Nhà nằm trên dốc: khí trôi theo dốc và cách giữ khí theo phong thủy

Nhà nằm trên dốc, cụ thể là nhà có con đường dốc chạy ngang qua mặt tiền, một đầu cao, một đầu thấp, là kiểu nhà rất hay gặp ở các thành phố cao nguyên, khu đồi ven biển và những khu dân cư mới san nền trên sườn đồi. Đứng trước cửa, ta thấy xe, nước mưa, cả gió đều trôi một chiều từ trên xuống; theo Hình Pháp, đó là dấu hiệu khí trước nhà đang "tuột" đi chứ không dừng lại.

"Phong thuỷ chính là y học dành cho đất đai, là thuật trị bệnh cho địa cuộc."

— Thầy Vũ Giới

Bài này thuộc chuyên đề Hình sát – Thế sát nhà phố. Trường hợp nhà ở chân một con dốc lao thẳng xuống, như chân cầu, đã có ở bài nhà chân dốc cầu; nhà có nền thấp hơn mặt đường ở bài nhà thấp hơn mặt đường. Ở đây, con dốc không nhắm vào nhà mà chạy ngang trước mặt, và ngôi nhà đứng ở lưng chừng dốc ấy.

Nhà lưng chừng dốc là thế nào?

Hình dung một con phố leo lên đồi. Hai bên là dãy nhà phố, mỗi căn mặt tiền 4–5 m, nền mỗi căn cao hơn căn bên dưới một chút. Con đường trước mặt mỗi nhà đều nghiêng: bên trái cao, bên phải thấp, hoặc ngược lại. Đó là nhà lưng chừng dốc.

Có ba vị trí cần phân biệt:

• Nhà ở đỉnh dốc. Căn ở trên cùng, phía trước bắt đầu đổ dốc xuống. Thoáng, nhìn xa, nhưng gió lộng và khí dễ trôi đi.
• Nhà ở giữa dốc. Đường dốc chạy ngang mặt tiền, dòng xe, dòng nước đều trôi qua theo một chiều. Đây là trọng tâm của bài.
• Nhà ở cuối dốc. Căn ở chỗ dốc vừa hết, đường trở lại bằng phẳng. Nước, bụi, xe từ trên dồn xuống trước mặt rồi mới toả đi. Dạng này gần với nhà chân dốc nhưng nhẹ hơn vì dốc chạy ngang chứ không đâm thẳng.

Ngoài ra còn một dạng khác: nhà xây trên sườn dốc nhưng dốc chạy từ trước ra sau, tức mặt tiền cao, phía sau thấp, hoặc ngược lại. Dạng đó liên quan nhiều đến thế ngồi của nhà và sẽ được bàn ở bài nhà trước cao sau thấp. Sơ đồ dưới đây vẽ mặt cắt một con phố dốc với ba vị trí nhà, mũi tên chỉ hướng khí, nước trôi theo dốc, và phần sân phẳng giúp giữ khí trước cửa.

Vì sao nhà trên dốc dễ thành thế sát?

Khí trôi tuột theo dốc

Khí đi theo thuỷ, thuỷ chảy chỗ thấp. Trên mặt bằng phẳng, khí đến trước nhà có thể dừng, lắng, rồi vào nhà. Trên mặt dốc, khí không có chỗ dừng; nó trôi một chiều từ cao xuống thấp, đi ngang qua cửa rồi đi luôn. Nhà giữa dốc giống người đứng bên bờ một con suối chảy xiết, muốn múc nước mà nước cứ trôi.

Minh đường nghiêng

Minh đường lý tưởng là bằng phẳng. Minh đường nghiêng thì không giữ được gì: nước mưa chảy qua, lá rơi trôi theo, ngay cả viên bi đặt xuống cũng lăn đi. Đây là hình ảnh rất trực quan của câu "khí không tụ". Nhà phố trên dốc thường không có khoảng lùi, bậc cửa chạm thẳng vào mặt đường nghiêng, nên minh đường gần như không có.

Lệch long hổ

Đứng trong nhà nhìn ra, một bên đường cao, một bên thấp. Bên cao là bên khí đến, bên thấp là bên khí đi. Long hổ, hai cánh tay của nhà, một bên bị nâng, một bên bị hạ. Thế cân bằng hai bên không còn. Bên nào cao, bên nào thấp thì tốt hay xấu hơn, không có câu trả lời chung; phải xem cục nhà và lý khí. Nhưng điều nhìn thấy ngay là nhà đang lệch.

Dòng xe và dòng nước theo dốc

Xe lên dốc thì gầm máy, xe xuống dốc thì rà phanh. Nước mưa trên dốc chảy thành dòng dọc theo mép đường, có khi tràn vào bậc cửa các nhà ở thấp. Rác, cát, lá từ trên cũng trôi xuống. Đây là phần hình rất cụ thể, ai sống ở phố dốc cũng thấy.

Nhà ở đỉnh, giữa hay cuối dốc: mức độ khác nhau

Vị trí	Đặc điểm khí	Vấn đề chính	Hướng chế hoá
Đỉnh dốc	Lộ, thoáng, gió mạnh, khí dễ tán	Không có bao bọc, khí bay đi	Tạo chỗ khuất gió, cây chắn, sân có tường thấp
Giữa dốc	Khí trôi ngang một chiều	Minh đường nghiêng, khí không dừng	Tạo bậc, sân phẳng, lối vào có chiếu nghỉ
Cuối dốc	Khí, nước, bụi dồn xuống rồi toả	Thuỷ dồn, ẩm, bẩn trước cửa	Nâng nền, rãnh thu nước, lớp đệm phía cao

Bên cạnh vị trí, còn các yếu tố khác làm nặng hay nhẹ:

• Độ dốc. Dốc thoai thoải, đi bộ không thấy mệt thì nhẹ. Dốc gắt, xe máy phải về số thì nặng.
• Chiều dài dốc. Dốc ngắn, có đoạn bằng xen giữa thì khí có chỗ nghỉ. Dốc dài một mạch thì khí trôi một mạch.
• Có khúc quanh hay không. Đường dốc uốn lượn ôm lấy nhà thì khác hẳn đường dốc thẳng tắp. Đoạn đường cong ôm vào mặt tiền giúp khí chậm lại.
• Nền nhà so với mặt đường. Nền cao hơn đường, có bậc thì tốt. Nền ngang hoặc thấp hơn mép đường phía cao thì nước dễ vào.

Ví dụ dễ gặp: một dãy nhà phố trên con dốc ở một thành phố cao nguyên, mỗi căn 4 x 15 m. Căn thứ ba từ dưới lên có bậc cửa sát mép đường, phía bên cao của mặt tiền ngang mặt đường, phía bên thấp thì nhà cao hơn đường gần nửa mét. Nhìn từ cửa ra, nước mưa chảy qua sát bậc, xe xuống dốc phanh ngay trước nhà. Đây là căn giữa dốc điển hình, cần tạo sân phẳng và lối vào có chiếu nghỉ.

Chế – hoá bằng Hình Pháp: tạo bậc, sân phẳng giữ khí

Nguyên tắc như các bài trong chuyên đề: sửa hình trước, pháp khí sau. Với nhà lưng chừng dốc, cốt lõi là tạo cho nhà một mặt phẳng riêng để khí dừng lại. Phong thuỷ là y học cho đất đai; đất nghiêng thì chữa bằng cách làm cho chỗ cần tĩnh trở nên bằng.

1. Sân phẳng trước cửa

Dù chỉ một khoảng nhỏ trong ranh đất, hãy làm cho nó bằng phẳng: nâng bên thấp, hạ bên cao, tạo một "bậc" nằm ngang giữa mặt đường nghiêng và cửa nhà. Đây là minh đường riêng. Khí trôi theo dốc đi ngang qua, nhưng phần khí rẽ vào sân sẽ có chỗ dừng. Mặt sân nên dốc nhẹ ra ngoài để thoát nước, nhưng đủ phẳng để mắt nhìn thấy là "bằng".

2. Bậc tam cấp và chiếu nghỉ

Từ mặt đường lên cửa, nên có các bậc rõ ràng và ít nhất một chiếu nghỉ. Mỗi bậc là một lần khí dừng lại. Bậc nên làm theo phương ngang, vuông với hướng đi vào nhà, không làm bậc nghiêng theo dốc đường.

3. Lớp đệm ở phía cao của dốc

Phía bên cao là phía khí, nước, xe đổ tới. Bồn cây, tường thấp, gờ chặn nước ở phía này giúp làm chậm dòng trôi trước khi nó qua cửa. Không cần chắn kín; chỉ cần đủ để dòng chảy không lướt thẳng qua bậc cửa.

4. Rãnh thu nước và nâng nền

Nhà ở cuối dốc hoặc có phía bên cao ngang mặt đường cần rãnh thu nước trước cửa, nối về hệ thống thoát nước chung, và nền nhà cao hơn mép đường phía cao. Đây là việc kỹ thuật thực tế, làm đúng thì nhà khô ráo, phần hình của nhà vững hơn.

5. Bên trong nhà: giữ mặt bằng và lõi tĩnh

Nhà trên dốc thường bị xây lệch cốt: tầng trệt nửa cao nửa thấp, có bậc giữa nhà. Nên hạn chế lệch cốt ở khu vực chính; nếu phải có, đặt bậc ở chỗ chuyển công năng như từ phòng khách sang bếp, không đặt giữa phòng. Lõi nhà, nơi có giếng trời hoặc phòng sinh hoạt chung, cần phẳng, tĩnh, là chỗ tụ khí bù cho minh đường bên ngoài.

6. Pháp khí là bổ cứu

Khi đã có sân phẳng, có bậc, có lớp đệm phía cao, có rãnh thu nước mà thế vẫn còn, mới xét đến pháp khí. Dốc đổ từ phương nào về phương nào, cục nhà ra sao, thì mới biết có nên dùng và dùng thế nào. Thủ pháp cụ thể phải xem tận nơi; bài viết dừng ở lý pháp.

Khi xây bậc, bồn cây, tường thấp, có thể lấy kích thước theo cung tốt 42,9 cm của thước Lỗ Ban; cửa, ô thoáng lấy thông thuỷ theo 52,2 cm.

Mua nhà, đất trên dốc: nên xem gì trước?

Nhiều khu dân cư mới được san nền trên sườn đồi, chia lô thành từng bậc. Nhìn bản vẽ phân lô thì lô nào cũng vuông vắn, nhưng ra thực địa mới thấy mỗi lô một cao độ, đường nội bộ dốc lên dốc xuống. Trước khi quyết định, người mua nên tự đi xem mấy điểm sau:

1. Đứng giữa mặt tiền nhìn hai đầu đường. Đầu nào cao, đầu nào thấp, chênh nhiều hay ít. Nếu phải ngước lên hẳn mới thấy đầu dốc thì đó là dốc gắt.
2. Xem đường đi thẳng hay cong. Đoạn đường cong ôm vào trước lô đất là thế tốt hơn đoạn thẳng một mạch.
3. Đến xem vào ngày mưa, hoặc hỏi người ở lâu. Nước chảy theo mép đường đi đâu, có tràn vào các lô thấp không.
4. Xem lô đất có đủ chỗ làm sân phẳng không. Lô sát mép đường, không có khoảng lùi thì khó tạo minh đường riêng.
5. Xem phía sau lô đất. Sườn đồi phía sau cao hay đã bị xẻ thành taluy. Taluy dựng đứng sau nhà là việc của kỹ sư địa kỹ thuật trước, rồi mới đến phong thuỷ.

Những việc này không cần biết la kinh. Chỉ cần mắt nhìn và chân đi. Hình Pháp bắt đầu từ chỗ đó: nhìn cho ra cái thế thật của đất trước khi bàn đến hướng.

Những sai lầm thường gặp với nhà trên dốc

• Làm sân nghiêng theo dốc đường cho xe dễ vào, kết quả minh đường cũng nghiêng, khí không dừng.
• Bậc cửa sát mép đường, không có chiếu nghỉ, bước ra là chạm dòng xe đang phanh xuống dốc.
• Không làm rãnh thu nước, mùa mưa nước từ phía cao tràn qua bậc vào nhà.
• Lệch cốt nền tuỳ tiện trong nhà, bậc lên bậc xuống giữa phòng khách.
• Chỉ treo vật trấn mà không tạo mặt phẳng, không làm lớp đệm.
• Đem cách xử lý nhà chân dốc áp vào nhà giữa dốc. Dựng tường chắn chính diện trong khi dốc chạy ngang, vừa không đúng thế, vừa làm nhà bí.

Tóm lại: nhà nằm trên dốc không bị một mũi xung nào nhắm vào, nhưng khí trước mặt cứ trôi đi. Xác định nhà ở đỉnh, giữa hay cuối dốc; xem độ dốc, chiều dài dốc, nền nhà. Rồi chế bằng hình: sân phẳng, bậc có chiếu nghỉ, lớp đệm phía cao, rãnh thu nước, lõi nhà tĩnh. Đất nghiêng mà chỗ ở bằng, thì khí có chỗ mà dừng.

— Vũ Giới —

Công cụ Liên Hoa dùng kèm bài này

Bài liên quan

• Hình sát thế sát nhà phố: nhận diện và chế hoá
• Nhà chân dốc cầu: dòng xe lao xuống
• Nhà thấp hơn mặt đường
• Nước chảy thẳng đi khỏi nhà

Câu hỏi thường gặp

Nhà nằm trên dốc có xấu không?

Không hẳn. Dốc thoai thoải, ngắn, có khúc quanh ôm nhà thì nhẹ. Dốc gắt, dài, thẳng, bậc cửa sát đường thì khí trước nhà khó tụ, cần chế bằng sân phẳng và bậc.

Nhà đỉnh dốc và nhà cuối dốc, nhà nào tốt hơn?

Mỗi vị trí có vấn đề riêng: đỉnh dốc lộ gió, khí tán; cuối dốc thuỷ dồn, ẩm. Không có vị trí tốt tuyệt đối, phải xét cục nhà và cách xử lý.

Sân trước nhà trên dốc nên làm thế nào?

Làm phẳng trong ranh đất, dốc nhẹ ra ngoài để thoát nước, có bậc và chiếu nghỉ, có lớp đệm cây hoặc tường thấp ở phía cao của dốc.

Nhà trên dốc có nên lệch cốt nền không?

Hạn chế lệch cốt ở khu vực chính. Nếu phải có, đặt bậc ở chỗ chuyển công năng, giữ lõi nhà phẳng và tĩnh.

Có cần pháp khí cho nhà trên dốc?

Pháp khí chỉ bổ cứu sau khi đã tạo sân phẳng, bậc, lớp đệm, rãnh thu nước, và phải theo lý khí từng nhà.