, thấm, lún lệch. Về hình, đó là một vết nối chưa liền giữa hai khối, khí đi qua chỗ ấy bị đứt đoạn. Về thực tế, đó là chỗ phải kiểm tra kỹ nhất mỗi mùa mưa.

Tính tỷ lệ phần lồi: khi nào là lồi, khi nào thành khuyết

Không phải khối nhô ra nào cũng là "lồi góc". Cách xét thường dùng trong thực hành là so bề rộng của phần nhô ra với chiều dài cạnh nhà mà nó bám vào:

• Phần nhô ra hẹp, nhỏ hơn khoảng một phần ba cạnh: coi là lồi, tức thừa khí ở phương ấy. Thân chính vẫn là hình chữ nhật cũ.
• Phần nhô ra rộng, chiếm quá nửa cạnh: cách nhìn đảo lại. Lúc này thân nhà đã đổi hình, phần nhô ra thành một phần của thân chính, và phần còn trống ở bên cạnh nó mới là khuyết.
• Ở khoảng giữa: phải đứng tại chỗ, xét thêm độ sâu, số tầng, công năng mới định được.

Ví dụ: nhà ống 5 m × 20 m, phía sau xây thêm một phòng rộng 1,5 m nhô ra sân. 1,5 m so với cạnh 5 m là dưới một phần ba, đó là lồi. Nếu phòng xây thêm rộng 4 m trên cạnh 5 m, thì phần sau gần như đã kéo dài cả nhà, khoảng 1 m còn trống bên cạnh mới là chỗ khuyết.

Yếu tố	Nhẹ hơn khi	Nặng hơn khi
Bề rộng phần lồi so với cạnh	Nhỏ, chỉ như một hốc, một ô văng	Gần một phần ba cạnh, đủ lớn để kéo tâm
Độ sâu nhô ra	Nông, dưới một, hai mét	Sâu, thành một "cánh" riêng
Vị trí	Ở giữa cạnh, cân hai bên	Ở đúng một góc, lệch hẳn về một phía
Số tầng	Một tầng thấp, mái thấp hơn thân chính	Cao bằng hoặc cao hơn thân chính
Kết cấu, mái	Liền khối, mái liền với thân nhà	Xây chắp, mái tôn nối tạm, có vết nứt
Công năng phần lồi	Hiên, kho nhỏ, bồn cây	Nhà vệ sinh, bếp, phòng ngủ chính đặt ngay khối lồi

Chế – hoá nhà lồi góc bằng Hình Pháp

Trình tự vẫn là Hình Pháp trước, pháp khí sau. Với nhà lồi góc, Hình Pháp chủ yếu là việc của mặt bằng và kết cấu. Mọi việc đập, xây, nối thêm đều phải theo giấy phép xây dựng và có kỹ sư tính toán, nhất là chỗ giáp nối móng và mái.

Quyết định phần lồi là "thừa" hay là "thân"

Bước đầu tiên là trả lời: phần nhô ra này là phụ hay là một phần của thân nhà? Nếu là phụ, hướng xử lý là làm cho nó nhẹ đi, thấp xuống, mở ra. Nếu đã là thân, hướng xử lý là bù cho mặt bằng đủ lại thành một hình vuông vức mới. Không được để lửng lơ giữa hai cách hiểu.

Thu gọn hoặc mở phần lồi nhỏ

Với khối lồi nhỏ, có thể chuyển nó thành không gian nửa trong nửa ngoài: hiên có mái thấp, giàn cây, sân nhỏ có tường thấp. Khối đặc nặng chuyển thành khối nhẹ, mở, thì phương ấy bớt thừa, thân chính trở lại là chủ.

Bù cho đủ khối khi phần lồi đã lớn

Khi phần nhô ra đã chiếm quá nửa cạnh, phần trống bên cạnh mới là chỗ cần xử lý. Có thể khép phần ấy bằng một mái hiên, một khoảng sân có tường bao, một giàn cây, để mặt bằng nhìn từ trên xuống trở lại đầy đặn. Đây là cách xử lý của khuyết góc, chỉ khác ở chỗ ta nhìn ra khuyết từ một khối lồi.

Liền khối, liền mái

Phần lồi xây chắp nên được làm liền với thân chính: mái liền mạch, kết cấu nối đúng kỹ thuật, không để vết nối hở. Một khối liền thì khí đi liền; vết nối tạm bợ thì vừa thấm nứt vừa đứt khí.

Đặt công năng hợp với phần lồi

Khối lồi nên dùng cho công năng phụ, nhẹ: hiên, kho, phòng làm việc nhỏ, bồn cây. Tránh đặt nhà vệ sinh, bếp ở khối lồi ngay một góc, vì như vậy phần thừa khí lại mang thêm thứ khí nặng hoặc uế. Phòng ngủ chính, phòng thờ nên ở thân chính, gần tâm thực của nhà.

Định lại tâm sau khi sửa

Sau khi cải tạo, phải định lại tâm của nhà trước khi bàn đến hướng, đến bố trí theo lý khí. Tâm cũ của hình chữ nhật ban đầu không còn đúng nữa.

Pháp khí là phần bổ cứu

Khi hình đã được sửa, nếu cần bổ cứu cho phương thừa hay phương thiếu thì phải xét theo lý khí của chính căn nhà. Không có một vật đặt ở góc lồi mà dùng được cho mọi nhà. Bài viết dừng ở lý pháp; thủ pháp phải xem tận nơi.

Những tình huống thường gặp ở nhà phố Việt Nam

Nhà ống xây thêm chái bếp ra sân sau

Nhà ống 4 m × 18 m, phía sau còn khoảng sân. Gia chủ xây thêm một chái bếp rộng chừng 1,5 m, sâu 3 m, nép vào một góc sân, mái tôn nối vào tường hậu. Đây là khối lồi ở đúng một góc, lại mang bếp, lại xây chắp. Hướng xử lý: nếu cần giữ bếp, làm lại mái liền với thân nhà, móng nối đúng kỹ thuật, và cân nhắc kéo khối ra giữa cạnh hoặc mở rộng cho đủ bề ngang để nó thành phần nối dài của thân chính; nếu không cần, chuyển chái thành hiên phơi có mái thấp, đưa bếp về lại trong nhà.

Nhà lô góc mở rộng ra phía đất trống

Nhà lô góc có khoảng đất trống ở một bên, gia chủ xây thêm một phòng khách nhô ra phía ấy, cao bằng thân nhà. Mặt bằng thành chữ L. Cần tính tỷ lệ: phần mở rộng chiếm bao nhiêu so với cạnh, nếu đã quá nửa thì phải nhìn ra chỗ khuyết ở góc còn lại và bù bằng sân có tường bao, mái hiên hay giàn cây. Xem thêm đặc điểm nhà góc ở bài lô góc, lô đầu hồi.

Những sai lầm thường gặp

• Nghĩ lồi là lời. Thêm diện tích không đúng tỷ lệ là thêm lệch, không phải thêm phúc.
• Xây chắp vội cho có chỗ dùng. Mái tôn nối mái bằng, móng nông nối móng sâu, vài năm sau nứt, thấm, lún.
• Đặt nhà vệ sinh, bếp ở khối lồi một góc. Phương đã thừa khí lại mang thêm khí nặng.
• Giữ tâm cũ để tính hướng. Mặt bằng đã đổi mà vẫn đặt la kinh ở tâm hình chữ nhật cũ.
• Không phân biệt lồi và khuyết. Phần nhô ra quá nửa cạnh mà vẫn coi là lồi, bỏ qua phần khuyết bên cạnh.
• Tự đập, tự nối không hỏi kỹ sư. Chỗ giáp nối kết cấu là chỗ nguy hiểm nhất khi cải tạo.

Tóm lại: nhà lồi góc là nhà có một phương thừa khí, tâm bị kéo lệch, trung cung bị đẩy đi. Phải tính tỷ lệ phần lồi so với cạnh để biết đó là lồi hay đã thành khuyết; rồi quyết định phần ấy là thừa hay là thân. Thừa thì làm nhẹ, mở ra; thân thì bù cho đủ khối. Liền mái, liền kết cấu, đặt công năng phụ ở phần lồi, định lại tâm sau khi sửa. Hình có trung chính thì số mới tính đúng.

— Vũ Giới —

Công cụ Liên Hoa dùng kèm bài này

Bài liên quan

• Hình sát thế sát nhà phố: nhận diện và chế hoá
• Căn hộ khuyết góc
• Định tâm nhà trong phong thuỷ
• Đất thóp hậu: đầu to đuôi nhỏ

Câu hỏi thường gặp

Nhà lồi góc có xấu không?

Phần lồi nhỏ, nông, liền khối thì nhẹ, có khi chỉ như bổ thêm cho phương ấy. Phần lồi lớn, lệch một góc, xây chắp thì làm thừa khí một phương và kéo lệch tâm nhà.

Làm sao biết là lồi hay khuyết?

So bề rộng phần nhô ra với cạnh nhà nó bám vào. Nhỏ hơn khoảng một phần ba là lồi; chiếm quá nửa thì phần trống bên cạnh mới là khuyết.

Xây thêm phòng nhô ra sân sau có nên không?

Được nếu tỷ lệ hợp, xây liền khối, mái liền, dùng cho công năng phụ, có giấy phép và kỹ sư tính kết cấu. Tránh khối lớn lệch một góc.

Nhà lồi góc có cần định lại tâm không?

Cần. Mặt bằng đổi thì tâm đổi. Phải định lại tâm trước khi chia phương, xét hướng và bố trí theo lý khí.

Có vật phẩm nào cân lại nhà lồi góc?

Pháp khí chỉ là bổ cứu sau khi đã sửa mặt bằng, và phải theo lý khí từng nhà. Gốc vẫn là làm cho hình trở lại trung chính.